میرزا نصرالله آقاخان نوری: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۸

آقا خان نوری، ميرزا نصرالله ملقب به اعتماد الدوله (1222-1281ق / 1857-1865 م)، سياستمدار دوره قاجار و صدراعظم ناصرالدین شاه ^[۱]

پدر آقاخان، اسدالله خان از مردم نور و از خدمت‌گذاران آقامحمدخان ^*درلشکرکشی به مازندران بود که به مقام«لشکرنویسی» تحت عنوان «وزارت لشکر» رسیده ^[۲] درسال 1242 ق پس از فوت پدر، آقاخان که مقدمات دیوانی را دردستگاه اللهیارخان آصف الدوله آموخته بود ،‌در دربار فتحعلی شاه ^*جانشین پدر شد و در دوره محمدشاه * نیز برخدمات نظامی خود مانند توپ ریزی در نبرد هرات ادامه داد ^[۳]اما با حاج میرزا آقاسی ^* صدر اعظم سازش نداشت و در بازی های سیاسی جانب مهد علیا مادر ناصرالدین شاه و سفارت انگلیس را داشت تا آنجا که به دلیل رفت و آمد به سفارت خانه بیگانه به دستور آقاسی او را چوب زدند و با دریافت جریمه به کاشان تبعید کردند^[۴] .

میرزآقاخان که پس از درگذشت محمدشاه در سودای صدرات ناصرالدین شاه بود در برابر امیر کبیر ^* ناکام مانده حمایت های مهدعلیا و سفارت انگلیس (مبنی بر اینکه تابعیت انگلیسی دارد) از تبعید دوباره او به کاشان جلوگیری کرد و امیر کبیر نیز با یک اشتباه، او را به عنوان وزیر لشرک وقت اعتماد الدوله به معاونت خود برگزید ^[۵] در زمانی که دسیسه های درباریانی که از حمایت های بیگانگان برخوردار بودند، علیه امیر کبیر شدت گرفت و او را تبعید کردند، میرزا آقاخان به خواسته های خود، قتل امیر کبیر و برآمدن خود به مقام صدارت رسید^[۶] .او در طی ^[۷] سال صدارت (1268-1275ق) مشاغل سیاسی و حکومتی را میان خویشان و نزدیکان خود تقسیم کرد برخی شخصیت ها مانند میرزا یوسف مستوفی الممالک و سردار کل عزیزخان را از مرکز دور کرد^[۷].

خیانت های میرزا آقاخان نوری در منصب صدارت که در راستای اهداف انگلیسی ها بود سرانجام به جدایی بخش شرقی ایران، یعنی افغانستان و از دست رفتن شهر مهم و تاریخی هرات در طی یورش نیروهای بیگانه به پهنه های آبی جنوب (خارک و بوشهر) و استقلال بدون قید و شرط افغانستان شد و به دنبال تحریکات دست نشاندگان دولت ایران در مسقط ^[۸] زمینه «عهدنامه پاریس» در 8 رجب 1273ق /4مارس 1857م برای جدایی افعانستان،‌ فراهم آمد.

این عهد نامه به امضاي سفیر انگلستان در فرانسه،‌ چارلز کولی و فرخ خان امین الملک غفاری از وابستگان میرزا آقاخان به عنوان «سفیر کبیر دولت علیه ایران» و میانجی گری ناپلئون سوم، امپراتور فرانسه، رسید ^[۹]. اگر چه آقاخان نوری در 20 محرم 1275 ق به دستور ناصرالدین شاه،‌ به دلیل چنین خطاهای جبران ناپذیری از مقام صدارت عظمی برکنار شد و به دنبال او بستگانش نیز برکنار شدند اما،‌ دوران صدارت وی گذشته از جدایی افغانتان از ایران، دوره ای از رکود سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بود که برخلاف اصلاحات زمان امیر کبیر،‌ در این زمان احوال عمومی حیف و میل شد و افراد نالایق مناصب مهم کشوری و لشکری را به دست گرفتند.

میرزا آقاخان نوری پس از برکناری به کرج، یزد، اصفهان، کاشان و قم تبعید شد و پس از وفات در قم (12شوال 1281ق) جنازه او را با اجازه شاه قاجار به کربلا بردند و در جایی که بعدها در اثر توسعه خیابان تخریب شده دفن کردند^[۱۰] .

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ بامداد ،‌مهدی ،‌تاریخ رجال ایران ،‌تهران ،‌زوار ،1347،ج4،ص 364
↑ اعتماد السلطنه ،‌محمدحسن خان ، صدرالتواریخ ، به اهتمام محمد مشیری ،‌تهران ،‌وحید،1349،ص234
↑ هدایت، رضاقلی خان، روضهالصفا(ملحقات)،تهران ،‌خیام،1339،ج10ص501-504
↑ خان ملک ساسانی ، احمد، سیاستگران دوره قاجار ،تهران ،هدایت وبابک 1338،ص13
↑ آدمیت،فریدون ،‌امیرکبیر و ایران،تهران ،خوارزمی،1362،ص195-196
↑ برای آگاهی بیشتر : حکمی،حسین،امیرکبیر،تهران،‌بنگاه ترجمه ونشرکتاب ،1390،
↑ ^۷٫۰ ^۷٫۱ نیری، حمید، زندگی نامه مستوفی الممالک ،تهران ،وحید ،1369،ص 97
↑ مستوفی ،عبدالله ،شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری قاجاریه ،تهران ، زوار،‌1343، ج1،ص83
↑ امین الدوله غفاری، فرخ خان بن مهدی ،سفرنامه فرخ خان امین الدوله (مخزن الوقایع ) نوشتهحسین بن عبدالله سرابی، به کوشش کریم اصفهانیان ،‌قدرت الله روشنی ،‌تهران، اساطیر، 1361،ص 151و154
↑ دائرهالمعارف بزرگ اسلامی ،‌بخش تاریخ ها «آقاخان نوری » در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی،تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1374،ج1،ص 467

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

حسن باستانی‌راد

[1] بامداد ،‌مهدی ،‌تاریخ رجال ایران ،‌تهران ،‌زوار ،1347،ج4،ص 364

[2] اعتماد السلطنه ،‌محمدحسن خان ، صدرالتواریخ ، به اهتمام محمد مشیری ،‌تهران ،‌وحید،1349،ص234

[3] هدایت، رضاقلی خان، روضهالصفا(ملحقات)،تهران ،‌خیام،1339،ج10ص501-504

[4] خان ملک ساسانی ، احمد، سیاستگران دوره قاجار ،تهران ،هدایت وبابک 1338،ص13

[5] آدمیت،فریدون ،‌امیرکبیر و ایران،تهران ،خوارزمی،1362،ص195-196

[6] برای آگاهی بیشتر : حکمی،حسین،امیرکبیر،تهران،‌بنگاه ترجمه ونشرکتاب ،1390،

[:0-7] ۷٫۰ ^۷٫۱ نیری، حمید، زندگی نامه مستوفی الممالک ،تهران ،وحید ،1369،ص 97

[8] مستوفی ،عبدالله ،شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری قاجاریه ،تهران ، زوار،‌1343، ج1،ص83

[9] امین الدوله غفاری، فرخ خان بن مهدی ،سفرنامه فرخ خان امین الدوله (مخزن الوقایع ) نوشتهحسین بن عبدالله سرابی، به کوشش کریم اصفهانیان ،‌قدرت الله روشنی ،‌تهران، اساطیر، 1361،ص 151و154

[10] دائرهالمعارف بزرگ اسلامی ،‌بخش تاریخ ها «آقاخان نوری » در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی،تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1374،ج1،ص 467

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''[[میرزا نصرالله آقاخان نوری|آقاخان نوري]] ،''' ميرزا نصرالله ملقب به اعتماد الدوله (1222-1281ق / 1857-1865 م)
+آقا خان نوری، ميرزا نصرالله ملقب به اعتماد الدوله (1222-1281ق / 1857-1865 م)، سياستمدار [[قاجاریه|دوره قاجار]] و صدراعظم [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] <ref>بامداد ،‌مهدی ،‌تاریخ رجال ایران ،‌تهران ،‌زوار ،1347،ج4،ص 364</ref>
-سياستمدار دورهقاجار<sup>*</sup>و صدراعظم ناصرالدین شاه <sup>*</sup><ref>بامداد ،‌مهدی ،‌تاریخ رجال ایران ،‌تهران ،‌زوار ،1347،ج4،ص 364</ref>
+پدر آقاخان، اسدالله خان از مردم نور و از خدمت‌گذاران [[آقا محمدخان قاجار|آقامحمدخان]] <sup>*</sup>درلشکرکشی  به مازندران بود که به مقام«لشکرنویسی» تحت عنوان «وزارت لشکر» رسیده <ref>اعتماد السلطنه ،‌محمدحسن خان ، صدرالتواریخ ، به اهتمام محمد مشیری ،‌تهران ،‌وحید،1349،ص234</ref> درسال 1242 ق پس از فوت پدر، آقاخان که مقدمات دیوانی را دردستگاه اللهیارخان آصف الدوله آموخته بود ،‌در دربار [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] <sup>*  </sup>جانشین پدر شد و در [[آقا محمدخان قاجار|دوره محمدشاه]] * نیز برخدمات نظامی خود مانند توپ ریزی در نبرد هرات ادامه داد  <ref>هدایت، رضاقلی خان، روضهالصفا(ملحقات)،تهران ،‌خیام،1339،ج10ص501-504</ref>اما با حاج میرزا آقاسی <sup>*</sup> صدر اعظم سازش نداشت و در بازی های سیاسی جانب مهد علیا مادر [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] و سفارت انگلیس را داشت تا آنجا که به دلیل رفت و آمد به سفارت خانه بیگانه به دستور آقاسی  او را چوب زدند و با دریافت جریمه به [[کاشان]] تبعید کردند<ref>خان ملک ساسانی ، احمد، سیاستگران دوره قاجار ،تهران ،هدایت وبابک 1338،ص13</ref> .
-پدرآقاخان، اسدالله خان از مردم نور و از خدمت‌گذاران آقامحمدخان <sup>*</sup>درلشکرکشی  به مازندران بود که به مقام«لشکرنویسی » تحت عنوان «وزارت لشکر» رسیده <ref>اعتماد السلطنه ،‌محمدحسن خان ، صدرالتواریخ ، به اهتمام محمد مشیری ،‌تهران ،‌وحید،1349،ص234</ref> درسال 1242 ق پس از فوت پدر، آقاخان که مقدمات دیوانی را دردستگاه اللهیارخان آصف الدوله آموخته بود ،‌در دربار فتحعلی شاه <sup>*  </sup>جانشین پدر شد و در دورهمحمدشاه * نیز برخدمات نظامی خود مانند توپ ریزی در نبرد هرات ادامه داد  <ref>هدایت، رضاقلی خان، روضهالصفا(ملحقات)،تهران ،‌خیام،1339،ج10ص501-504</ref>اما با حاج میرزا آقاسی <sup>*</sup> صدر اعظم سازش نداشت و در بازی های سیاسی جانب مهد علیا مادر ناصرالدین شاه و سفارت انگلیس را داشت تا آنجا که به دلیل رفت و آمد به سفارت خانه بیگانه به دستور آقاسی  او را چوب زدند و با دریافت جریمه به کاشان تبعید کردند<ref>خان ملک ساسانی ، احمد، سیاستگران دوره قاجار ،تهران ،هدایت وبابک 1338،ص13</ref> .
+میرزآقاخان که پس از درگذشت محمدشاه در سودای صدرات ناصرالدین شاه بود در برابر [[میرزا تقی خان امیرکبیر|امیر کبیر]] <sup>*</sup> ناکام مانده حمایت های مهدعلیا و سفارت انگلیس (مبنی بر اینکه تابعیت انگلیسی دارد) از تبعید دوباره او به کاشان جلوگیری  کرد و [[میرزا تقی خان امیرکبیر|امیر کبیر]] نیز با یک اشتباه، او را به عنوان وزیر لشرک وقت اعتماد الدوله به معاونت خود برگزید <ref>آدمیت،فریدون ،‌امیرکبیر و ایران،تهران ،خوارزمی،1362،ص195-196</ref> در زمانی که دسیسه های درباریانی که از حمایت های بیگانگان برخوردار بودند، علیه امیر کبیر شدت  گرفت و او را  تبعید کردند، میرزا آقاخان به خواسته های خود، قتل [[میرزا تقی خان امیرکبیر|امیر کبیر]] و برآمدن خود به مقام صدارت رسید<ref>برای آگاهی بیشتر  : حکمی،حسین،امیرکبیر،تهران،‌بنگاه ترجمه ونشرکتاب ،1390،</ref> .او در طی <ref name=":0">نیری، حمید، زندگی نامه مستوفی الممالک ،تهران ،وحید ،1369،ص 97</ref> سال صدارت (1268-1275ق) مشاغل سیاسی و حکومتی را میان خویشان و نزدیکان خود تقسیم کرد برخی شخصیت ها مانند میرزا یوسف مستوفی الممالک و سردار کل عزیزخان را از مرکز دور کرد<ref name=":0" />.
-میرزآقاخان که پس از درگذشت محمدشاه در سودای صدرات ناصرالدین شاه بود در برابر امیر کبیر <sup>*</sup> ناکام مانده حمایت های مهدعلیا و سفارت انگلیس (مبنی بر اینکه تابعیت انگلیسی دارد) از تبعید دوباره او به کاشان جلوگیری  کرد و امیر کبیر نیز با یک اشتباه ، او را به عنوان وزیر لشرک وقت اعتماد الدوله به معاونت خود برگزید <ref>آدمیت،فریدون ،‌امیرکبیر و ایران،تهران ،خوارزمی،1362،ص195-196</ref> در زمانی که دسیسه های درباریانی که از حمایت های بیگانگان برخوردار بودند، علیه امیر کبیر شدت  گرفت و او را  تبعید کردند ، میرزا آقاخان به خواسته های خود ، قتل امیر کبیر وبرآمدن خود به مقام صدارت رسید<ref>برای آگاهی بیشتر  : حکمی،حسین،امیرکبیر،تهران،‌بنگاه ترجمه ونشرکتاب ،1390،</ref> .او در طی <ref name=":0">نیری، حمید، زندگی نامه مستوفی الممالک ،تهران ،وحید ،1369،ص 97</ref> سال صدارت (1268-1275ق) مشاغل سیاسی و حکومتی را میان خویشان و نزدیکان خود تقسیم کرد برخی شخصیت ها مانند میرزا یوسف مستوفی الممالک و سردار کل عزیزخان را از مرکز دور کرد<ref name=":0" />.
+خیانت های میرزا آقاخان نوری در منصب صدارت که در راستای اهداف انگلیسی ها بود سرانجام به جدایی بخش شرقی ایران، یعنی افغانستان و از دست رفتن شهر مهم و تاریخی هرات در طی یورش نیروهای بیگانه به پهنه های آبی جنوب (خارک و [[بوشهر]]) و استقلال بدون قید و شرط افغانستان شد و به دنبال تحریکات دست نشاندگان دولت ایران در مسقط <ref>مستوفی ،عبدالله ،شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری قاجاریه ،تهران ، زوار،‌1343، ج1،ص83</ref> زمینه «عهدنامه پاریس» در 8 رجب 1273ق /4مارس 1857م برای جدایی افعانستان،‌ فراهم آمد.
-خیانت های میرزا آقاخان نوری در منصب صدارت که در راستای اهداف انگلیسی ها بود سرانجام به جدایی بخش شرقی ایران ،یعنی افغانستان و از دست رفتن شهر مهم و تاریخی هرات در طی یورش نیروهای بیگانه به پهنه های آبی جنوب (خارک و بوشهر) و استقلال بدون قید و شرط افغانستان شد و به دنبال تحریکات دست نشاندگان دولت ایران در مسقط <ref>مستوفی ،عبدالله ،شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری قاجاریه ،تهران ، زوار،‌1343، ج1،ص83</ref> زمینه «عهدنامهپاریس» در 8 رجب 1273ق /4مارس 1857م برای جدایی افعانستان ،‌فراهم آمد  این عهد نامه به امضاي سفیر انگلستان در فرانسه ،‌چارلز کولی و فرخ خان امین الملک غفاری از وابستگان میرزا آقاخان به عنوان «سفیر کبیر دولت علیه ایران» و میانجی گری ناپلئون سوم ،امپراتور فرانسه ، رسید <ref>امین الدوله غفاری، فرخ خان بن مهدی ،سفرنامه فرخ خان امین الدوله (مخزن الوقایع ) نوشتهحسین بن عبدالله سرابی، به کوشش کریم اصفهانیان ،‌قدرت الله روشنی ،‌تهران، اساطیر، 1361،ص 151و154</ref> اگر چه آقاخان نوری در 20 محرم 1275 ق به دستور ناصرالدین شاه ،‌به دلیل چنین خطاهای جبران ناپذیری از مقام صدارت عظمی برکنار شد و به دنبال او بستگانش نیز برکنار شدند اما ،‌دوران صدارت وی گذشته از جدایی افغانتان از ایران، دوره ای از رکود سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی بود که برخلاف اصلاحات زمان امیر کبیر ،‌در این زمان احوال عمومی حیف و میل شد و افراد نالایق مناصب مهم کشوری و لشکری را به  دست گرفتند .
+این عهد نامه به امضاي سفیر انگلستان در فرانسه،‌ چارلز کولی و فرخ خان امین الملک غفاری از وابستگان میرزا آقاخان به عنوان «سفیر کبیر دولت علیه ایران» و میانجی گری ناپلئون سوم، امپراتور فرانسه، رسید <ref>امین الدوله غفاری، فرخ خان بن مهدی ،سفرنامه فرخ خان امین الدوله (مخزن الوقایع ) نوشتهحسین بن عبدالله سرابی، به کوشش کریم اصفهانیان ،‌قدرت الله روشنی ،‌تهران، اساطیر، 1361،ص 151و154</ref>. اگر چه آقاخان نوری در 20 محرم 1275 ق به دستور [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]،‌ به دلیل چنین خطاهای جبران ناپذیری از مقام صدارت عظمی برکنار شد و به دنبال او بستگانش نیز برکنار شدند اما،‌ دوران صدارت وی گذشته از جدایی افغانتان از ایران، دوره ای از رکود سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بود که برخلاف اصلاحات زمان [[میرزا تقی خان امیرکبیر|امیر کبیر]]،‌ در این زمان احوال عمومی حیف و میل شد و افراد نالایق مناصب مهم کشوری و لشکری را به  دست گرفتند.
-میرزا آقاخان نوری پس از برکناری به کرج ، یزد، اصفهان ، کاشان و قم تبعید شد و پس از وفات در قم (12شوال 1281ق) جنازه او را با اجازه شاه قاجار به کربلا بردند و در جایی که بعدها در اثر توسعهخیابان تخریب شده دفن کردند<ref>دائرهالمعارف بزرگ اسلامی ،‌بخش تاریخ ها «آقاخان نوری » در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی،تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1374،ج1،ص 467</ref> .
+میرزا آقاخان نوری پس از برکناری به کرج، [[یزد]]، [[اصفهان]]، [[کاشان]] و [[قم]] تبعید شد و پس از وفات در [[قم]] (12شوال 1281ق) جنازه او را با اجازه شاه قاجار به کربلا بردند و در جایی که بعدها در اثر توسعه خیابان تخریب شده دفن کردند<ref>دائرهالمعارف بزرگ اسلامی ،‌بخش تاریخ ها «آقاخان نوری » در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی،تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، 1374،ج1،ص 467</ref> .
 == نیز نگاه کنید به ==
+* [[آقا محمدخان قاجار]]
+* [[میرزا تقی خان امیرکبیر]]
+* [[ناصرالدین شاه قاجار]]
 == مآخذ ==
+<references />
 == منبع اصلی ==
-دانشنامه ایران
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
 == نویسنده مقاله ==
 حسن باستانی‌راد