تفسیر نویسی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «تفسيرنويسي، نوشتن شرح بر مطالب نوشتههاي علمي و فلسفي، بهويژه شرح و بيان معاني حقيقي آيات قرآن. تفسير در لغت به معناي كشف و اظهار و پردهبرداري از معناي كلام است. در آغاز اين كلمه به شروح كتابها و نوشتههاي علمي و فلسفي اطلاق ميشد و مراد...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[تفسیر نویسی|تفسیرنویسی]]، نوشتن شرح بر مطالب نوشتههای علمی و فلسفی، بهویژه شرح و بیان معانی حقیقی آیات [[قرآن]]. | |||
تفسیر در لغت به معنای کشف و اظهار و پردهبرداری از معنای کلام است. در آغاز این کلمه به شروح کتابها و نوشتههای علمی و فلسفی اطلاق میشد و مرادف با شرح و بیان معانی آنها بود. به همین سبب، شروح یونانی و غربی آثار ارسطو را تفسیر مینامیدهاند. اما به تدریج این واژه در [[فرهنگ ایران زمین|فرهنگ]] اسلامی، بیشتر به [[کتاب|کتاب]]<nowiki/>های خاصی که در شرح [[قرآن|قرآن کریم]] نگارش مییافت، اطلاق و اصطلاح شد<ref>ایازی، محمدعلی. «تفسیر قرآن»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، 1377 ش، ج 1، 635.</ref>. در تعریف دیگر، تفسیر علمی است که به بیان حقیقت معانی آیات [[قرآن]] به اندازه توان انسان و به مقتضای قواعد لغوی، صرفی، نحوی و بلاغی [[عربی|عرب]] بپردازد و در حقیقت مراد خداوند را از نزول [[قرآن]] آشکار کند و درباره مفردات، ترکیبات، معانی آنها، اسباب نزول، ترتیب نزول، توضیح اشارات، مجملات، تمییز ناسخات، منسوخات، محکمات و متشابهات از یکدیگر و تفصیل تعریضات، قصص و حکایات آن بحث کند<ref>محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.</ref>. در برابر واژه تفسیر، واژه دیگری در [[قرآن]] و حدیث به نام تأویل بهکار میرود که با مفهوم تفسیر معنای مشابهی دارد. درباره تفاوت یا یکی بودن تفسیر و تأویل میان صاحبنظران اختلاف وجود دارد. گروهی معتقدند که هر دو لفظ دارای یک معنی است. برخی هم تفسیر را به کشف ظاهر قرآن و تأویل را به کشف باطن آن تعبیر کردهاند<ref>محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.</ref>. مؤلف [[کتاب]] التفسیر و المفسرون از جمله کسانی است که میان تفسیر و تأویل فرق گذاشته است. او مینویسد: تفسیر آن است که مرجعش راویت باشد، اما مرجع تأویل درایت است. به همین سبب تفسیر به کشف و بیان معنا شده و کشف مراد خداوند منجز نمیشود، مگر آنکه از سوی پیامبر اکرم (ص) وارد شده باشد یا از صحابهای که بر نزول وحی شاهد بوده و به حوادث و وقایع آن علم و احاطه داشته باشند<ref>درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 47.</ref>. | |||
[[تاریخ بیهقی|تاریخ]] تحول تفسیر: تاریخ تحول تفسیر قرآن کریم را به سه مرحله تقسیم کردهاند. مرحله اول، تفسیر در زمان پیامبر اکرم (ص) و اصحاب او. مرحله دوم، تفسیر در دوره تابعین آن حضرت. مرحله سوم، تفسیر در اعصار تدوین تفسیر که از دوران بنی عباس آغاز شده و تا زمان حاضر ادامه یافته است<ref>درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 58.</ref>. | |||
روشهای تفسیری: بدون شک یکی از فواید شناخت تفسیر، آشنایی با روشهایی است که در زمینه شکل تفسیر و استنباط دیدگاه [[قرآن]] و رسیدن به فهم آن صورت پذیرفته است. این روشها عبارتند از: 1ـ روش اجتهادی، 2ـ تفسیر موضوعی، 3ـ تفسیر تطبیقی، 4ـ تفسیر عصری، 5ـ تفسیر تاریخی، 6ـ تفسیر فلسفی، 7ـ تفسیر ادبی، 8ـ تفسیر به رأی، 9ـ تفسیر ماثور / نقلی، 10ـ تفسیر هدایتی و تربیتی، 11ـ تفسیر فقهی، 12ـ تفسیر کلامی، 13ـ تفسیر رفرمی، 14ـ تفسیر عرفانی / صوفیانه، 15ـ تفسیر اجتماعی، 16ـ تفسیر علمی، 17ـ تفسیر تقریب گرایانه<ref>ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، 1377 ش، ج 1، ص 637ـ652 (به اختصار).</ref>. | |||
مفسران قرآن: | مفسران قرآن: نخستین مفسر [[قرآن|قرآن کریم]] ، [[امام علی(ع)|حضرت علی (ع)]] بود. پس از آن حضرت، افزون بر اهل بیت (ع) کسانی چون ابن عباس (و 68 ق / ؟م) شاگرد مشهور [[امام علی(ع)|امام علی (ع)]]، ابن مسعود (و 32 ق/ ؟م)، جابر بن عبدالله انصاری (و 74 ق/ ؟م)، ابن ابی کعب (و 20 ق/ ؟م) و میثم تمّار (و 60 ق/ ؟م)، سعید بن جبیر (و 94 ق/ ؟م)، مجاهد بن جبیر (و 103 ق/ ؟م)، عطیه بن سعید کوفی (و 111 / 114 ق/ ؟م) و ابومحمد قرشی (و 127 ق/ ؟م) به تفسیر قرآن کریم همت گماشتند. پس از آنان کسانی از جمله سفیان ثوری، ابن ماجد، ابن جریر طبری (و 310 ق/ ؟م) ابی حیّان، ابوعلی فارسی، ابن [[عربی]] و دیگران نیز تفاسیر ارزندهای عرضه کردند. در میان مفسران مشهور عصر حاضر نیز میتوان از امام محمد عبده، شیخ محمد رشید رضا (و 1354 ق/ ؟م)، سید قطب و طنطاوی (و 1358 ق/ ؟م) نام برد<ref>ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، 1377 ش، ج 1، ص 653، 654 .</ref>. | ||
تفاسیر مشهور: از میان انبوه بسیار تفاسیری که قرآن پژوهان صورت دادهاند، میتوان از التبیان فی تفسیر القرآن از شیخ الطائفه / [[شیخ طوسی]] (و 460 ق/ ؟م)؛ تفسیر فراء / معالم التنزیل از ابن فراء بغوی (و 516 ق/ ؟م)؛ کشاف از جارالله زمخشری (و 538 ق/ ؟م)؛ تفسیر بیهقی از ظهیرالدین ابوالحسین علی بیهقی مشهور به ابن فندق و فرید خراسانی (و 565 ق/ ؟م)؛ انوار التنزیل و اسرار التأویل از قاضی بیضاوی (و 685 ق/ ؟م)؛ السرّ الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز از علامه حلی (و 726 ق/ ؟م)؛ تفسیر صافی از ملامحسن فیض کاشانی (و 1091 ق/ ؟م)؛ اسرار الآیات و انوار البیّنات از [[ملاصدرا]] شیرازی (و 1050 ق/ ؟م)؛ المیزان فی تفسیر القرآن از علامه سید محمدحسین طباطبایی (1360 ش) و البیان فی تفسیر القرآن از آیت الله سید ابوالقاسم خویی (و 1413 ق/ ؟م) یاد کرد<ref>محمدخانی، علی اصغر.«تفسیر قرآن در ادب فارسی»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 384، 385.</ref>. | |||
تفاسیر معاصر [[فارسی]]: از میان تفاسیر با ارزش [[فارسی]] در سالهای اخیر سده حاضر میتوان به پلی میان شعر عروضی و هجایی [[فارسی]] (1353 ش) به کوشش احمدعلی رجایی؛ [[ترجمه تفسیر طبری]] به کوشش [[حبیب یغمایی]]؛ تفسیر [[قرآن]] پاک (1348 ش) به کوشش علی رواقی؛ چند برگ تفسیر [[قرآن]] کریم (1351 ش) به کوشش مایل هروی؛ تفسیری بر عشری از [[قرآن]] مجید (1352 ش) به کوشش جلال متینی؛ لسان التنزیل (1344 ش و 1355 ش) به کوشش مهدی محقق و ترجمه مفردات [[قرآن]] / تفسیر مفردات [[قرآن]] (1359 ش) به کوشش عزیزالله جوینی اشاره کرد.<sup>11</sup> | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[شیخ طوسی]] | |||
* [[ملاصدرا]] | |||
* [[حبیب یغمایی]] | |||
* [[قرآن]] | |||
* [[امام علی(ع)|حضرت علی (ع)]] | |||
مآخذ | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
نسخهٔ ۱۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۵
تفسیرنویسی، نوشتن شرح بر مطالب نوشتههای علمی و فلسفی، بهویژه شرح و بیان معانی حقیقی آیات قرآن.
تفسیر در لغت به معنای کشف و اظهار و پردهبرداری از معنای کلام است. در آغاز این کلمه به شروح کتابها و نوشتههای علمی و فلسفی اطلاق میشد و مرادف با شرح و بیان معانی آنها بود. به همین سبب، شروح یونانی و غربی آثار ارسطو را تفسیر مینامیدهاند. اما به تدریج این واژه در فرهنگ اسلامی، بیشتر به کتابهای خاصی که در شرح قرآن کریم نگارش مییافت، اطلاق و اصطلاح شد[۱]. در تعریف دیگر، تفسیر علمی است که به بیان حقیقت معانی آیات قرآن به اندازه توان انسان و به مقتضای قواعد لغوی، صرفی، نحوی و بلاغی عرب بپردازد و در حقیقت مراد خداوند را از نزول قرآن آشکار کند و درباره مفردات، ترکیبات، معانی آنها، اسباب نزول، ترتیب نزول، توضیح اشارات، مجملات، تمییز ناسخات، منسوخات، محکمات و متشابهات از یکدیگر و تفصیل تعریضات، قصص و حکایات آن بحث کند[۲]. در برابر واژه تفسیر، واژه دیگری در قرآن و حدیث به نام تأویل بهکار میرود که با مفهوم تفسیر معنای مشابهی دارد. درباره تفاوت یا یکی بودن تفسیر و تأویل میان صاحبنظران اختلاف وجود دارد. گروهی معتقدند که هر دو لفظ دارای یک معنی است. برخی هم تفسیر را به کشف ظاهر قرآن و تأویل را به کشف باطن آن تعبیر کردهاند[۳]. مؤلف کتاب التفسیر و المفسرون از جمله کسانی است که میان تفسیر و تأویل فرق گذاشته است. او مینویسد: تفسیر آن است که مرجعش راویت باشد، اما مرجع تأویل درایت است. به همین سبب تفسیر به کشف و بیان معنا شده و کشف مراد خداوند منجز نمیشود، مگر آنکه از سوی پیامبر اکرم (ص) وارد شده باشد یا از صحابهای که بر نزول وحی شاهد بوده و به حوادث و وقایع آن علم و احاطه داشته باشند[۴].
تاریخ تحول تفسیر: تاریخ تحول تفسیر قرآن کریم را به سه مرحله تقسیم کردهاند. مرحله اول، تفسیر در زمان پیامبر اکرم (ص) و اصحاب او. مرحله دوم، تفسیر در دوره تابعین آن حضرت. مرحله سوم، تفسیر در اعصار تدوین تفسیر که از دوران بنی عباس آغاز شده و تا زمان حاضر ادامه یافته است[۵].
روشهای تفسیری: بدون شک یکی از فواید شناخت تفسیر، آشنایی با روشهایی است که در زمینه شکل تفسیر و استنباط دیدگاه قرآن و رسیدن به فهم آن صورت پذیرفته است. این روشها عبارتند از: 1ـ روش اجتهادی، 2ـ تفسیر موضوعی، 3ـ تفسیر تطبیقی، 4ـ تفسیر عصری، 5ـ تفسیر تاریخی، 6ـ تفسیر فلسفی، 7ـ تفسیر ادبی، 8ـ تفسیر به رأی، 9ـ تفسیر ماثور / نقلی، 10ـ تفسیر هدایتی و تربیتی، 11ـ تفسیر فقهی، 12ـ تفسیر کلامی، 13ـ تفسیر رفرمی، 14ـ تفسیر عرفانی / صوفیانه، 15ـ تفسیر اجتماعی، 16ـ تفسیر علمی، 17ـ تفسیر تقریب گرایانه[۶].
مفسران قرآن: نخستین مفسر قرآن کریم ، حضرت علی (ع) بود. پس از آن حضرت، افزون بر اهل بیت (ع) کسانی چون ابن عباس (و 68 ق / ؟م) شاگرد مشهور امام علی (ع)، ابن مسعود (و 32 ق/ ؟م)، جابر بن عبدالله انصاری (و 74 ق/ ؟م)، ابن ابی کعب (و 20 ق/ ؟م) و میثم تمّار (و 60 ق/ ؟م)، سعید بن جبیر (و 94 ق/ ؟م)، مجاهد بن جبیر (و 103 ق/ ؟م)، عطیه بن سعید کوفی (و 111 / 114 ق/ ؟م) و ابومحمد قرشی (و 127 ق/ ؟م) به تفسیر قرآن کریم همت گماشتند. پس از آنان کسانی از جمله سفیان ثوری، ابن ماجد، ابن جریر طبری (و 310 ق/ ؟م) ابی حیّان، ابوعلی فارسی، ابن عربی و دیگران نیز تفاسیر ارزندهای عرضه کردند. در میان مفسران مشهور عصر حاضر نیز میتوان از امام محمد عبده، شیخ محمد رشید رضا (و 1354 ق/ ؟م)، سید قطب و طنطاوی (و 1358 ق/ ؟م) نام برد[۷].
تفاسیر مشهور: از میان انبوه بسیار تفاسیری که قرآن پژوهان صورت دادهاند، میتوان از التبیان فی تفسیر القرآن از شیخ الطائفه / شیخ طوسی (و 460 ق/ ؟م)؛ تفسیر فراء / معالم التنزیل از ابن فراء بغوی (و 516 ق/ ؟م)؛ کشاف از جارالله زمخشری (و 538 ق/ ؟م)؛ تفسیر بیهقی از ظهیرالدین ابوالحسین علی بیهقی مشهور به ابن فندق و فرید خراسانی (و 565 ق/ ؟م)؛ انوار التنزیل و اسرار التأویل از قاضی بیضاوی (و 685 ق/ ؟م)؛ السرّ الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز از علامه حلی (و 726 ق/ ؟م)؛ تفسیر صافی از ملامحسن فیض کاشانی (و 1091 ق/ ؟م)؛ اسرار الآیات و انوار البیّنات از ملاصدرا شیرازی (و 1050 ق/ ؟م)؛ المیزان فی تفسیر القرآن از علامه سید محمدحسین طباطبایی (1360 ش) و البیان فی تفسیر القرآن از آیت الله سید ابوالقاسم خویی (و 1413 ق/ ؟م) یاد کرد[۸].
تفاسیر معاصر فارسی: از میان تفاسیر با ارزش فارسی در سالهای اخیر سده حاضر میتوان به پلی میان شعر عروضی و هجایی فارسی (1353 ش) به کوشش احمدعلی رجایی؛ ترجمه تفسیر طبری به کوشش حبیب یغمایی؛ تفسیر قرآن پاک (1348 ش) به کوشش علی رواقی؛ چند برگ تفسیر قرآن کریم (1351 ش) به کوشش مایل هروی؛ تفسیری بر عشری از قرآن مجید (1352 ش) به کوشش جلال متینی؛ لسان التنزیل (1344 ش و 1355 ش) به کوشش مهدی محقق و ترجمه مفردات قرآن / تفسیر مفردات قرآن (1359 ش) به کوشش عزیزالله جوینی اشاره کرد.11
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر
- ↑ ایازی، محمدعلی. «تفسیر قرآن»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، 1377 ش، ج 1، 635.
- ↑ محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.
- ↑ محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.
- ↑ درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 47.
- ↑ درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 58.
- ↑ ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، 1377 ش، ج 1، ص 637ـ652 (به اختصار).
- ↑ ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، 1377 ش، ج 1، ص 653، 654 .
- ↑ محمدخانی، علی اصغر.«تفسیر قرآن در ادب فارسی»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 384، 385.