دولت موقت: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''دولت موقت''' (بهمن 1357 – آبان 1358ش). نام اولين دولت پس از پيروزي انقلاب اسلامي<sup>*</sup>. اين دولت به فرمان امام خميني<sup>*</sup> و به رياست مهندس مهدي بازرگان<sup>*</sup> تشكيل شد.<sup>1</sup> وظيفة آن، برگزاري رفراندوم تغيير نظام سياسي ايران، تشكيل مجلس خبرگان<su...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''دولت موقت''' (بهمن 1357 – آبان 1358ش). نام | [[پرونده:163928 255.jpg|بندانگشتی|دولت موقت برگرفته از وبسایت اقتصاد24 قابل بازیابی از<nowiki/>https://eghtesaad24.ir/fa/news/98449/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF]] | ||
'''[[دولت موقت]]''' (بهمن 1357 – آبان 1358ش). نام اولین دولت پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]<sup>*</sup>. | |||
این دولت به فرمان [[امام خمینی]]<sup>*</sup> و به ریاست مهندس [[مهدی بازرگان]]<sup>*</sup> تشکیل شد<ref>بازرگان، مهدی. '''''شورای انقلاب و دولت موقت.''''' تهران: نهضت آزادی، 1361، ص 26-30؛ | |||
Chehabi, H.E. '''''Iranian Politics and Religious Modernism.''''' London: I.B.Tauris publishers, 1990, PP. 253-254; | Chehabi, H.E. '''''Iranian Politics and Religious Modernism.''''' London: I.B.Tauris publishers, 1990, PP. 253-254; | ||
یزدی، ابراهیم. '''''آخرین تلاشها در آخرین روزها'''''. تهران: قلم، 1363، ص 192-194.</ref>. وظیفه آن، برگزاری رفراندوم تغییر نظام سیاسی ایران، تشکیل [[مجلس خبرگان]]<sup>*</sup> قانون اساسی، برپایی انتخابات مجلس شورای اسلامی<sup>*</sup>، اداره وزارتخانههای مختلف و ساماندهی به اوضاع کشور تا تشکیل دولت دایمی بود<ref>این اهداف در متن فرمان نخستوزیری بازرگان آمده است. نک: یزدی.تهران: قلم، 1363 .</ref>. | |||
اعضای کابینه دولت موقت در ابتدا از اعضا و هواداران نهضت آزادی ایران، معدود افرادی از [[جبهه ملی]]<sup>*</sup> و چند شخصیت مستقل بودند. به عنوان مثال کریم سنجابی معروفترین رهبر [[جبهه ملی]]<sup>*</sup> عهدهدار وزارت خارجه شد؛ داریوش فروهر رهبر حزب ملت ایران، مسؤولیت وزارت کار را بر عهده گرفت و ابراهیم یزدی یکی از رهبران نهضت آزادی در خارج کشور، مشاور نخستوزیر شد<ref> بازرگان. مهدی. '''''شورای انقلاب و دولت موقت.''''' تهران: نهضت آزادی، 1361. ص 34-39.</ref>. | |||
اکثر اعضای کابینه دارای تحصیلات عالی در غرب بودند و گرایشهای ملیگرایانه داشتند. البته کمی بعد از شروع کار دولت، تعدادی از روحانیون شورای انقلاب مانند حجتالاسلام مهدوی کنی و [[محمدجواد باهنر]]<sup>*</sup> به عنوان معاونان وزارتخانه به دولت موقت پیوستند<ref> Chehabi. Ibid. PP. 256-257.</ref>. | |||
پس از پیروزی انقلاب دولت موقت فعالیت خود را در زمینههای مختلف آغاز کرد. برگزاری رفراندوم تعیین نظام ایران در فروردین 1358ش، برپایی انتخابات [[مجلس خبرگان]]<sup>*</sup> قانون اساسی در تابستان همان سال، تلاش برای اداره سازمانهای دولتی و گذراندن قانون مطبوعات از مهمترین اقدامات سیاسی این دولت به شمار میآید<ref> میلانی، محسن. '''''شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی.''''' ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381، ص 280-293؛ chehabi, H.E. Ibid. PP 264-266.</ref>. | |||
در زمینه اقتصادی اقداماتی چون برقراری تولید دوباره و صادرات نفت، راهاندازی 50 درصد کارخانهها و صنایع تعطیل شده، افزایش صادرات غیرنفتی و ارائه طرح وام شرافت برای جوانان بیکار از جمله فعالیتهای این دولت بود<ref> بیات، آصف. '''''سیاستهای خیابانی: جنبش تهیدستان در ایران'''''. ترجمه اسدالله نبوی، تهران: شیرازه، 1379، ص 233 و235؛ '''''مسایل و مشکلات نخستین سال انقلاب از زبان رئیس دولت مولت'''''. به کوشش عبدالعلی بازرگان، تهران: ناشر مؤلف، 1362؛ chehabi. Ibid. P. 260.</ref>. | |||
فعالیتهای دولت موقت در امور خارجی عبارت بودند از: قطع رابطه با اسراییل و آفریقای جنوبی، حمایت از جنبش مردم فلسطین، خروج از پیمان سنتو و عضویت در جنبش عدم تعهد و مذاکره با آمریکا برای حل مسئله خریدهای تسلیحات نظامی<ref>سنجابی، کریم. '''''امیدها و ناامیدیها'''''. لندن: انتشارات جبهه ملیون ایران، 1368، ص 295؛ chehabi. Ibid. PP. 269-271؛ برای اطلاع از سیاست آمریکا در برابر دولت موقت و نقد آن، نک: بیل، جیمز. '''''عقاب و شیر، تراژدی روابط ایران و آمریکا'''''. ترجمه مهوش غلامی، تهران: کوبه، 1371، ص 441-469.</ref>. | |||
دولت بازرگان در یک دوراهی خاص قرار داشت. از یک سو به عنوان یک دولت انتقالی فاقد قدرت اساسی بود و از سوی دیگر از این دولت انتظار میرفت که همه اشتباههای حکومتهای نظام پیشین را اصلاح کند. | |||
یکی از این مسائل بحرانزا وجود نهادهای انقلابی مانند کمیتهها و دادگاههای انقلاب بود که به سبب مشخص نبودن محدوده وظایفشان، در بسیاری موارد عملکرد آنان با اقدامات [[دولت موقت]]<sup>*</sup> در تضاد بود<ref>میلانی.'''''شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی.''''' ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381 . ص 271-273؛ مسائل و..... به کوشش عبدالعلی بازرگان، تهران: ناشر مؤلف، 1362جمـ؛ chehabi. Ibid. PP. 258-259.</ref>. همچنین بروز اختلاف میان این دولت و شورای انقلاب که مهمترین مرکز تصمیمگیری در آن زمان بود، کارایی دولت موقت را پایین میآورد<ref> میلانی.'''''شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی.''''' ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381. ص 269 و 270؛ نک: بازرگان. مهدی. '''''شورای انقلاب و دولت موقت.''''' تهران: نهضت آزادی، 1361. </ref>. مجموعه عواملی چون پخش شدن بیش از یک میلیون اسلحه در کشور،<ref> استمپل، جان. '''''درون انقلاب ایران'''''. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377، ص 273.</ref> اقدامات گروههای سیاسی بر ضد دولت،<ref> برای آگاهی از مواضع حزب توده در برابر دولت موقت، نک: میلانی.محسن. '''''شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی.''''' ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381. ص 275-280؛ در مورد سازمان مجاهدین خلق، نک: | |||
Abrahamian, E. '''''Radical Islam, The Iranian Mojahedin'''''. London, I.B. Tauris publishers, 1989, PP. 189-196; | |||
در مورد گروههای مارکسیستی دیگر، نک: بهروز، مازیار. '''''شورشیان آرمانخواه'''''، '''''ناکامی چپ در ایران'''''. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص 183-227؛ در مورد رابطه دولت موقت با گروههای ملیگرا، نک: chehabi. Ibid. PP. 260-262.</ref> برپایی اعتصابات کارگری<ref>بیات. آصف. '''''سیاستهای خیابانی: جنبش تهیدستان در ایران'''''. ترجمه اسدالله نبوی، تهران: شیرازه، 1379. ص 209 به بعد.</ref> و وجود آشوبهای منطقهای در کردستان، خوزستان و ترکمنصحرا<ref>استمپل. جان. '''''درون انقلاب ایران'''''. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377. ص 289-290.</ref> باعث شد تا دولت نتواند نظم و امنیت را آنطور که شاید و باید در کشور حاکم کند. به علاوه تغییر مداوم ترکیب دولت موقت نیز باعث ضعف آن شد. به طور مثال هنوز 3 ماه از آغاز کار دولت نگذشته بود که کریم سنجابی استعفا کرد و ابراهیم یزدی عهدهدار وزارت امور خارجه شد<ref>سنجابی. کریم. '''''امیدها و ناامیدیها'''''. لندن: انتشارات جبهه ملیون ایران، 1368. ص 353-355؛ chehabi. Ibid. PP. 256-257.</ref>. سرانجام با تصرف سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام، مهندس بازرگان<sup>*</sup> استعفا داد و عمر نُه ماهه دولت موقت به پایان رسید. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[امام خمینی]] | |||
* [[مهدی بازرگان]] | |||
* [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] | |||
* [[جبهه ملی]] | |||
== مآخذ == | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
محمدمهدی موسی خان | محمدمهدی موسی خان | ||
نسخهٔ ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۴
دولت موقت (بهمن 1357 – آبان 1358ش). نام اولین دولت پس از پیروزی انقلاب اسلامی*.
این دولت به فرمان امام خمینی* و به ریاست مهندس مهدی بازرگان* تشکیل شد[۱]. وظیفه آن، برگزاری رفراندوم تغییر نظام سیاسی ایران، تشکیل مجلس خبرگان* قانون اساسی، برپایی انتخابات مجلس شورای اسلامی*، اداره وزارتخانههای مختلف و ساماندهی به اوضاع کشور تا تشکیل دولت دایمی بود[۲].
اعضای کابینه دولت موقت در ابتدا از اعضا و هواداران نهضت آزادی ایران، معدود افرادی از جبهه ملی* و چند شخصیت مستقل بودند. به عنوان مثال کریم سنجابی معروفترین رهبر جبهه ملی* عهدهدار وزارت خارجه شد؛ داریوش فروهر رهبر حزب ملت ایران، مسؤولیت وزارت کار را بر عهده گرفت و ابراهیم یزدی یکی از رهبران نهضت آزادی در خارج کشور، مشاور نخستوزیر شد[۳].
اکثر اعضای کابینه دارای تحصیلات عالی در غرب بودند و گرایشهای ملیگرایانه داشتند. البته کمی بعد از شروع کار دولت، تعدادی از روحانیون شورای انقلاب مانند حجتالاسلام مهدوی کنی و محمدجواد باهنر* به عنوان معاونان وزارتخانه به دولت موقت پیوستند[۴].
پس از پیروزی انقلاب دولت موقت فعالیت خود را در زمینههای مختلف آغاز کرد. برگزاری رفراندوم تعیین نظام ایران در فروردین 1358ش، برپایی انتخابات مجلس خبرگان* قانون اساسی در تابستان همان سال، تلاش برای اداره سازمانهای دولتی و گذراندن قانون مطبوعات از مهمترین اقدامات سیاسی این دولت به شمار میآید[۵].
در زمینه اقتصادی اقداماتی چون برقراری تولید دوباره و صادرات نفت، راهاندازی 50 درصد کارخانهها و صنایع تعطیل شده، افزایش صادرات غیرنفتی و ارائه طرح وام شرافت برای جوانان بیکار از جمله فعالیتهای این دولت بود[۶].
فعالیتهای دولت موقت در امور خارجی عبارت بودند از: قطع رابطه با اسراییل و آفریقای جنوبی، حمایت از جنبش مردم فلسطین، خروج از پیمان سنتو و عضویت در جنبش عدم تعهد و مذاکره با آمریکا برای حل مسئله خریدهای تسلیحات نظامی[۷].
دولت بازرگان در یک دوراهی خاص قرار داشت. از یک سو به عنوان یک دولت انتقالی فاقد قدرت اساسی بود و از سوی دیگر از این دولت انتظار میرفت که همه اشتباههای حکومتهای نظام پیشین را اصلاح کند.
یکی از این مسائل بحرانزا وجود نهادهای انقلابی مانند کمیتهها و دادگاههای انقلاب بود که به سبب مشخص نبودن محدوده وظایفشان، در بسیاری موارد عملکرد آنان با اقدامات دولت موقت* در تضاد بود[۸]. همچنین بروز اختلاف میان این دولت و شورای انقلاب که مهمترین مرکز تصمیمگیری در آن زمان بود، کارایی دولت موقت را پایین میآورد[۹]. مجموعه عواملی چون پخش شدن بیش از یک میلیون اسلحه در کشور،[۱۰] اقدامات گروههای سیاسی بر ضد دولت،[۱۱] برپایی اعتصابات کارگری[۱۲] و وجود آشوبهای منطقهای در کردستان، خوزستان و ترکمنصحرا[۱۳] باعث شد تا دولت نتواند نظم و امنیت را آنطور که شاید و باید در کشور حاکم کند. به علاوه تغییر مداوم ترکیب دولت موقت نیز باعث ضعف آن شد. به طور مثال هنوز 3 ماه از آغاز کار دولت نگذشته بود که کریم سنجابی استعفا کرد و ابراهیم یزدی عهدهدار وزارت امور خارجه شد[۱۴]. سرانجام با تصرف سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام، مهندس بازرگان* استعفا داد و عمر نُه ماهه دولت موقت به پایان رسید.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدمهدی موسی خان
- ↑ بازرگان، مهدی. شورای انقلاب و دولت موقت. تهران: نهضت آزادی، 1361، ص 26-30؛ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990, PP. 253-254; یزدی، ابراهیم. آخرین تلاشها در آخرین روزها. تهران: قلم، 1363، ص 192-194.
- ↑ این اهداف در متن فرمان نخستوزیری بازرگان آمده است. نک: یزدی.تهران: قلم، 1363 .
- ↑ بازرگان. مهدی. شورای انقلاب و دولت موقت. تهران: نهضت آزادی، 1361. ص 34-39.
- ↑ Chehabi. Ibid. PP. 256-257.
- ↑ میلانی، محسن. شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381، ص 280-293؛ chehabi, H.E. Ibid. PP 264-266.
- ↑ بیات، آصف. سیاستهای خیابانی: جنبش تهیدستان در ایران. ترجمه اسدالله نبوی، تهران: شیرازه، 1379، ص 233 و235؛ مسایل و مشکلات نخستین سال انقلاب از زبان رئیس دولت مولت. به کوشش عبدالعلی بازرگان، تهران: ناشر مؤلف، 1362؛ chehabi. Ibid. P. 260.
- ↑ سنجابی، کریم. امیدها و ناامیدیها. لندن: انتشارات جبهه ملیون ایران، 1368، ص 295؛ chehabi. Ibid. PP. 269-271؛ برای اطلاع از سیاست آمریکا در برابر دولت موقت و نقد آن، نک: بیل، جیمز. عقاب و شیر، تراژدی روابط ایران و آمریکا. ترجمه مهوش غلامی، تهران: کوبه، 1371، ص 441-469.
- ↑ میلانی.شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381 . ص 271-273؛ مسائل و..... به کوشش عبدالعلی بازرگان، تهران: ناشر مؤلف، 1362جمـ؛ chehabi. Ibid. PP. 258-259.
- ↑ میلانی.شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381. ص 269 و 270؛ نک: بازرگان. مهدی. شورای انقلاب و دولت موقت. تهران: نهضت آزادی، 1361.
- ↑ استمپل، جان. درون انقلاب ایران. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377، ص 273.
- ↑ برای آگاهی از مواضع حزب توده در برابر دولت موقت، نک: میلانی.محسن. شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381. ص 275-280؛ در مورد سازمان مجاهدین خلق، نک: Abrahamian, E. Radical Islam, The Iranian Mojahedin. London, I.B. Tauris publishers, 1989, PP. 189-196; در مورد گروههای مارکسیستی دیگر، نک: بهروز، مازیار. شورشیان آرمانخواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص 183-227؛ در مورد رابطه دولت موقت با گروههای ملیگرا، نک: chehabi. Ibid. PP. 260-262.
- ↑ بیات. آصف. سیاستهای خیابانی: جنبش تهیدستان در ایران. ترجمه اسدالله نبوی، تهران: شیرازه، 1379. ص 209 به بعد.
- ↑ استمپل. جان. درون انقلاب ایران. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377. ص 289-290.
- ↑ سنجابی. کریم. امیدها و ناامیدیها. لندن: انتشارات جبهه ملیون ایران، 1368. ص 353-355؛ chehabi. Ibid. PP. 256-257.