دولت موقت
دولت موقت (بهمن 1357 – آبان 1358ش). نام اولین دولت پس از پیروزی انقلاب اسلامی.
این دولت به فرمان امام خمینی و به ریاست مهندس مهدی بازرگان تشکیل شد[۱][۲][۳]. وظیفه آن، برگزاری رفراندوم تغییر نظام سیاسی ایران، تشکیل مجلس خبرگان قانون اساسی، برپایی انتخابات مجلس شورای اسلامی*، اداره وزارتخانههای مختلف و ساماندهی به اوضاع کشور تا تشکیل دولت دایمی بود[۴].
اعضای کابینه دولت موقت در ابتدا از اعضا و هواداران نهضت آزادی ایران، معدود افرادی از جبهه ملی و چند شخصیت مستقل بودند. به عنوان مثال کریم سنجابی معروفترین رهبر جبهه ملی عهدهدار وزارت خارجه شد؛ داریوش فروهر رهبر حزب ملت ایران، مسؤولیت وزارت کار را بر عهده گرفت و ابراهیم یزدی یکی از رهبران نهضت آزادی در خارج کشور، مشاور نخستوزیر شد[۵].
اکثر اعضای کابینه دارای تحصیلات عالی در غرب بودند و گرایشهای ملیگرایانه داشتند. البته کمی بعد از شروع کار دولت، تعدادی از روحانیون شورای انقلاب مانند حجتالاسلام مهدوی کنی و محمدجواد باهنر به عنوان معاونان وزارتخانه به دولت موقت پیوستند[۶].
پس از پیروزی انقلاب دولت موقت فعالیت خود را در زمینههای مختلف آغاز کرد. برگزاری رفراندوم تعیین نظام ایران در فروردین 1358ش، برپایی انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی در تابستان همان سال، تلاش برای اداره سازمانهای دولتی و گذراندن قانون مطبوعات از مهمترین اقدامات سیاسی این دولت به شمار میآید[۷][۸].
در زمینه اقتصادی اقداماتی چون برقراری تولید دوباره و صادرات نفت، راهاندازی 50 درصد کارخانهها و صنایع تعطیل شده، افزایش صادرات غیرنفتی و ارائه طرح وام شرافت برای جوانان بیکار از جمله فعالیتهای این دولت بود[۹][۱۰][۱۱]. فعالیتهای دولت موقت در امور خارجی عبارت بودند از:
- قطع رابطه با اسراییل و آفریقای جنوبی؛
- حمایت از جنبش مردم فلسطین؛
- خروج از پیمان سنتو و عضویت در جنبش عدم تعهد؛
- مذاکره با آمریکا برای حل مسئله خریدهای تسلیحات نظامی[۱۲][۱۳][۱۴].
دولت بازرگان در یک دوراهی خاص قرار داشت. از یک سو به عنوان یک دولت انتقالی فاقد قدرت اساسی بود و از سوی دیگر از این دولت انتظار میرفت که همه اشتباههای حکومتهای نظام پیشین را اصلاح کند.
یکی از این مسائل بحرانزا وجود نهادهای انقلابی مانند کمیتهها و دادگاههای انقلاب بود که به سبب مشخص نبودن محدوده وظایفشان، در بسیاری موارد عملکرد آنان با اقدامات دولت موقت* در تضاد بود[۱۵][۱۶][۱۷]. همچنین بروز اختلاف میان این دولت و شورای انقلاب که مهمترین مرکز تصمیمگیری در آن زمان بود، کارایی دولت موقت را پایین میآورد[۱۸][۱۹]. مجموعه عواملی چون پخش شدن بیش از یک میلیون اسلحه در کشور،[۲۰] اقدامات گروههای سیاسی بر ضد دولت[۲۱][۲۲][۲۳][۲۴]، برپایی اعتصابات کارگری[۲۵] و وجود آشوبهای منطقهای در کردستان، خوزستان و ترکمنصحرا[۲۶] باعث شد تا دولت نتواند نظم و امنیت را آنطور که شاید و باید در کشور حاکم کند. به علاوه تغییر مداوم ترکیب دولت موقت نیز باعث ضعف آن شد. به طور مثال هنوز 3 ماه از آغاز کار دولت نگذشته بود که کریم سنجابی استعفا کرد و ابراهیم یزدی عهدهدار وزارت امور خارجه شد[۲۷][۲۸]. سرانجام با تصرف سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام، مهندس بازرگان استعفا داد و عمر نُه ماهه دولت موقت به پایان رسید.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ بازرگان، مهدی. شورای انقلاب و دولت موقت. تهران: نهضت آزادی، 1361، ص 26-30.
- ↑ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990, PP. 253-254
- ↑ یزدی، ابراهیم. آخرین تلاشها در آخرین روزها. تهران: قلم، 1363، ص 192-194.
- ↑ این اهداف در متن فرمان نخستوزیری بازرگان آمده است. نک: یزدی، ابراهیم. آخرین تلاشها در آخرین روزها. تهران: قلم، 1363، ص 192-194.
- ↑ بازرگان. مهدی. شورای انقلاب و دولت موقت. تهران: نهضت آزادی، 1361. ص 34-39.
- ↑ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990, PP. 256-257.
- ↑ میلانی، محسن. شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381، ص 280-293.
- ↑ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990,PP 264-266
- ↑ بیات، آصف. سیاستهای خیابانی: جنبش تهیدستان در ایران. ترجمه اسدالله نبوی، تهران: شیرازه، 1379، ص 233 و235.
- ↑ مسایل و مشکلات نخستین سال انقلاب از زبان رئیس دولت مولت. به کوشش عبدالعلی بازرگان، تهران: ناشر مؤلف، 1362.
- ↑ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990,PP 260
- ↑ سنجابی، کریم. امیدها و ناامیدیها. لندن: انتشارات جبهه ملیون ایران، 1368، ص 295.
- ↑ برای اطلاع از سیاست آمریکا در برابر دولت موقت و نقد آن، نک: بیل، جیمز. عقاب و شیر، تراژدی روابط ایران و آمریکا. ترجمه مهوش غلامی، تهران: کوبه، 1371، ص 441-469.
- ↑ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990,PP 269-271
- ↑ میلانی.شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381 . ص 271-273.
- ↑ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990,PP 258-259
- ↑ مسائل و..... به کوشش عبدالعلی بازرگان، تهران: ناشر مؤلف، 1362.
- ↑ میلانی.شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381. ص 269 و 270.
- ↑ نک: بازرگان. مهدی. شورای انقلاب و دولت موقت. تهران: نهضت آزادی، 1361.
- ↑ استمپل، جان. درون انقلاب ایران. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377، ص 273.
- ↑ برای آگاهی از مواضع حزب توده در برابر دولت موقت، نک: میلانی.محسن. شکلگیری انقلاب اسلامی، از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، 1381. ص 275-280.
- ↑ در مورد سازمان مجاهدین خلق، نک: Abrahamian, E. Radical Islam, The Iranian Mojahedin. London, I.B. Tauris publishers, 1989, PP. 189-196
- ↑ در مورد گروههای مارکسیستی دیگر، نک: بهروز، مازیار. شورشیان آرمانخواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص 183-227.
- ↑ در مورد رابطه دولت موقت با گروههای ملیگرا، نک: chehabi. Ibid. PP. 260-262.
- ↑ بیات. آصف. سیاستهای خیابانی: جنبش تهیدستان در ایران. ترجمه اسدالله نبوی، تهران: شیرازه، 1379. ص 209 به بعد.
- ↑ استمپل. جان. درون انقلاب ایران. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377. ص 289-290.
- ↑ سنجابی. کریم. امیدها و ناامیدیها. لندن: انتشارات جبهه ملیون ایران، 1368. ص 353-355.
- ↑ Chehabi, H.E. Iranian Politics and Religious Modernism. London: I.B.Tauris publishers, 1990,PP 256-257
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدمهدی موسی خان