حزب ملت ایران

حزب ملت ایران، سابقه تأسیس این حزب به زمان اشغال ایران در دوره جنگ جهانی دوم توسط نیروهای متفقین باز می‌گردد که در پانزدهم شهریورماه 1326ش تنی چند از دانشجویان دانشگاه تهران به عنوان تنها دانشگاه ایران با تمایلات ملی و میهن دوستانه و خود آگاهی اجتماعی برای رهایی میهن و برقراری استقلال گرد هم آمدند و مکتبی را «بنیاد» نهادند که بعدها به «پان ایرانیسم» (با آرمان سیاسی ایران دوستی و همبستگی همه اقوام ایرانی) شهرت یافت و آن روز به عنوان «روز بنیاد» سرآغاز نهضت جدید ناسیونالیسم ایرانی بر ضد امپریالیسم شناخته شد. در 1330ش از درون آن مکتب حزب ملت ایران بر بنیاد پان‌‌ایرانیسم و وحدت ایرانیان در سراسر جهان موجودیت خود را به عنوان یک نیروی جوان به دبیرکلی حسن‌علی صارم طلایی و بعد داریوش فروهر در ارتباط با جبهه ملی ایران به رهبری دکتر محمد مصدق در راستای نهضت ملی ایران اعلام کرد.

با کودتای 28 مرداد 1332ش دبیر کل و بسیاری از اعضای حزب بازداشت شدند، در زمان تشکیل نهضت مقاومت ملی به ابتکار آیت‌الله حاج سیدرضا زنجانی اعضای حزب تا 1338ش با آن همکاری کردند وبا تشکیل جبهه ملی دوم (1339ش) با آن هم‌ آهنگ شدند. همزمان با سرکوب قیام 15 خرداد 1342ش که به رهبری آیت‌الله خمینی بود، جبهه ملی سوم نیز تشکیل شده بود، که داریوش فروهر و برخی فعالان سیاسی دیگر دستگیر شدند. در 1349ش، فروهر با جدایی بحرین از ایران مخالفت کرد و به 3 سال زندان محکوم شد. همزمان با اوج‌گیری نهضت اسلامی در 1356ش، فروهر به عنوان سخنگوی جبهه ملی ایران منصوب شد و حزب ملت ایران هرگونه همکاری با سلطنت پهلوی را مردود دانست. با پیروزی انقلاب اسلامی، فروهر به سمت وزیر کار دولت مهندس مهدی بازرگان برگزیده شد اما در 1360ش پس از استعفای دولت، حزب ملت ایران در شرایط اختناق قرار گرفت و اعضاء آن مانند فروهر زندانی شدند. اما فعالیت حزب از دهه 1370ش به شیوه‌های جدید گسترش یافت و در 1377ش داریوش فروهر و پروانه اسکندری (فروهر) هر دو در منزل خود کشته شدند. اما حزب ملت ایران همچنان به موجودیت خود برپایه ناسیونالیسم ایرانی و مبارزات دموکراتیک بر پایه فرهنگ و آرمان‌های عدالت‌خواهانه و با تشکیل شورای مرکزی و دبیری خسرو سیف ادامه یافت. این حزب معتقد به اقتصاد کلان دولتی (ملی) و در اختیار داشتن ابزار و مالکیت شخصی بوده و هوادار اصلاحات ریشه‌دار در جامعه، اخذ علوم و فنون جدید جهانی بر پایه نیازهای داخلی و تغییراتی در قانون اساسی (حقوق زنان و آموزش و پرورش و...) است. این حزب نیز با  صدور اعلامیه‌ها موضع‌گیری‌های خود را بیان می‌کند.

نیز نگاه کنید به

• جبهه ملی ایران
• محمد مصدق
• مهدی بازرگان

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ناصر تکمیل همایون