پرش به محتوا

مطبوعات غیر فارسی زبان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Mina (بحث | مشارکت‌ها)
۴۵۱ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''مطبوعات غیرفارسی زبان،''' چاپ روزنامه به زبان غیرفارسی در ایران پیشینه‌ای نسبتاً طولانی دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامة «كاغذ اخبار» میرزا  صالح كه هنوز در هیچ نقطه‌ای از ایران روزنامه منتشر نمی‌شد، در 1266ق/ 1849م اولین نشریة غیرفارسی با نام «زاریرادی باهرا» كه به فارسی (پرتو روشنایی، شعاع نور، شعاع روشنایی و...) ترجمه شده به زبان سریانی در شهر اورمیه برای كلدانی‌ها منتشر شد.<sup>1</sup> زاریرادی باهرا در عین حال یكی از روزنامه‌هایی است ك سالیان طولانی چاپ آن از 1849، یعنی اواخر حكومت [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، تا 1918م / 1337ق كه دوران پادشاهی احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت.<sup>2</sup> تاریخ انتشار این روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غیر از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم برای شروع انتشار آن نوشته‌اند.<sup>3</sup>
'''[[مطبوعات غیر فارسی زبان|مطبوعات غیرفارسی زبان]]،''' چاپ روزنامه به زبان غیر[[فارسی]] در ایران پیشینه‌ای نسبتاً طولانی دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامه «کاغذ اخبار» میرزا  صالح که هنوز در هیچ نقطه‌ای از ایران روزنامه منتشر نمی‌شد، در 1266ق/ 1849م اولین نشریه غیرفارسی با نام «زاریرادی باهرا» که به فارسی (پرتو روشنایی، شعاع نور، شعاع روشنایی و...) ترجمه شده به زبان سریانی در شهر اورمیه برای کلدانی‌ها منتشر شد<ref>قاسمی، سیدفرید. '''''اولین‌های مطبوعات ایران.''''' چاپ 1383، نشر آبی، ص 141ـ143.</ref>. زاریرادی باهرا در عین حال یکی از روزنامه‌هایی است ک سالیان طولانی چاپ آن از 1849، یعنی اواخر حکومت [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، تا 1918م / 1337ق که دوران پادشاهی احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت<ref>قاسمی، سیدفرید. '''''سرگذشت مطبوعات ایران'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 1154.</ref>. تاریخ انتشار این روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غیر از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم برای شروع انتشار آن نوشته‌اند<ref>   مجیدی، موسی. '''''تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان''''' 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 199؛ تربیت، محمدعلی.</ref><ref>تربیت، محمدعلی. '''''دانشمندان آذربایجان.''''' چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 595.</ref>.


پاره‌ای منابع اولین نشریة غیرفارسی زبان را روزنامة فرانسوی زبان (پاتری[1]) كه به معنی وطن است و در 1885م چاپ شده نوشته‌اند<sup>4</sup> كه با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامة «زاریرادی باهرا» بر (پاتری)، می‌توان نادرستی این سخن را دریافت.
پاره‌ای منابع اولین نشریه غیرفارسی زبان را روزنامه فرانسوی زبان (پاتری[ patrie]) که به معنی وطن است و در 1885م چاپ شده نوشته‌اند<ref>براون، ادوارد. '''''تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت'''''. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسی، تهران: بی‌تا، انتشارات معرفت، ص 144</ref><ref>خمامی‌زاده، جعفر. (ترجمه و تدوین): روزنامه‌های '''''ایران از آغاز تا سال 1329 ه.ق.''''' 1289 ه.ش، ص 262.</ref> که با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامه «زاریرادی باهرا» بر (پاتری)، می‌توان نادرستی این سخن را دریافت.


روزنامة «اكودوپرس[2]» كه آن را به پژواك ایران و صدای ایران ترجمه كرده‌اند، زیر نظر محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه و با مدیریت محمدحسین فروغی و سردبیری، نخست بارون دونورمان و  سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر تهران منتشر می‌گردید.<sup>5</sup> تاریخ انتشار نخستین شمارة این روزنامه 12 فروردین 1264/ 4 جمادی‌الثانی 1302 برابر با 21 مارس 1885 میلادی است.<sup>6</sup>  
روزنامه «اکودوپرس[Echa de perse]» که آن را به پژواک ایران و صدای [[ایران]] ترجمه کرده‌اند، زیر نظر محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه و با مدیریت محمدحسین فروغی و سردبیری، نخست بارون دونورمان و  سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر [[تهران مصور|تهران]] منتشر می‌گردید<ref>قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1747.</ref>. تاریخ انتشار نخستین شماره این روزنامه 12 فروردین 1264/ 4 جمادی‌الثانی 1302 برابر با 21 مارس 1885 میلادی است<ref>قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، ص 1748.</ref>.


نخستین شمارة روزنامة «فارس» نیز كه برخی به غلط آن را اولین نشریة شهرستانی دانسته‌اند<sup>7</sup> به زبان عربی منتشر شده، اما از شمارة دوم به بعد مطالب آن به زبان فارسی بوده است.<sup>8</sup>
نخستین شماره روزنامه «فارس» نیز که برخی به غلط آن را اولین نشریه شهرستانی دانسته‌اند<ref>براون، ص 136؛ صلح‌‌جو، جهانگیر. '''''تاریخ مطبوعات ایران و جهان.''''' 1348، کتاب‌های سیمرغ، ص 71</ref> به زبان عربی منتشر شده، اما از شماره دوم به بعد مطالب آن به زبان [[فارسی]] بوده است<ref>صلح‌جو، ص 72.</ref>.


اما در این میان ارامنه هم در انتشار روزنامه به زبان ارمنی در ایران از سابقه‌ای بیش از یك سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامة شاویق (كوره‌راه) كه نخستین روزنامة ارمنی زبان ارمنیان تهران شناخته شده منتشر شد<sup>9</sup> و در مدت زمان بیش از یكصد سال حیات نشریات ارمنی، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر كرده‌اند.<sup>10</sup> ناگفته نماند كه برخی از محققین تاریخ مطبوعات در این‌كه شاویق نخستین نشریة ارمنی در ایران است تردید دارند و نیز تاریخ انتشار نخستین شمارة آن را 1312ق/ 1894م نوشته‌اند.<sup>11</sup>
اما در این میان ارامنه هم در انتشار روزنامه به زبان ارمنی در ایران از سابقه‌ای بیش از یک سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامه شاویق (کوره‌راه) که نخستین روزنامه ارمنی زبان ارمنیان تهران شناخته شده منتشر شد<ref>  هوویان، آندرانیک. '''''ارمنیان ایران.''''' چاپ 1380، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس، ص 67.</ref> و در مدت زمان بیش از یکصد سال حیات نشریات ارمنی، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر کرده‌اند<ref>مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس.</ref>. ناگفته نماند که برخی از محققین تاریخ مطبوعات در این‌که شاویق نخستین نشریه ارمنی در ایران است تردید دارند و نیز تاریخ انتشار نخستین شماره آن را 1312ق/ 1894م نوشته‌اند<ref>قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''.جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1767.</ref>.


تعداد دیگری از نشریات ارمنی كه در ایران چاپ شده‌اند عبارتند از: «آستق آرولیان[3]» (= ستارة شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[4]» (= صبح) تبریز، 1288ش، «آرشالویس[5]» (= سپیده) تهران 1291ش، «آلیك[6]» (= موج) تهران از 1310ش تاكنون و...<sup>12</sup>. در مدت بیش از یك سده فعالیت ارامنه در زمینة چاپ روزنامه و مجله در ایران، بیش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسیده.<sup>13</sup> كه انتشار برخی از آنان هنوز هم ادامه دارد.  
تعداد دیگری از نشریات ارمنی که در ایران چاپ شده‌اند عبارتند از: «آستق آرولیان[]» (= ستاره شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[]» (= صبح) [[تبریز]]، 1288ش، «آرشالویس[]» (= سپیده) [[تهران مصور|تهران]] 1291ش، «آلیک[]» (= موج) [[تهران مصور|تهران]] از 1310ش تاکنون و...<ref>لازاریان، ژانت. '''''دانشنامه ایرانیان ارمنی'''''. چاپ 1382، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها- هیرمند، ص 192ـ198.</ref>. در مدت بیش از یک سده فعالیت ارامنه در زمینه چاپ روزنامه و مجله در ایران، بیش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسیده<ref>هوویان، ص 67.</ref>. که انتشار برخی از آنان هنوز هم ادامه دارد.  


سابقة چاپ روزنامه در آذربایجان به زبان تركی به دوران مشروطیت باز می‌گردد. در 1326ق / 1908م روزنامة «ملا عمو» از سوی مخالفین مشروطه در شهر تبریز منتشر می‌شد<sup>14</sup> و روزنامة «آنادیلی» هم به مدیری سیدحسین عدالت به زبان تركی در 1287ش در تبریز منتشر گردید.<sup>15</sup> پس از آن نیز در سال‌های آغازین دهة 1320ش سه روزنامة «آذر»، «اورمیه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتیب در زنجان، اورمیه و تبریز منتشر می‌شد.<sup>16</sup> این تعداد بعدها افزایش یافته و به رقم 36 روزنامه به زبان تركی رسیده است.<sup>17</sup> به طور كلی در آذربایجان 4 روزنامه به زبان كَلدانی، 8 روزنامه به زبان كُردی، 15 روزنامه به زبان ارمنی و یك روزنامه هم به كردی و تركی منتشر می‌شد.<sup>18</sup> با اشغال ایران در سال‌های جنگ جهانی دوم و رواج زبان انگلیسی به جای زبان فرانسه در مدارس كشور، مطبوعات نیز در این زمینه متأثر از این موضوع شدند و به یك باره از تعداد مطبوعاتی كه به زبان فرانسه منتشر می‌شد كاسته و در مقابل بر تعداد روزنامه‌های انگلیسی زبان افزوده گردید.<sup>19</sup> از نشریاتی كه به زبان انگلیسی و فرانسه به چاپ می‌رسیدند، می‌توان از: «دیسپاچ[7]» = (پیام) 1322، «تهران دیلی‌نیوز[8]» 1321، «ژورنال دو تهران[9]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر تهران[10]» نام برد. از دو زبان روسی و لهستانی هم كه به هر دو زبان روزنامه منتشر می‌شد باید یاد كرد. روزنامه‌های «نازپرزی ژاسیل= دوستان ما[11]» 1321ش، « ؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسكی = سخن لهستان[13]» 1321ش به این دو زبان منتشر می‌شده است.<sup>20</sup>
سابقه چاپ روزنامه در آذربایجان به زبان [[ترکی]] به دوران مشروطیت باز می‌گردد. در 1326ق / 1908م روزنامه «ملا عمو» از سوی مخالفین مشروطه در شهر [[تبریز]] منتشر می‌شد<ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. چاپ دوم 1364، انتشارات کمال اصفهان، ج 4، ص 236.</ref> و روزنامه «آنادیلی» هم به مدیری سیدحسین عدالت به زبان ترکی در 1287ش در تبریز منتشر گردید<ref>صدرهاشمی، ج 1، ص 282.</ref>. پس از آن نیز در سال‌های آغازین دهه 1320ش سه روزنامه «آذر»، «اورمیه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتیب در [[زنجان]]، اورمیه و تبریز منتشر می‌شد<ref>ابوترابیان، حسین. '''''مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326'''''. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 169ـ171.</ref>. این تعداد بعدها افزایش یافته و به رقم 36 روزنامه به زبان ترکی رسیده است<ref>مجیدی موسی. '''''تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان''''' 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 232.</ref>. به طور کلی در آذربایجان 4 روزنامه به زبان کَلدانی، 8 روزنامه به زبان کُردی، 15 روزنامه به زبان ارمنی و یک روزنامه هم به [[کردی]] و [[ترکی]] منتشر می‌شد<ref>کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.</ref>. با اشغال ایران در سال‌های جنگ جهانی دوم و رواج زبان انگلیسی به جای زبان فرانسه در مدارس کشور، مطبوعات نیز در این زمینه متأثر از این موضوع شدند و به یک باره از تعداد مطبوعاتی که به زبان فرانسه منتشر می‌شد کاسته و در مقابل بر تعداد روزنامه‌های انگلیسی زبان افزوده گردید<ref>برزین، مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 13.</ref>. از نشریاتی که به زبان انگلیسی و فرانسه به چاپ می‌رسیدند، می‌توان از: «دیسپاچ[Dispatch]» = (پیام) 1322، «تهران دیلی‌نیوز[ Tehran Daily news]» 1321، «ژورنال دو [[تهران مصور|تهران]][ Jaurnal de Tehran]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر [[تهران مصور|تهران]][Messager de Tehran]» نام برد. از دو زبان روسی و لهستانی هم که به هر دو زبان روزنامه منتشر می‌شد باید یاد کرد. روزنامه‌های «نازپرزی ژاسیل= دوستان ما[11]» 1321ش، « ؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسکی = سخن لهستان[13]» 1321ش به این دو زبان منتشر می‌شده است<ref>ابوترابیان حسین. '''''مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326'''''. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 174ـ175.</ref>.


به طور كلی چاپ روزنامه به زبان‌های غیرفارسی هم با رویدادهای سیاسی پیش آمده در كشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشیب‌ داشته است. در میان 85- 1215ش، هفت عنوان نشریه به زبان‌های ارمنی، آشوری، تركی و فرانسه در ایران منتشر می‌شده است.<sup>21</sup> در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بیشتری برخوردار شد و نشریاتی به زبان‌های عربی، عبری و انگلیسی هم مجال انتشار پیدا كردند و بر تعداد نشریات ارامنه نیز افزوده شد.<sup>22</sup> از آغاز سدة چهاردهم شمسی تا 1304 باز هم به دلیل تحولات سیاسی در كشور با افزایش تعداد روزنامه‌ها روبرو می‌شویم، اما در پی توقیف مطبوعات در میان 1304- 1320ش، از تنوع زبانی روزنامه‌ها هم كاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمنی، 4 روزنامه به زبان فرانسه و یك روزنامة انگلیسی زبان محدود شد.<sup>23</sup> از شهریور 1320 تا مرداد 1332 كه یكی از پرشورترین ادوار مطبوعات ایران است به دلیل رویدادهایی كه در آذربایجان و كردستان رخ داد، رونامه‌های جدیدی به زبان تركی و كردی منتشر شدند. در این دوره، پانزده عنوان نشریة ارمنی، سیزده عنوان كردی، و دوازده عنوان هم به زبان تركی منتشر شده‌اند.<sup>24</sup> پس از كودتای 1332 تا پایان 1356، تعداد مطبوعات انگلیسی زبان افزایش یافت و به سی و هفت عنوان رسید. این در حالی است كه از تعداد مطبوعات به زبان‌های ارمنی، عربی و كردی كاسته شد و به زبان تركی هم نشریه‌ای منتشر نمی‌شد اما یك نشریه به زبان آلمانی به جمع مطبوعات غیر فارسی زبان افزوده شد.<sup>25</sup> بیشتر این نشریات از سوی مؤسسات دولتی منتشر می‌شدند.
به طور کلی چاپ روزنامه به زبان‌های غیرفارسی هم با رویدادهای سیاسی پیش آمده در کشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشیب‌ داشته است. در میان 85- 1215ش، هفت عنوان نشریه به زبان‌های ارمنی، آشوری، ترکی و فرانسه در ایران منتشر می‌شده است<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 16.</ref>. در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بیشتری برخوردار شد و نشریاتی به زبان‌های عربی، عبری و انگلیسی هم مجال انتشار پیدا کردند و بر تعداد نشریات ارامنه نیز افزوده شد<ref>برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 17.</ref>. از آغاز سده چهاردهم شمسی تا 1304 باز هم به دلیل تحولات سیاسی در کشور با افزایش تعداد روزنامه‌ها روبرو می‌شویم، اما در پی توقیف مطبوعات در میان 1304- 1320ش، از تنوع زبانی روزنامه‌ها هم کاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمنی، 4 روزنامه به زبان فرانسه و یک روزنامه انگلیسی زبان محدود شد<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 18ـ19.</ref>. از شهریور 1320 تا مرداد 1332 که یکی از پرشورترین ادوار مطبوعات ایران است به دلیل رویدادهایی که در آذربایجان و کردستان رخ داد، رونامه‌های جدیدی به زبان [[ترکی]] و [[کردی]] منتشر شدند. در این دوره، پانزده عنوان نشریه ارمنی، سیزده عنوان [[کردی]]، و دوازده عنوان هم به زبان ترکی منتشر شده‌اند<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 21.</ref>. پس از کودتای 1332 تا پایان 1356، تعداد مطبوعات انگلیسی زبان افزایش یافت و به سی و هفت عنوان رسید. این در حالی است که از تعداد مطبوعات به زبان‌های ارمنی، عربی و کردی کاسته شد و به زبان ترکی هم نشریه‌ای منتشر نمی‌شد اما یک نشریه به زبان آلمانی به جمع مطبوعات غیر فارسی زبان افزوده شد<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 22 و 23.</ref>. بیشتر این نشریات از سوی مؤسسات دولتی منتشر می‌شدند.


نیز نگاه کنید به
== نیز نگاه کنید به ==


* [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]
* [[تهران مصور|تهران]]




'''مآخذ:'''
== '''مآخذ''' ==


1.    قاسمی، سیدفرید. '''''اولین‌های مطبوعات ایران.''''' چاپ 1383، نشر آبی، ص 141ـ143.
2.    قاسمی، سیدفرید. '''''سرگذشت مطبوعات ایران'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 1154.
3.    مجیدی، موسی. '''''تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان''''' 1230- 1380. چاپ 1382، كتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 199؛ تربیت، محمدعلی. '''''دانشمندان آذربایجان.''''' چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 595.
4.    براون، ادوارد. '''''تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورة مشروطیت'''''. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسی، تهران: بی‌تا، انتشارات معرفت، ص 144؛ خمامی‌زاده، جعفر. (ترجمه و تدوین): روزنامه‌های '''''ایران از آغاز تا سال 1329 ه.ق.''''' 1289 ه.ش، ص 262.
5.    قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. ص 1747.
6.    همان، ص 1748.
7.    براون، ص 136؛ صلح‌‌جو، جهانگیر. '''''تاریخ مطبوعات ایران و جهان.''''' 1348، كتاب‌های سیمرغ، ص 71
8.    صلح‌جو، ص 72.
9.    هوویان، آندرانیك. '''''ارمنیان ایران.''''' چاپ 1380، مركز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس، ص 67.
10.  همانجا.
11.  قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. ص 1767.
12.  لازاریان، ژانت. '''''دانشنامة ایرانیان ارمنی'''''. چاپ 1382، مركز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها- هیرمند، ص 192ـ198.
13.  هوویان، ص 67.
14.  صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. چاپ دوم 1364، انتشارات كمال اصفهان، ج 4، ص 236.
15.  صدرهاشمی، ج 1، ص 282.
16.  ابوترابیان، حسین. '''''مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326'''''. چاپ 1366، مؤسسة اطلاعات، ص 169ـ171.
17.  مجیدی، ص 232.
18.  همانجا.
19.  برزین، مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مركز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 13.
20.  ابوترابیان، ص 174ـ175.
21.  برزین، ص 16.
22.  همان، ص 17.
23.  همان، ص 18ـ19.
24.  همان، ص 21.
25.  همان، ص 22 و 23.
----[1]. patrie
[2]. Echa de perse
[3].
[4].
[5].
[6].
[7]. Dispatch
[8]. Tehran Daily news
[9]. Jaurnal de Tehran
[10]. Messager de Tehran
[11]. Nasz Przyjuciel
[12]. Polska Jagiellonska
[13]. Slowo Polski


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
مسعود عرفانیان
مسعود عرفانیان
منبع اصلی
نویسنده مقاله

نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۲۱

مطبوعات غیرفارسی زبان، چاپ روزنامه به زبان غیرفارسی در ایران پیشینه‌ای نسبتاً طولانی دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامه «کاغذ اخبار» میرزا  صالح که هنوز در هیچ نقطه‌ای از ایران روزنامه منتشر نمی‌شد، در 1266ق/ 1849م اولین نشریه غیرفارسی با نام «زاریرادی باهرا» که به فارسی (پرتو روشنایی، شعاع نور، شعاع روشنایی و...) ترجمه شده به زبان سریانی در شهر اورمیه برای کلدانی‌ها منتشر شد[۱]. زاریرادی باهرا در عین حال یکی از روزنامه‌هایی است ک سالیان طولانی چاپ آن از 1849، یعنی اواخر حکومت ناصرالدین شاه، تا 1918م / 1337ق که دوران پادشاهی احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت[۲]. تاریخ انتشار این روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غیر از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم برای شروع انتشار آن نوشته‌اند[۳][۴].

پاره‌ای منابع اولین نشریه غیرفارسی زبان را روزنامه فرانسوی زبان (پاتری[ patrie]) که به معنی وطن است و در 1885م چاپ شده نوشته‌اند[۵][۶] که با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامه «زاریرادی باهرا» بر (پاتری)، می‌توان نادرستی این سخن را دریافت.

روزنامه «اکودوپرس[Echa de perse]» که آن را به پژواک ایران و صدای ایران ترجمه کرده‌اند، زیر نظر محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه و با مدیریت محمدحسین فروغی و سردبیری، نخست بارون دونورمان و  سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر تهران منتشر می‌گردید[۷]. تاریخ انتشار نخستین شماره این روزنامه 12 فروردین 1264/ 4 جمادی‌الثانی 1302 برابر با 21 مارس 1885 میلادی است[۸].

نخستین شماره روزنامه «فارس» نیز که برخی به غلط آن را اولین نشریه شهرستانی دانسته‌اند[۹] به زبان عربی منتشر شده، اما از شماره دوم به بعد مطالب آن به زبان فارسی بوده است[۱۰].

اما در این میان ارامنه هم در انتشار روزنامه به زبان ارمنی در ایران از سابقه‌ای بیش از یک سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامه شاویق (کوره‌راه) که نخستین روزنامه ارمنی زبان ارمنیان تهران شناخته شده منتشر شد[۱۱] و در مدت زمان بیش از یکصد سال حیات نشریات ارمنی، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر کرده‌اند[۱۲]. ناگفته نماند که برخی از محققین تاریخ مطبوعات در این‌که شاویق نخستین نشریه ارمنی در ایران است تردید دارند و نیز تاریخ انتشار نخستین شماره آن را 1312ق/ 1894م نوشته‌اند[۱۳].

تعداد دیگری از نشریات ارمنی که در ایران چاپ شده‌اند عبارتند از: «آستق آرولیان[]» (= ستاره شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[]» (= صبح) تبریز، 1288ش، «آرشالویس[]» (= سپیده) تهران 1291ش، «آلیک[]» (= موج) تهران از 1310ش تاکنون و...[۱۴]. در مدت بیش از یک سده فعالیت ارامنه در زمینه چاپ روزنامه و مجله در ایران، بیش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسیده[۱۵]. که انتشار برخی از آنان هنوز هم ادامه دارد.

سابقه چاپ روزنامه در آذربایجان به زبان ترکی به دوران مشروطیت باز می‌گردد. در 1326ق / 1908م روزنامه «ملا عمو» از سوی مخالفین مشروطه در شهر تبریز منتشر می‌شد[۱۶] و روزنامه «آنادیلی» هم به مدیری سیدحسین عدالت به زبان ترکی در 1287ش در تبریز منتشر گردید[۱۷]. پس از آن نیز در سال‌های آغازین دهه 1320ش سه روزنامه «آذر»، «اورمیه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتیب در زنجان، اورمیه و تبریز منتشر می‌شد[۱۸]. این تعداد بعدها افزایش یافته و به رقم 36 روزنامه به زبان ترکی رسیده است[۱۹]. به طور کلی در آذربایجان 4 روزنامه به زبان کَلدانی، 8 روزنامه به زبان کُردی، 15 روزنامه به زبان ارمنی و یک روزنامه هم به کردی و ترکی منتشر می‌شد[۲۰]. با اشغال ایران در سال‌های جنگ جهانی دوم و رواج زبان انگلیسی به جای زبان فرانسه در مدارس کشور، مطبوعات نیز در این زمینه متأثر از این موضوع شدند و به یک باره از تعداد مطبوعاتی که به زبان فرانسه منتشر می‌شد کاسته و در مقابل بر تعداد روزنامه‌های انگلیسی زبان افزوده گردید[۲۱]. از نشریاتی که به زبان انگلیسی و فرانسه به چاپ می‌رسیدند، می‌توان از: «دیسپاچ[Dispatch]» = (پیام) 1322، «تهران دیلی‌نیوز[ Tehran Daily news]» 1321، «ژورنال دو تهران[ Jaurnal de Tehran]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر تهران[Messager de Tehran]» نام برد. از دو زبان روسی و لهستانی هم که به هر دو زبان روزنامه منتشر می‌شد باید یاد کرد. روزنامه‌های «نازپرزی ژاسیل= دوستان ما[11]» 1321ش، « ؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسکی = سخن لهستان[13]» 1321ش به این دو زبان منتشر می‌شده است[۲۲].

به طور کلی چاپ روزنامه به زبان‌های غیرفارسی هم با رویدادهای سیاسی پیش آمده در کشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشیب‌ داشته است. در میان 85- 1215ش، هفت عنوان نشریه به زبان‌های ارمنی، آشوری، ترکی و فرانسه در ایران منتشر می‌شده است[۲۳]. در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بیشتری برخوردار شد و نشریاتی به زبان‌های عربی، عبری و انگلیسی هم مجال انتشار پیدا کردند و بر تعداد نشریات ارامنه نیز افزوده شد[۲۴]. از آغاز سده چهاردهم شمسی تا 1304 باز هم به دلیل تحولات سیاسی در کشور با افزایش تعداد روزنامه‌ها روبرو می‌شویم، اما در پی توقیف مطبوعات در میان 1304- 1320ش، از تنوع زبانی روزنامه‌ها هم کاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمنی، 4 روزنامه به زبان فرانسه و یک روزنامه انگلیسی زبان محدود شد[۲۵]. از شهریور 1320 تا مرداد 1332 که یکی از پرشورترین ادوار مطبوعات ایران است به دلیل رویدادهایی که در آذربایجان و کردستان رخ داد، رونامه‌های جدیدی به زبان ترکی و کردی منتشر شدند. در این دوره، پانزده عنوان نشریه ارمنی، سیزده عنوان کردی، و دوازده عنوان هم به زبان ترکی منتشر شده‌اند[۲۶]. پس از کودتای 1332 تا پایان 1356، تعداد مطبوعات انگلیسی زبان افزایش یافت و به سی و هفت عنوان رسید. این در حالی است که از تعداد مطبوعات به زبان‌های ارمنی، عربی و کردی کاسته شد و به زبان ترکی هم نشریه‌ای منتشر نمی‌شد اما یک نشریه به زبان آلمانی به جمع مطبوعات غیر فارسی زبان افزوده شد[۲۷]. بیشتر این نشریات از سوی مؤسسات دولتی منتشر می‌شدند.

نیز نگاه کنید به


مآخذ

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

مسعود عرفانیان

  1. ↑ قاسمی، سیدفرید. اولین‌های مطبوعات ایران. چاپ 1383، نشر آبی، ص 141ـ143.
  2. ↑ قاسمی، سیدفرید. سرگذشت مطبوعات ایران. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 1154.
  3. ↑    مجیدی، موسی. تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 199؛ تربیت، محمدعلی.
  4. ↑ تربیت، محمدعلی. دانشمندان آذربایجان. چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 595.
  5. ↑ براون، ادوارد. تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسی، تهران: بی‌تا، انتشارات معرفت، ص 144
  6. ↑ خمامی‌زاده، جعفر. (ترجمه و تدوین): روزنامه‌های ایران از آغاز تا سال 1329 ه.ق. 1289 ه.ش، ص 262.
  7. ↑ قاسمی، سرگذشت مطبوعات .... جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1747.
  8. ↑ قاسمی، سرگذشت مطبوعات .... جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، ص 1748.
  9. ↑ براون، ص 136؛ صلح‌‌جو، جهانگیر. تاریخ مطبوعات ایران و جهان. 1348، کتاب‌های سیمرغ، ص 71
  10. ↑ صلح‌جو، ص 72.
  11. ↑   هوویان، آندرانیک. ارمنیان ایران. چاپ 1380، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس، ص 67.
  12. ↑ مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس.
  13. ↑ قاسمی، سرگذشت مطبوعات ....جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1767.
  14. ↑ لازاریان، ژانت. دانشنامه ایرانیان ارمنی. چاپ 1382، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها- هیرمند، ص 192ـ198.
  15. ↑ هوویان، ص 67.
  16. ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. چاپ دوم 1364، انتشارات کمال اصفهان، ج 4، ص 236.
  17. ↑ صدرهاشمی، ج 1، ص 282.
  18. ↑ ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 169ـ171.
  19. ↑ مجیدی موسی. تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 232.
  20. ↑ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
  21. ↑ برزین، مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 13.
  22. ↑ ابوترابیان حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 174ـ175.
  23. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 16.
  24. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 17.
  25. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 18ـ19.
  26. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 21.
  27. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 22 و 23.
برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مطبوعات_غیر_فارسی_زبان&oldid=7436»