بخت گشایی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[بخت گشایی|بختگشایی]]'''، اعمال و رفتارهایی كه همراه با | '''[[بخت گشایی|بختگشایی]]'''، اعمال و رفتارهایی كه همراه با آداب خاص مذهبی و جادویی برای گشایش بخت بسته دخترانِ «دمِبَخْت» و شوهر نرفته و در خانه مانده و گشایش كار زنان «سیاهْبخت» و كارِ بسته مردان صورت میگیرد. | ||
اعتقاد به نقش مؤثر بخت یا اقبال به مثابه نیرویی مستقل و پنهان در زندگی و سرنوشت | اعتقاد به نقش مؤثر بخت یا اقبال به مثابه نیرویی مستقل و پنهان در زندگی و سرنوشت آدمی، همراه رواج سحر و جادو در رفع مصائب و مشكلات، اهمیت بخت و سرنوشت را در امور دنیوی مورد توجه همگان قرار داد<ref>كتیرایی، محمود. '''''از خشت تا خشت'''''. تهران: 1378، ص89، حاشیه.</ref>. در [[ایران باستان]] توسل به ایزدان بخت خوب (بهره) را همراه داشت<ref>'''''وندیداد'''''. ترجمه محمدعلی حسنی، حیدراباد دكن: 1357ق/ 1948م، فرگرد 21، بند 1، فرگرد 5، بند 9.</ref>. در فرهنگ اسلامی نیز بخت با واژگان قضا و قدر، یا مشیت الهی همراه شد و همچون نیرویی تغییرناپذیر در سرنوشت بشر پنداشته شد<ref>داعی الاسلام، محمدعلی'''''. فرهنگ نظام'''''. تهران: 1362، ص1/609- 610.</ref><ref>Iranica, III / 536- 537. </ref>. به عقیده عامه ارواح خبیث، [[ابلیس|شیطان]] و موجودات وهمی سرنوشت آدمی را تغییر میدهند و بخت انسان را سیاه یا بسته میكنند. بنابراین با انجام پارهای اعمال جادویی میتوان بخت بسته را گشود. | ||
مردم معمولاً در اوقاتی نزدیک به ایام جشنهای قومی ـ ملی مانند نوروز، چهارشنبه سوری و [[سیزده بدر|سیزدهبدر]] و شبهای جمعه و احیا (29، 21 و 23 رمضان) و هنگام مراسم عقد و عروسی و ختنهسوران بختگشایی میكنند. مكانهایی مانند پای منار مساجد، [[امام زاده|امامزادهها]]، میادین شهر، كنار رودخانهها و سبزهزارها، گرمابههای [[یهودیان]] و امثال آنها معمولاً در زمره اماكن بختگشایی بودهاند<ref name=":0">وكیلیان، احمد. '''''رمضان در فرهنگ''''' '''''مردم'''''. تهران: 1370، ص111- 112، 152- 153.</ref><ref name=":1">شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. 1371، جلد 4، 139، 519؛ جلد 3، ص.364.</ref><ref name=":2">هدایت، صادق'''''. نیرنگستان'''''. تهران: 1311، ص150.</ref><ref name=":3">شكورزاده، ابراهیم. '''''عقاید و رسوم مردم خراسان.''''' تهران: 1363، ص85- 90.</ref>. مردم مناطق مختلف [[کشور ایران|ایران]] با خواندن دعا و برخی آیات قرانی، گرفتن روزه، روضهخوانی و نذر و نیاز، یا به كار بردن اشیا و وسایلی كه جنبه نمادین داشتند، مانند توپ مروارید در میدان ارگ [[استان تهران|تهران]]، كه در قدیم زنان تهرانی شبهای چهارشنبه سوری روی لوله آن سوار میشدند، یا باز كردن گره نخ و گشودن قفل، یا شكستن و پاره كردن چیزی، یا تكرار عملی در 3 یا 7 مرتبه و مانند آنها بخت بسته خود را میگشودند<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>تلخیص از اسحاقی تیموری، جعفر(1381)، «بختگشایی» '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، جلد 11، ص.477- 480.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[ایران باستان]] | |||
* [[سیزده بدر]] | |||
* [[امام زاده]] | |||
== | == مآخذ == | ||
<references /> | <references /> | ||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی | [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
جعفر اسحاق تیموری | جعفر اسحاق تیموری | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:مردم شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۵
بختگشایی، اعمال و رفتارهایی كه همراه با آداب خاص مذهبی و جادویی برای گشایش بخت بسته دخترانِ «دمِبَخْت» و شوهر نرفته و در خانه مانده و گشایش كار زنان «سیاهْبخت» و كارِ بسته مردان صورت میگیرد.
اعتقاد به نقش مؤثر بخت یا اقبال به مثابه نیرویی مستقل و پنهان در زندگی و سرنوشت آدمی، همراه رواج سحر و جادو در رفع مصائب و مشكلات، اهمیت بخت و سرنوشت را در امور دنیوی مورد توجه همگان قرار داد[۱]. در ایران باستان توسل به ایزدان بخت خوب (بهره) را همراه داشت[۲]. در فرهنگ اسلامی نیز بخت با واژگان قضا و قدر، یا مشیت الهی همراه شد و همچون نیرویی تغییرناپذیر در سرنوشت بشر پنداشته شد[۳][۴]. به عقیده عامه ارواح خبیث، شیطان و موجودات وهمی سرنوشت آدمی را تغییر میدهند و بخت انسان را سیاه یا بسته میكنند. بنابراین با انجام پارهای اعمال جادویی میتوان بخت بسته را گشود.
مردم معمولاً در اوقاتی نزدیک به ایام جشنهای قومی ـ ملی مانند نوروز، چهارشنبه سوری و سیزدهبدر و شبهای جمعه و احیا (29، 21 و 23 رمضان) و هنگام مراسم عقد و عروسی و ختنهسوران بختگشایی میكنند. مكانهایی مانند پای منار مساجد، امامزادهها، میادین شهر، كنار رودخانهها و سبزهزارها، گرمابههای یهودیان و امثال آنها معمولاً در زمره اماكن بختگشایی بودهاند[۵][۶][۷][۸]. مردم مناطق مختلف ایران با خواندن دعا و برخی آیات قرانی، گرفتن روزه، روضهخوانی و نذر و نیاز، یا به كار بردن اشیا و وسایلی كه جنبه نمادین داشتند، مانند توپ مروارید در میدان ارگ تهران، كه در قدیم زنان تهرانی شبهای چهارشنبه سوری روی لوله آن سوار میشدند، یا باز كردن گره نخ و گشودن قفل، یا شكستن و پاره كردن چیزی، یا تكرار عملی در 3 یا 7 مرتبه و مانند آنها بخت بسته خود را میگشودند[۵][۶][۷][۸][۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ كتیرایی، محمود. از خشت تا خشت. تهران: 1378، ص89، حاشیه.
- ↑ وندیداد. ترجمه محمدعلی حسنی، حیدراباد دكن: 1357ق/ 1948م، فرگرد 21، بند 1، فرگرد 5، بند 9.
- ↑ داعی الاسلام، محمدعلی. فرهنگ نظام. تهران: 1362، ص1/609- 610.
- ↑ Iranica, III / 536- 537.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ وكیلیان، احمد. رمضان در فرهنگ مردم. تهران: 1370، ص111- 112، 152- 153.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ شهری، جعفر. طهران قدیم. 1371، جلد 4، 139، 519؛ جلد 3، ص.364.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ هدایت، صادق. نیرنگستان. تهران: 1311، ص150.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ شكورزاده، ابراهیم. عقاید و رسوم مردم خراسان. تهران: 1363، ص85- 90.
- ↑ تلخیص از اسحاقی تیموری، جعفر(1381)، «بختگشایی» دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد 11، ص.477- 480.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جعفر اسحاق تیموری