ساقی نامه: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۳

ساقی‌نامه، در ادب فارسی یکی از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب سروده می‌شود^[۱]. ساقی‌نامه که مولود اشعار خمریه است، به سروده‌هایی اطلاق می‌شود که شاعر در آن ساقی را مخاطب قرار داده و از وی طلب شرب مدام می‌کند تا تأثر خویش را از گذشت ایام و ناپایداری دور زمان بنمایاند. تفاوت ساقی نامه‌ها با خمریات را می‌توان در آمیختگی یک روح فلسفی، اخلاقی و عرفانی در آنها دانست^[۲]. چند ویژگی برای ساقی نامه‌ها برشمرده‌اند که از آن میان می‌توان به: استفاده از قالب مثنوی، مدح و ستایش بزرگان، ذکر نام بسیاری از سازها و آهنگ‌ها و اصطلاحات موسیقی در آنها اشاره کرد^[۳]. پیشینه ساقی نامه‌ها در شعر فارسی به روزگار رودکی* و بشار مرغزی بازمی‌گردد، اما کهن‌ترین شعر خطابی از این نوع را به فخرالدین اسعد گرگانی نسبت داده‌اند. پس از او نظامی، ‌امیرخسرو دهلوی و خواجوی کرمانی به این شیوه اشعاری سروده‌اند. با این همه، قدیم‌ترین ساقی‌نامه مستقل فارسی به حافظ شیرازی انتساب دارد^[۴]. اوج رواج ساقی‌نامه‌ها در عهد صفویه بوده است، چنان که ملا عبدالنبی فخرالزمانی در تذکره میخانه نام بسیاری از ساقی‌نامه سرایان این دوره را ذکر کرده است^[۵]. از میان ساقی نامه سرایان مشهور ایران عبدالله هاتفی، طالب آملی*، فخرالدین عراقی، وحشی بافقی* و ظهوری ترشیزی* را می‌توان نام برد^[۶]. در دوره معاصر نیز چند ساقی نامه توسط شاعرانی نظیر هوشنگ ابتهاج*، رعدی آذرخشی* و نوذر پرنگ سروده شده است^[۷]^[۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ شمیسا، ‌سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.
↑ مؤتمن، ‌زین‌العابدین. شعر و ادب فارسی، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.
↑ زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، ‌مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.
↑ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376 ش، ج.1، ص 777.
↑ شمیسا، ‌سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 260.
↑ فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. تذکره‌میخانه، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9.
↑ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.
↑ رستگار فسایی، ‌منصور. انواع شعر فارسی، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر

[1] شمیسا، ‌سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.

[2] مؤتمن، ‌زین‌العابدین. شعر و ادب فارسی، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.

[3] زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، ‌مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.

[4] مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376 ش، ج.1، ص 777.

[5] شمیسا، ‌سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 260.

[6] فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. تذکره‌میخانه، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9.

[7] مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.

[8] رستگار فسایی، ‌منصور. انواع شعر فارسی، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 ساقی‌نامه، در ادب فارسی یکی از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب سروده می‌شود<ref>شمیسا، ‌سیروس. '''''انواع ادبی'''''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.</ref>. ساقی‌نامه که مولود اشعار خمریه است، به سروده‌هایی اطلاق می‌شود که شاعر در آن ساقی را مخاطب قرار داده و از وی طلب شرب مدام می‌کند تا تأثر خویش را از گذشت ایام و ناپایداری دور زمان بنمایاند. تفاوت ساقی نامه‌ها با خمریات را می‌توان در آمیختگی یک روح فلسفی، اخلاقی و عرفانی در آنها دانست<ref>مؤتمن، ‌زین‌العابدین. '''''شعر و ادب فارسی'''''، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.</ref>. چند ویژگی برای ساقی نامه‌ها برشمرده‌اند که از آن میان می‌توان به: استفاده از قالب مثنوی، مدح و ستایش بزرگان، ذکر نام بسیاری از سازها و آهنگ‌ها و اصطلاحات موسیقی در آنها اشاره کرد<ref>زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، ''‌'''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد'''''، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.</ref>. پیشینه ساقی نامه‌ها در شعر فارسی به روزگار رودکی* و بشار مرغزی بازمی‌گردد، اما کهن‌ترین شعر خطابی از این نوع را به [[فخرالدین اسعد گرگانی]] نسبت داده‌اند. پس از او [[نظامی گنجوی|نظامی]]، ‌امیرخسرو دهلوی و [[خواجوی کرمانی]] به این شیوه اشعاری سروده‌اند. با این همه، قدیم‌ترین ساقی‌نامه مستقل فارسی به [[حافظ شیرازی]] انتساب دارد<ref>مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، '''''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی'''، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،  1376 ش، ج.1، ص 777.</ref>. اوج رواج ساقی‌نامه‌ها در [[صفویان|عهد صفویه]] بوده است، چنان که ملا عبدالنبی فخرالزمانی در تذکره میخانه نام بسیاری از ساقی‌نامه سرایان این دوره را ذکر کرده است<ref>شمیسا، ‌سیروس. '''''انواع ادبی'''''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، 1381 ش،  ج.9، ص 260.</ref>. از میان ساقی نامه سرایان مشهور ایران عبدالله هاتفی، طالب آملی*، [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]]، وحشی بافقی* و ظهوری ترشیزی* را می‌توان نام برد<ref>فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. '''''تذکره‌میخانه'''''، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9.</ref>. در دوره معاصر نیز چند ساقی نامه توسط شاعرانی نظیر [[ابتهاج|هوشنگ ابتهاج]]*، رعدی آذرخشی* و نوذر پرنگ سروده شده است<ref>مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، '''''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی'''، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.</ref><ref>رستگار فسایی، ‌منصور. '''''انواع شعر فارسی'''''، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+== نیز نگاه کنید به ==
-ـ شمیسا، ‌سیروس. ''انواع ادبی''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 259.
+* [[فخرالدین اسعد گرگانی]]
+* [[نظامی گنجوی]]
+* [[خواجوی کرمانی]]
-ـ مؤتمن، ‌زین‌العابدین. ''شعر و ادب فارسی''، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.
+== مآخذ ==
+<references />
-ـ زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامه‌ها در ادب فارسی»، ''‌مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد''، س 12، ش 3 (پاییز 1355 ش)، ص 577.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-ـ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، ''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 777.
-ـ شمیسا، ‌سیروس. ''انواع ادبی''، ویرایش سوم، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش،  ص 260.
-ـ فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. ''تذکره‌میخانه''، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، ‌1340 ش، ص 9.
-ـ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، ''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.
-و نیز نگ: رستگار فسایی، ‌منصور. ''انواع شعر فارسی''، شیراز: نوید شیراز، چ 2، 1380 ش، ص 259 ـ 269.
+== نویسنده مقاله ==
 ابوالقاسم رادفر
+[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
+[[رده:ادبیات]]