سبک های نثر فارسی

سبک های نثر در زبان فارسی شامل سبک نثر ساده و مرسل؛ سبک نثر دوره غزنوی و سلجوقی اول؛ سبک نثر دوره سلجوقیان و خوارزمشاهیان اول؛ سبک نثر مصنوع و سبک عراقی؛ سبک نثر فارسی در دوره بازگشت ادبی و سبک نثر فارسی در دوره معاصر است.

سبک نثر ساده و مرسل

دوره‌ی اول نثر فارسی به دو بخش تقسیم می‌شود. نخست: از آغاز دوره‌ی نثرنویسی تا اواخر نیمه‌ی اول قرن پنجم. دوم: از اواخر نیمه‌ی اول قرن پنجم تا اوایل قرن ششم. بخش دوم این تقسیم را در بررسی سبک دوره‌ی دوم خواهیم آورد. قدیمی‌ترین آثاری که از آغاز نثرنویسی در دست است عموماً نثرهای کلامی و دینی، حماسی، تاریخی، علمی، فلسفی و عرفانی است. کتاب‌هایی نظیر: رساله‌ای در عقاید حنفیان تألیف حکیم ابوالقاسم سمرقندی (م ۳۴۳ق)، مقدمه‌ی شاهنامه ابومنصوری که تدوین گروهی از راویان حماسه‌ی ملی ایران است و تنها مقدمه‌ی آن باقی است، تاریخ بلعمی که ترجمه‌ای از تاریخ الرسل و الملوک طبری است، ترجمه‌ی تفسیر طبری، رساله‌ی استخراج و رساله‌ی شش فصل تألیف محمدبن ایوب طبری، حدودالعالم، عجایب البلدان از ابوالمؤید بلخی، الابنیه عن حقایق الادویه از ابومنصور موفق بن علی هروی،آثار فارسی ابن‌سینا از جمله دانشنامه‌ی علایی و رساله‌ی رگ‌شناسی، التفهیم از بیرونی، تاریخ سیستان، زین الاخبار گردیزی، آثار ناصر خسرو، کشف‌المحجوب از ابویعقوب سگزی.

سبک نثر کتاب‌های مذکور، مرسل و ساده است و مختصات زبانی و سبکی آنها چنین است: لغات فارسی آنها از نظر بسامد بر دیگر لغات خصوصاً عربی غلبه دارد به ویژه در مقدمه‌ی شاهنامه ابومنصوری که درصد واژگان عربی %۱ یا %۲ است. نثر شاهنامه که از نمونه‌های نادر ادبیات حماسی منثور است، از خصوصیات بدیعی چون موازنه، مترادفات و... به‌دور است. اما کتاب‌های ترجمه شده از عربی مثل ترجمه‌ی تفسیر طبری درصد لغات عربی بیشتری دارند.