ارث
ارث، اصطلاحی فقهی و حقوقی بهمعنی انتقال دارایی و حقوق (میراث) شخص درگذشته (مُوَرِّث) به شخص زنده (وارث) که براساس قواعد معیّن و با رعایت شرایط و موازین خاص انجام میپذیرد. مبحث ارث در فقه اسلامی بسیار گسترده است و خود شاخه مستقلی را در فنون قضایی پدید آورد که «علم الفرائض» نامیده شده است. در قرآن، ضمن تبیین اصول کلی این مبحث، شیوه محرومکردن زنان از ارث را نسخ و به قاعده دو برابر بودن سهم پسر (مرد) نسبت به دختر (زن) تصریح کرد[۱].
جزئیات مسائل ارث را در قرآن کریم نمیتوان یافت و فروع آن در سنت نبوی تفصیل پذیرفته است. گفتنیست در روزگار صحابه میان آنان اختلاف روشهایی در تقسیم ارث پدید آمد که مذاهب فقهی را در سدههای بعد تحت تأثیر خود قرار داد و از آن میان بویژه آرای امام علی (ع)، زید بن ثابت و ابن مسعود مورد توجه قرار داشت. در کنار امامیه که شیوه خود در تقسیم ارث را به امام علی (ع) میرسانند، فقهای اهل سنت نیز خود از دو روش مشخص پیروی کردهاند: روش حجازی که بیشتر برگرفته از آرای زیدن بن ثابت بود، مالکیان، شافعیان و حنبلیان را با خود دارد و نماینده روش عراقی که بیشتر بر آرای ابن مسعود تکیه دارد، فقه حنفیست[۲].
مبحث ارث در فقه اسلامی، موضوع یکی از مهمترین روابط مالیست که بین دو یا چند انسان پدید میآید. احکام ارث در میان شیعیان پس از مشروطیت برابر فقه شیعه در قانون مدنی ایران مدوّن شد و این مواد قانون مدنی پس از انقلاب اسلامی 1357 و اقدام به اسلامیکردن نظام حقوقی ایران، بدون هیچگونه حکّ و اصلاحی عیناً ادامه یافت؛ لیکن ارث ایرانیان غیرشیعه (پیروان مذاهب اهل سنّت و نیز اقلیتهای دینی زرتشتی، یهودی و مسیحی)، برابر مذاهب خود آنها تعیین میگردد.
هدف از آشنایی با قوانین و مقررات ارث تنها این نیست که حق به دارنده حق برسد، بلکه جلوگیری از قرار گرفتن ناحق در جایگاه حق اهمیت بیشتری دارد. نخستین نتیجه تقسیم ناعادلانه ارث بین وارثان، پدیدآمدن امریست که از نظر فقهی در حکم «غصب» است[۳][۴].
نیز نگاه کنید به
مآخذ:
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
سیدحسن امین
تلخیص از: دایره المعارف بزرگ اسلامی.