جشنواره ها

هیجده سال پس از برگزاری نخستین جشنواره فیلم‌ در جهان، به همت فرخ غفاری در 1329 جشنواره‌ای از فیلم‌های انگلیسی در تهران تشکیل شد و در جشنواره چهارم که در پنجم و ششم تیر 1333 در سینما متروپل طغرل افشار مجموعه فیلم‌های کوتاه و بلندی را نمایش عمومی گذاشت. سیامک‌ پورزند تشکلی با عنوان «کنگره سینمایی ایران» را در اسفند 1333 پدید می‌آورد و نخستین جشنواره فیلم ایرانی را با عنوان «گلریزان» بر پا می‌کند. دکتر هوشنگ کاوسی در مهر 1337 نخستین جشنواره فیلم تهران را برگزار و شکل اجرای آن را به آن‌چه در عرف برپایی جشنواره‌های جهانی جریاد دارد، نزدیک‌تر کند. سیزده سال بعد از مرداد 1342 دولت نخستین جشنواره «جهانی فیلم‌های هنری آموزشی تربیتی جهان‌شناسی سینمایی» را وزارت فرهنگ برپا می‌کند. در دوره‌های بعد پس از آن که هدف‌های فرهنگی جشنواره به طور کامل اجرا نشد، پس از چهارمین دوره (10 مرداد تا 10 شهریور 1345) برگزاریش متوقف شد و پنجمین دوره‌اش از 26 مرداد تا 9 شهریور 1347 برگزار شد. جشنواره جهانی فیلم‌های آموزشی تربیتی جهان‌شناسی، چهارده دوره تا پیش از انقلاب برپا شد.

جشنواره دولتی دیگر جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان در 1345 بود که دو سال پس از تأسیس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از سوی لیلی ‌جهان‌آرا (امیر ارجمند) زیر نظر هژیر داریوش شکل گرفت. در طول دوازده دوره برگزاری جشنواره، بیشترین شمار کشور شرکت‌کننده در جشنواره شرکت کردند. همچنین مجله فیلم و هنر از 1348 «جشنواره سپاس» را برگزار می‌کند که در واقع موفق‌ترین و طولانی‌ترین حیات برپایی جشنواره‌ها را در بخش خصوصی دارد که شش دوره برگزار شد. نخستین جشنواره سینمای آزاد از 18- 20 آبان 1349 در کارگاه نمایش (وابسته به تلویزیون ملی ایران) با عرضه سی‌ فیلم بر پا می‌شود. نخستین جشنواره جهانی فیلم تهران از تاریخ 27 فروردین 1351 آغاز به کار کرد و شش دوره این جشنواره (24 آبان ـ 6 آذر 1356) ادامه پیدا کرد. جشنواره‌هایی که پس از برگزاری جشنواره جهانی فیلم تهران بر پا شده‌اند، یکی جشنواره فیلم جوانان منطقه آسیاست که از 1352 آغاز و پنج دوره در شیراز برگزار شد و دیگری جشنواره سینمای جوان ایران که خاص فیلمسازان آماتور و فیلم‌های هشت میلی‌متری بود، کارش را از 1353 آغاز کرد. سایر جشنواره‌ها عبارتند از: جشنواره‌های فیلم آگهی‌ تهران (1352)، نخستین جشنواره فیلم‌های تبلیغاتی (1353)، جشنواره بین‌المللی فیلم زنان (1355)، نخستین جشنواره سینمایی دانشجویان ایران (اصفهان‌ـ‌ 1356)، نخستین جشنواره فیلم‌های موسیقی (1357).

از جشنواره‌های پس از انقلاب می‌توان نخستین جشنواره فیلم فجر (12- 22 بهمن 1361) در تهران را نام برد که از دوره چهارم بین‌المللی برگزار شد. دومین جشنواره سینمایی ایران جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان است که از دوره چهارم جشنواره فیلم فجر (1364) به عنوان بخشی از جشنواره آغاز به کار کرد و پنج دوره به همین ترتیب انجام گرفت تا 1369 به شکل مستقل در اصفهان برگزار می‌شود. جشنواره بین‌المللی فیلم‌های آموزشی ـ تربیتی رشد از 1342 در تهران شروع شد و وزارت آموزش و پرورش عهده‌دار بر پایی آن است. جشنواره هنری ـ ادبی روستا از 1365 از سوی واحد تبلیغات دفتر مرکزی جهاد سازندگی برپا می‌شود. از جشنواره‌های آماتوری باید به جشنواره سینمای جوان اشاره کرد که از 1364 تاکنون در تهران برگزار شده است. جشنواره فیلم و عکس وحدت هم هر سال به مناسبت هفته وحدت 12- 17 ربیع‌الاول ازسوی بخش فرهنگی بنیاد مستضعفان و جانبازان در تبریز برگزار می‌شود. جشنواره مصلحانه در 1379 و 1380 و جشنواره فیلم‌های اجتماعی آبادان در چهار دوره از 1378- 1381 و سه دوره جشنواره سینمای حقیقت از 1379- 1381 در یزد و جشنواره سینمای و زن در 1381 در شهرکرد که از جشنواره‌های محلی و منطقه‌ای است. جشنواره مهر نیز در 1378 و 1379 در تهران برگزار شد. در 1381 سی جشنواره و در 1382، پنجاه و سه جشنواره ودر 1383 سی و نه جشنواره در ایران برگزار شده است.

نیز نگاه کنید به

• طغرل افشار
• انقلاب

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

عباس بهارلو