شیخ بهایی
شیخ بهائی (953-1030ق/ 1546-1621م)، عالم، فقیه، مفسّر، محدّث، متکلّم، ریاضیدان، ادیب و شاعر.
بهاءالدین محمد متخلص به بهائی و مشهور به شیخ بهائی و شیخ الاسلام[۱] در بعلبک لبنان زاده شد. در اوان جوانی همراه پدرش شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد که از پیشوایان و مشایخ شیعه در جبل عامل بود، به قزوین آمد. مدتی در آنجا ماند و تحصیل را دنبال کرد[۲]. ابتدا نزد پدرش و سپس در محضر استادانی چون عبدالله یزدی (د 981ق / 1573م)، محمدباقر یزدی (میرداماد، د 1041ق / 1631م)، ملا علی مذهّب درس خواند و به زودی در علوم دینی، ادبیات و سایر دانشهای رایج زمان سرآمد شد[۳]. در روزگار شاه عباس بزرگ صفوی (حک 996-1038ق / 1588-1629م) نقش سیاسی مهمی در اداره امور کشور بر عهده گرفت. همچنین مدتی در هرات شیخ الاسلام گردید. پس از آن از سمت خود کناره گرفت و به حجاز، مصر، شامات، عراق و آذربایجان سفر کرد. پس از 1006ق / 1597م متصب شیخالاسلامی اصفهان را به عهده گرفت. از 1012 تا 1019ق / 1603 تا 1610م بار دیگر به سفر رفت. در 1019ق به اصفهان بازگشت و تا آخر عمر شیخ الاسلامی اصفهان را بر عهده داشت[۴]. در اصفهان درگذشت و جنازه او را به مشهد بردند و در فضایی میان مسجد گوهرشاد و صحن جدید به خاک سپردند[۵]. تألیفات بسیاری به عربی و فارسی از او باقی مانده است که خلاصه الحساب، کشکول، تشریح الافلاک، دیوان شعر و همچنین مثنویهای نان و حلوا، شیر و شکر و موش و گربه از آن جملهاند. از میان شاگردانش، ملاصدرا شیرازی، ملا خلیل قزوینی و ملامحسن فیض کاشانی شهرت بسیار یافتهاند. معماری مسجد شاه اصفهان*، مهندسی حصار نجف و چند بنای دیگر[۶] و تنظیم طومار، سندی برای چگونگی تقسیم آب زایندهرود اصفهان[۵] بدو منسوب است. شیخ بهائی بدون شک یکی از نوابغ علم و ادب است. آگاهی وسیع او در رشتههای گوناگون، شهرت جهانگیری را برای وی به ارمغان آورد،[۷] و افسانههایی درباره زندگی او ساختند. مثلاً گویند شیخ حمامی ساخته بود که با یک شمع گرم میشد[۵][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 1039.
- ↑ رازانی، بهمن. مقدمه بر کشکول شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هفت (مقدمه).
- ↑ اثر آفرینان. به کوشش کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ص 394.
- ↑ مهدیپور، محمود. شیخ بهائی زاهد سیاستمدار و دانشمند ذی فنون. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1377، ص 74.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. 1381، ج 2، ص 1522.
- ↑ رازانی، بهمن. مقدمه بر کشکول شیخ بهایی (متن کامل). تهران: زرّین، چ 19، 1379، ص هشت(مقدمه).
- ↑ جواهری، غلامحسین. مقدمه بر کلیات اشعار فارسی شیخ بهایی. تهران: کتابفروشی محمودی، 1372، ص الف.
- ↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 324ـ325.
- ↑ دهخدا، علیاکبر. لغتنامه. ذیل بهاءالدین؛ التونجی، محمد. بهاءالدین العاملی. دمشق: المستشاریه الثقافیه الجمهوریه الاسلامیه الایرانیه بدمشق، بی تا.
- ↑ مدرس تبریزی، محمدعلی. ریحانه الادب. تهران: خیام، 1349، ج 3، ص 301ـ 320.
- ↑ دامادی، محسن. شیخ بهائی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383.
- ↑ نصرآبادی، محمدطاهر. تذکره نصرآبادی. به کوشش وحید دستگردی، تهران: چاپخانه ارمغان، 1317، ص 150.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر