جمعه سیاه

جمعه سیاه برگرفته از وبسایت پایگاه خبری برترین ها قابل بازیابی ازhttps://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/136597-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C

جمعه سیاه، عنوان واقعه کشتار مردم در روز جمعه، 17 شهریور 1357ش در میدان ژاله تهران.

جعفر شریف امامی پس از انتصاب به سمت نخست‌وزیری در شهریور 1357ش برای جلب نظر افکار عمومی اقداماتی را انجام داد. از جمله برچیدن قمارخانه‌ها، آزادی مطبوعات، الغای تقویم شاهنشاهی و بازگرداندن آن به تقویم هجری شمسی، افزایش و پرداخت به موقع حقوق کارمندان و قطع کمکهای دولتی به حزب رستاخیز. او پس از گفت‌وگو و توافق با رهبران مخالفان حکومت، با برگزاری نماز عید فطر و راهپیمایی در روز 13 شهریور 1357ش موافقت کرد.

در آن روز شمار زیادی از مردم پس از برگزاری نماز، در اعتراض به حوادث اخیر کشور راهپیمایی کردند، و شعارهایی مبنی بر درخواست آزادی زندانیان سیاسی و بازگشت آیت‌الله خمینی سر دادند. هر چند این راهپیمایی با آرامش و بدون هیچ مشکلی خاتمه یافت،به دنبال آن در 16 شهریور بیش از نیم میلیون نفر در تهران تظاهرات کردند.

دولت برای کنترل اوضاع در تهران و 11 شهر دیگر با اعلام حکومت نظامی، سپهبد غلامعلی اویسی را که پس از قیام پانزده خرداد 1342ش به قصاب ایران معروف شده بود، به فرمانداری نظامی تهران منصوب و حکم بازداشت تعدادی از رهبران مخالف رژیم را نیز صادر کرد. با این حال روز جمعه 17 شهریور هزاران تن در میدان ژاله (شهدای کنونی)، در شرق تهران، اجتماع کردند و شعارهایی چون «مرگ بر سلطنت پهلوی»، «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی»، «حسین سرور ماست، خمینی رهبر ماست» سر دادند.

نظامیان در حالی که مردم را با استفاده از تانک و هلیکوپتر محاصره کرده بودند، برای پراکنده ساختن مردم آن‌ها را به گلوله بستند. عصر آن روز مقامات نظامی آمار کشته‌شدگان را 87 و زخمی‌ها را 205 نفر اعلام کرد، ولی مخالفان تعداد کشتگان را بیش از 4 هزار تن تخمین می‌زدند.

کشتار 17 شهریور که به جمعه سیاه معروف شد، در برانگیختن بیشتر مردم بر ضد حکومت پهلوی و سرعت بخشیدن به جریان انقلاب نقش بسزایی داشت.

نیز نگاه کنید به

• حزب رستاخیز
• آیت‌الله خمینی

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

مهدی جواهری