احمد شاملو

احمد شاملو، قابل بازیابی از https://www.tabnak.ir/fa/news/334017/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1

شاملو، احمد (1304ـ 1379ش)، شاعر، نویسنده، ‌منتقد، ‌روزنامه نگار، ‌مترجم.

احمد شاملو متخلص و مشهور به الف ـ صبح و الف ـ بامداد، از نخستین و نامدارترین نوپردازان شعر ایران در تهران زاده شد. پدرش حیدر شاملو (شادکان) افسر ارتش بود. احمد دوره دبستان را تا 1316ش در شهرهای خاش، زاهدان و مشهد گذراند. دوره آغاز دبیرستان را تا 1320ش در بیرجند، ‌مشهد و تهران تحصیل کرد. سپس به شوق تحصیل زبان آلمانی از سال سوم دبیرستان ایرانشهر تهران به سال اول دبیرستان صنعتی رفت. تا 1323ش مقطع سوم دبیرستان را در گرگان ادامه داد. درهمان زمان فعالیت‌های سیاسی خود را در مناطق شمالی کشور آغاز کرد، اما در تهران دستگیر شد و به زندان روس‌ها در رشت انتقال یافت. میان 1324 تا 1325ش از زندان آزاد شد و همراه خانواده‌اش به اورمیه رفت و در آنجا سال چهارم دبیرستان را شروع کرد. با آغاز حکومت پیشه وری و دموکرات‌ها، چریک‌ها ‌شاملو را همراه پدرش دستگیر کردند و برایش حکم اعدام بریدند. سرانجام با موافقت مقامات بالا از مرگ نجات یافت. پس از رهایی به تهران‌ آمد و برای همیشه تحصیل را کنار گذاشت. در 1326ش ازدواج کرد و صاحب 4 فرزند شد.

در 1327 و 1329ش به ترتیب هفته نامه‌های سخن نو و روزنه را انتشار داد. در 1330ش سردبیر چپ (در برابر سردبیر راست) مجله خواندنی‌ها شد. در 1331ش سر دبیری هفته نامه آتشبار را به عهده گرفت. در 1332ش دستگیر گردید و مدت 13تا 14 ماه در زندان به سر برد. در 1335ش سر دبیر مجله بامشاد شد. در همین ایام از همسر اولش جدا شد و به وصلتی دیگر تن داد. در 1339ش اداره سمعی و بصری وزارت کشاورزی را تأسیس کرد. از 1340 تا 1342ش سر دبیر کتاب هفته گردید. در 1343ش با سومین همسرش، آیدا، پیمان زناشویی بست. حضور آیدا تولدی دیگر به شاملو بخشید. شاملو که از جوانی سرودن شعر را آغاز کرده بود، در دهه چهل سالگی‌اش نیز در کنار شعر به روزنامه‌نگاری، ‌نمایشنامه‌نویسی، ترجمه و قصّه‌پردازی پرداخت. در 1346ش سردبیر بخش ادبی مجله خوشه شد. در همین سال نیز به عضویت کانون نویسندگان ایران که خود یکی از پایه‌گذاران اصلی آن بود، ‌درآمد. در 1349ش به فیلمسازی روی آورد و چند فیلم فولکلوریک را برای تلویزیون کارگردانی کرد. در 1350ش فرهنگستان زبان ایران برای تحقیق و تدوین کتاب کوچه او را به همکاری خواند. از 1351ش تدریس در دانشگاه صنعتی امیرکبیر و همکاری با روزنامه‌های آیندگان و کیهان فرهنگی را شروع کرد. در 1354ش به دعوت دانشگاه رُم برای شرکت در کنگره نظامی گنجوی به ایتالیا رفت. در 1355ش دانشگاه بوعلی او را به ریاست پژوهشکده خود برگزید و به دنبال آن به دعوت انجمن قلم ایالات متحده امریکا و دانشگاه پرینستون رهسپار امریکا شد. در همین سال در دانشگاه‌های مختلف امریکا سخنرانی و شعرخوانی کرد. در 1357ش برای سردبیری هفته نامه ایرانشهر به لندن دعوت شد. در اسفندماه 1357ش به ایران بازگشت. در 1358ش سردبیری کتاب جمعه (36 شماره) را نیز به عهده گرفت و در شب شعرهای انجمن ایران و فرانسه و انستیتو گوته حضوری فعال داشت. در 1367ش برای سخنرانی و شعرخوانی به کشورهای آلمان‌، اتریش و سوئد رفت و سپس به ایران بازگشت. در 1369ش به دعوت دانشگاه برکلی به امریکا سفر کرد و 1370ش شب شعرهای متعددی در به نفع آوارگان کرد عراقی در برکلی و دانشگاه وین برگزار کرد. در 1374ش در مراسم بزرگداشتی که انجمن نویسندگان ایرانی مقیم کانادا در دانشگاه تورنتو برای او برپا کرده بودند، ‌حضور یافت. در پی دو عمل جراحی در 1375ش و 1376ش روی عروق پای او، سرانجام پای راست وی را از زانو قطع کردند. در همین ایام جایزه ادبی استیگ داگرمن[Dagerman] به او تعلق گرفت. سرانجام در یک روز یک‌شنبه سفر این جهانی او به پایان رسید.

آهنگ‌های فراموش شده (1326ش)، هوای تازه (1336ش)، باغ آینه (1339ش)، ‌آیدا در آینه (1343ش)، ققنوس در باران (1345ش)، ابراهیم در آتش (1352ش)، مدایح بی صله (1371ش) و حدیث بی قراری ماهان (1379ش) در زمره مجموعه شعرهای مشهور او هستند. از میان انبوه نوشته‌ها، قصه‌ها و ترجمه‌های او نیز می‌توان از ترجمه کشیش، اثر بئاتریس بک[Beatric Beck] (1334ش)؛ ‌ترجمه سی زیف و مرگ، اثر روبرمرل[Robert Merle]؛ ترجمه پا برهنه‌ها، اثر استانکو[Stanko] (1350ش)؛ ‌ترجمه عروسی خون، اثر فدریکوگارسیا لورکا[ Federico Garcia Lorca]؛ ‌ترجمه ترانه شرقی ‌و اشعار دیگر، سروده لورکا (1359ش)؛ ترجمه سکوت سرشار از ناگفته‌هاست، سروده مارگوت بیکل[Margot Bickel] و ‌درها و دیوار بزرگ چین (1352ش) یاد کرد. ‌حافظ شیراز (1354ش)، ‌افسانه‌های هفت گنبد (1336ش)، ‌دخترای ننه دریا (1357ش) و کتاب کوچه (جامع فرهنگ مردم) (تا 1387، 11 جلد از آن چاپ شده است) از دیگر آثار اوست. شاملو یکی از راهگشایان ممتاز شعر نو فارسی است که پس از نیما یوشیج بیشترین تأثیر را بر شعر و شاعران معاصر گذاشته است. او از شاگردان و پیروان عقاید نیما بود که در عین حال در مسیر شعر سنّتی نیز گام بر می‌داشت. مهم‌ترین عامل گسترش و نفوذ تدریجی و سرزندگی شعر شاملو، همانا خلاف عادت بودن شعر او، هم در حوزه صورت و هم در حوزه معنی است. شعر سپید (شعر منثور) با شاملو شناخته شد و او بانی شعر سپید نام گرفت. درباره شاملو کتاب‌ها و مطالب بسیاری نوشته‌اند. آثار او نیز بارها به زبان‌های گوناگون از جمله ژاپنی، انگلیسی، ‌سوئدی، ‌اسپانیایی، ‌فرانسوی و جز آنها برگردانیده شده است.

نیز نگاه کنید به

• کتاب کوچه
• خواندنی ها

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر