بلعمی، ابوعلی
بَلْعَمی، ابوعلی (د 363 ق/ 974 م) وزیر، ادیب، تاریخنگار و مترجم.
ابوعلی محمد فرزند ابوالفضل محمد بن عبیدالله/ عبدالله بلعمی (د330 ق/ 941 م) از وزرای سرشناس عهد سامانی بود[۱]. به سبب انتساب نیاکانش به بلعمان از قرای مرو، به بلعمی اشتهار یافت[۲]. از تولد، دوران نوجوانی و تحصیلات او اطلاعی در دست نیست، اما گویند که افزون بر ادبیات و زبانهای عربی و فارسی، در علوم فلسفی و ریاضی نیز آگاه و ماهر بود[۳]. به قول سمعانی، با بزرگان ادب روزگار خود نظیر ابوبکر محمد بن عباس خوارزمی طبرزی (د383 ق / 390 ق) روابط صمیمانه و مکاتباتی داشت[۴]. اواخر دوران پادشاهی عبدالملک بن نوح سامانی (حک 343 ـ350 ق / 954 ـ 961 م) و احتمالاً در 349 ق با حمایت آلپتکین / آلبتکین (د 352 ق) سپهسالار سامانیان و مؤسس دولت غزنوی به مقام وزارت رسید[۵]. پس از مرگ عبدالملک، وزارت منصور بن نوح سامانی (350 ـ 366 ق/ 961 ـ 977 م) را نیز به عهده گرفت[۶]. در 352 ق/ 963 م به دستور وی تاریخ الرُسُل و الملوک (تاریخ طبری) تألیف محمد بن جریر طبری (د 310 ق/ 921 م) را با اندکی دخل و تصرف به فارسی برگرداند[۷].
در نشر زبان فارسی نقش مهمی داشت. ادبایی چون ابونصر ظریفی ابیوردی و ابومحمد حسن بن علی مطرانی در ستایش او اشعاری سرودند. شهرتش بیشتر مدیون ترجمه تاریخ طبری است که از کهنترین و با ارزشترین آثار نثر فارسی دری به شمار میرود. ارزش این کتاب از لحاظ ادبی و تاریخی است[۸]. تاریخ وفات او را 383 و 386 ق نیز ضبط کردهاند، اما صفا 363 ق را که گردیزی در زین الاخبار آورده، درستتر میداند[۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ:
- ↑ رازپوش، شهناز. «بلعمی»، دانشنامه جهان اسلام. زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران: مركز دانشنامه جهان اسلام، 1377، ج4، ص51.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1347، ج1، ص619.
- ↑ احمدی، احمد، رزمجو، حسین. سیرسخن. مشهد: باستان، 1345، ج1، ص20.
- ↑ بلعمی، ابوعلی محمد. ترجمه تاریخ طبری. با مقدمه و حواشی محمد جواد مشكور، تهران: خیام، 1337، ص23 (مقدمه).
- ↑ بهرامیان، علی. «بلعمی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر كاظم موسوی بجنوردی، تهران: مركز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1383، ج12، ص479.
- ↑ اثر آفرینان. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1377، ج2، ص72.
- ↑ بلعمی، ابوعلی محمد. تاریخ بلعمی ؛ تکمله و ترجمه تاریخ طبری. به تصحیح محمد تقی بهار (ملک الشعرا)، به کوشش محمد پروین گنابادی، تهران: زوار، 1353، ج1، ص18، 19.
- ↑ رازپوش، شهناز. «بلعمی»، دانشنامه جهان اسلام. زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران: مرکز دانشنامة جهان اسلام، چ1، 1377، ج4، ص. 52.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر