خارک
خارک، نام شهر و جزیرهای در خلیج فارس، از توابع شهرستان بوشهر، از استانی به همین نام[۱].
این جزیره با مختصات جغرافیایی "15'15 ْ29 عرض شمالی و "30'19 ْ50 طول شرقی[۲]،به عرض 3 و طول 6/7 کم، دارای 5/20 کم[۲] مساحت و 52 متر ارتفاع از سطح دریا، در 58 کیلومتری مرکز استان (بوشهر) واقع است[۳]. جزیره خارک مانند سایر جزایر و مناطق ساحلی خلیج فارس دارای آب و هوایی بسیار گرم است؛ اما وجود ارتفاعات و وزش باد، هوای آن را اندکی ملایمتر ساخته است[۴]،به گونهای که چند نوع درخت و گیاه در آن قابلیت رویش دارند و چند حلقه چاه آب شرب، قنات و برکه که از دیرباز در آن وجود داشته، امکان زندگی را در آن فراهم ساخته است[۵].
به عقیده زمینشناسان جزیره خارک حدود 14000 سال پیش بر سطح آب خلیج فارس نمایان شده و پوستهای به ضخامت 2 تا 7 متر روی بدنه اصلی جزیره را که مرجانی است، پوشانیده است[۶].
جزیره خارک تا 1312ش که به عنوان تبعیدگاه و زندان مورد استفاده قرار میگرفت، دارای 200 خانوار جمعیت بود که به تدریج از جمعیت تهی شد[۷]، امّا احداث بزرگترین پایانه نفتی ایران و توسعه امکانات شهرنشینی، جمعیت آن را در سرشماری 1375ش به 8713 تن و طبق پیشبینیهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر خارک به 10130 تن رسیده است[۸]. خارک از روزگاران باستان تا عصر حاضر با نامهای مختلفی چون آراکیا، ایکاریا و ایکاریوس، خوانده میشده است[۹]. استرابو در پانصد سال پیش از میلاد از این جزیره با نام ایکاریوس یاد کرده[۱۰] و مؤلف ناشناخته حدود العالم نیز درباره خارک مینویسد:
«سیزدهم جزیره [در خلیج فارس را] خارک خوانند اندر جنوب بصره و میان بصره و خارک پنجاه فرسنگست و اندرو شهریست بزرگ و خرم مر او را خارک خوانند، به نزدیک او مروارید یابند مرتفع و با قیمت»[۱۱].
حمدالله مستوفی نیز میگوید:
«خارک جزیرهای است فرسنگی در فرسنگی و در آنجا زرع و نخل است و میوه و غلّه نیکو بود و غوص مروارید آنجا بهتر و بیشتر باشد از دیگرجای و غلبه غوص آنجاست و ازو تا ساحل فرسنگی است و آن را از کوره قبادخوره شمردهاند»[۱۲].
با توجه با آثار بر جای مانده و کشف شده در جزیره، خارک از صدها سال قبل از میلاد همواره مسکون بوده و به دلیل موقعیت مهم جغرافیایی خود محل برخورد فرهنگها و تمدنهای مختلف بوده است. عیلامیها، یونانیها، ایرانیها، اعراب و در قرون اخیر پرتغالیها، هلندیها، انگلیسیها هر یک اثری از خود در این جزیره بر جای گذاشتهاند. بقایای معبد یونانیان، آثار صومعه مسیحیان نستوری و مسجدی که بر خرابههای آتشکده زردشتیان بنا شده، حاکی از سکونت پیروان مذاهب مختلف در این جزیره کوچک است[۱۳]. زبان مردم خارک فارسی جنوبی با لهجههای تنگستانی، لارستانی، دشتی همراه با واژههای عربی و انگلیسی است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: 1383، وزارت کشور.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ جعفری، عباس. نقشهخوانی گیتاشناسی. چ1، تهران: 1363، گیتاشناسی،ص115.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. دایره المعارف جغرافیایی ایران. ج3، چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص65.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. اطلس زمینشناسی (اطلس ملّی ایران). چ1، تهران: 1382، سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، ص13.
- ↑ فسایی، حسن بن حسن. تاریخ فارسنامه ناصری. ج2، تهران: سنایی، ص315.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. دایره المعارف جغرافیایی ایران. ج3، چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص451.
- ↑ فرامزی، احمد. جزیره خارک. تهران: 1347، ابنسینا، ص8.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: 1382، مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، ص81 و 82..
- ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ1، مشهد: 1378، انتشارات آستان قدس رضوی، ص188.
- ↑ استرابو. جغرافیای استرابو، سرزمینهای زیر فرمان هخامنشیان. ترجمه همایون صنعتیزاده، تهران: 1382، بنیاد موقوفات ایرج افشاریزدی، ص370.
- ↑ حدود العالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، کتابخانه طهوری، ص19-20.
- ↑ مستوفیقزوینی، حمدالله. نزهه القلوب. به تصحیح و تحشیه دکتر محمّد دبیرسیاقی. چ1، قزوین: 1381، حدیث امروز، ص196.
- ↑ آلاحمد، جلال. جزیره خارک دُرّ یتیم خلیج. تهران: امیرکبیر، ص99.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامرضا زعیمی