خان بابا معتضدی
معتضدی، خانبابا، (1310 ق / 1892م - 1365ش). نخستین فیلمبردار حرفهای و مؤسس سینمای زنانه. در تبریز به دنیا آمد. پس از دریافت دیپلم از مدرسه آلیانس فرانسه به لوزان سوییس رفت و به تحصیل پرداخت. در 1328ق/ 1910م عازم پاریس شد، و تحصیلات خود را در رشته الکترومکانیک ادامه داد. در دوره تحصیل با فرزند رییس کمپانی گومون، صاحب کارخانه سازنده ابزارهای سینمایی فرانسه، آشنا و علاقهمند به سینما شد[۱]. پس از بازگشت به ایران، با یک دوربین فیلمبرداری از نوع «گومون» از مجالس و محافل خانوادگی فیلم میگرفت[۲]. چاپ و ظهور فیلمها را در یک «لابراتوار» ابتکاری خود در یکی از اتاقهای خانه پدری چاپ و ظاهر میکرد و در همان محافل نمایش میداد.
در اواخر دوره قاجار از محمدحسن میرزا، برادر ولیعهد احمدشاه، مقداری فیلم گرفت. در1335ق/ 1916م با همکاری آرتاشس پاتماگریان، مشهور به اردشیرخان ارمنی، سینما خورشید را که نخستین سینمای زنانه بود در خیابان علاءالدوله (فردوسی) افتتاح کرد[۳]. معتضدی فعالیتهای عمده خود را در دوره سلطنت رضاشاه پهلوی آغاز کرد. حضور سردار سپه در مجلس مؤسسان 1304ش، مراسم تاجگذاری رضاشاه 1305ش، افتتاح ششمین دوره مجلس شورای ملی 1305ش، افتتاح ساختمان راهآهن تهران 1306ش، افتتاح راهآهن شمال 1306ش و افتتاح بانک ملی ایران 1306ش از فیلمهایی است که او فیلمبرداری کرده است. در اردیبهشت 1307ش با همکاری کلنلعلینقی وزیری سینما صنعتی را در سالن «مدرسه عالی موسیقی»، ویژه نسوان، افتتاح کرد. در کار ترجمه میاننویسهای فیلمهای خارجی به فارسی هم به فعالیت پرداخت. پس از آتشسوزی در سینما صنعتی در 1307ش، سینما پری را افتتاح کرد، که نخستین تالار نمایش مختلط زنانه و مردانه در تاریخ سینمای ایران بود[۴].
فیلمبرداری از نخستین فیلم بلند سینمای ایران با نام آبی و رابی 1309 نیز کار او است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
عباس بهارلو