مرزبان نامه
مرزبان نامه، کتابی در پند، امثال و حکم و مسائل گوناگون اخلاقی، اجتماعی و جز آن از زبان حیوانات.
این کتاب به لحاظ موضوع داستانها با کلیله و دمنه شباهت دارد[۱] و اصل آن را مرزبان بن رستم بن شروین، از شاهزادگان آل باوند در اواخر سده 4ق / 10م به زبان قدیم طبرستان نوشت. بعدها این کتاب دو بار به فارسی دری ترجمه شد[۲]. نخستین بار محمد بن غازی مَلَطْیَوی، وزیر شاه سلیمان بن قلج ارسلان (حک 588-600ق / 1192-1204م) از سلاجقه روم، ترجمه مرزباننامه را در 598ق / 1202م به پایان برد و آن را رَوضهُ العُقول نامید[۳].
پس از آن سعدالدین وراوینی نویسنده و ادیب ایرانی و از ملازمان خواجه ابوالقاسم ربیب الدین، وزیر اتابک آذربایجان، ازبک بن محمد، بی آنکه از کار مَلَطْیَوی با خبر باشد، میان 607 تا 622ق / 1210 تا 1225م آن را به نام ربیب الدین در 9 باب، یک مقدمه و یک ذیل به فارسی دری برگردانید[۴]. تفاوت این ترجمه با روضه العقول در استفاده کمتر از لغات عربی غریب و بهرهگیری بیشتر از اشعار فارسی است[۵]. مرزبان نامه وراوینی از جمله شاهکارهای ادب فارسی در نثر مصنوع و مزین به شمار میرود[۶].
این کتاب از لحاظ شیوه نثر نویسی پیرو سبک نصرالله بن عبدالحمید منشی، مترجم کلیله و دمنه از عربی به فارسی است[۷]. وراوینی در این اثر افزون بر ترکیبهای نامستعمل عربی، از مثلها و شاهدهای بازگفته دیگران پرهیز داشته است[۸]. مرزباننامه نخست در ایران به تصحیح محمد قزوینی در 1909 و از روی آن چند بار در تهران چاپ شد. چاپ 1310 یکی از اینهاست[۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ احمدی، احمد و رزمجو، حسین. سیرسخن. مشهد: باستان، 1345، ج 1، ص 106.
- ↑ خانلری (کیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 458ـ 459.
- ↑ حاکمی، اسماعیل. گزیدهای از نثرهای مصنوع و مزین. تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 84.
- ↑ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 1005 و 1006.
- ↑ بهار (ملک الشعرا)، محمدتقی. سبکشناسی. تهران: کتابهای پرستو، چ 3، 1349، ج 3، ص 16.
- ↑ حاکمی، اسماعیل. گزیدهای از نثرهای مصنوع و مزین. تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 84 و 85.
- ↑ خطیب رهبر، خلیل. مقدمه بر مرزباننامه وراوینی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1363، ص الف (مقدمه).
- ↑ روشن، محمد. مقدمه بر مرزبان نامه وراوینی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1355، ص هفده (پیشگفتار)، 2 ج.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 2741 ـ 2742.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر