پرش به محتوا

رسالات عکاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''رسالات عكاسي،''' مجموعه‌اي از متون دستنوشته و چاپي دربارة مباحث نظري و فني عكاسي در دوران قاجار. اين رساله‌ها را بيشتر، عكاسان و معلمان شيمي يا فيزيك مدرسة دارالفنون نوشته يا از زبان‌هاي فرانسه يا انگليسي ترجمه كرده‌اند. علاقة ناصرالدين ش...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''رسالات عكاسي،''' مجموعه‌اي از متون دستنوشته و چاپي دربارة مباحث نظري و فني عكاسي در دوران قاجار. اين رساله‌ها را بيشتر، عكاسان و معلمان شيمي يا فيزيك مدرسة دارالفنون نوشته يا از زبان‌هاي فرانسه يا انگليسي ترجمه كرده‌اند. علاقة ناصرالدين شاه<sup>*</sup> به عكاسي، و نياز عكاسان درباري به دانش فني عكاسي، از انگيزه‌ها‌ي اصلي اين نويسندگان و مترجمان در تأليف و ترجمة رساله‌هاي مربوط به عكاسي بود.
'''رسالات عکاسی،''' مجموعه‌ای از متون دستنوشته و چاپی درباره مباحث نظری و فنی عکاسی در [[قاجاریه|دوران قاجار]]. این رساله‌ها را بیشتر، عکاسان و معلمان شیمی یا فیزیک مدرسه دارالفنون نوشته یا از زبان‌های فرانسه یا انگلیسی ترجمه کرده‌اند. علاقه [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] به عکاسی، و نیاز عکاسان درباری به دانش فنی عکاسی، از انگیزه‌ها‌ی اصلی این نویسندگان و مترجمان در تألیف و ترجمه رساله‌های مربوط به عکاسی بود.


بخش‌هايي از اين رساله‌ها به آشنايي با ابزار و وسايل عكاسي، تاريك‌خانه، نحوة عكسبرداري و طريقة ظهور شيشه‌هاي حساس عكاسي و چاپ عكس‌ها و آگاهي‌هاي ديگر اختصاص داده شده است. برخي از اين رساله‌ها به صورت چاپ سنگي و يا چاپ سُربي منتشر شده‌اند. بر مبناي اين نوشته‌ها مي‌توان به سير دگرگوني و پيشرفت و رواج عكاسي در ايران و گوناگوني شيوه‌ها و روش‌هاي مربوط به عكسبرداري و ظهور چاپ و ده‌ها موضوع ديگر در ايران و جهان پي برد. بيشتر اين رساله‌ها، آراسته به هنرهايي مرتبط با كتاب‌آرايي، همچون خوشنويسي و جدول‌كشي بوده و پاره‌اي از آن‌ها نيز به فرمان ناصرالدين‌ شاه نوشته يا ترجمه شده‌اند. برخي از آن‌ها به ناصرالدين شاه و مظفرالدين شاه يا افرادي از رجال درباري اهدا شده‌اند.
بخش‌هایی از این رساله‌ها به آشنایی با ابزار و وسایل عکاسی، تاریک‌خانه، نحوه عکسبرداری و طریقه ظهور شیشه‌های حساس عکاسی و چاپ عکس‌ها و آگاهی‌های دیگر اختصاص داده شده است. برخی از این رساله‌ها به صورت [[چاپ سنگی]] و یا [[چاپ سربی|چاپ سُربی]] منتشر شده‌اند. بر مبنای این نوشته‌ها می‌توان به سیر دگرگونی و پیشرفت و رواج عکاسی در ایران و گوناگونی شیوه‌ها و روش‌های مربوط به عکسبرداری و ظهور [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و ده‌ها موضوع دیگر در [[ایران]] و جهان پی برد. بیشتر این رساله‌ها، آراسته به هنرهایی مرتبط با کتاب‌آرایی، همچون خوشنویسی و جدول‌کشی بوده و پاره‌ای از آن‌ها نیز به فرمان [[ناصر الدین شاه قاجار|ناصرالدین‌ شاه]] نوشته یا ترجمه شده‌اند. برخی از آن‌ها به [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] و [[مظفرالدین شاه]] یا افرادی از رجال درباری اهدا شده‌اند.


برخي از مواردي را كه مي‌توان از اين كتاب‌ها و رساله‌ها دربارة عكاسي دريافت، به طور خلاصه به شرح زير است:
برخی از مواردی را که می‌توان از این کتاب‌ها و رساله‌ها درباره عکاسی دریافت، به طور خلاصه به شرح زیر است:


·    چگونگي پيدايي و شكل‌گيري عكاسي در ايران.
* چگونگی پیدایی و شکل‌گیری عکاسی در ایران؛
* چگونگی نگارش کتاب‌ها  و رساله‌های عکاسی؛
* توضیحات علمی و فنی درباره عکاسی و عکسبرداری؛
* تحول شیوه‌های ظهور و چاپ عکس؛
* دگرگونی ابزار و مواد عکاسی؛
* نسخه‌های گوناگون ساخت و ترکیب داروهای شیمیایی عکاسی؛
* سیر تحول شیوهای نگارش رساله‌ها؛
* ورود اصطلاحات رایج عکاسی از زبان‌های خارجی به زبان فارسی؛
* معادل‌سازی برای برخی کلمات و اصطلاحات عکاسی از زبان‌های خارجی در زبان فارسی؛
* طرح اصول علمی و عملی و جنبه‌های زیبایی‌شناسی در عکاسی؛
* چگونگی پیدایی و شکل‌گیری عکاسی در جهان.


·    چگونگي نگارش كتاب‌ها  و رساله‌هاي عكاسي.
نخستین رساله به نام فوتگرافی و آخرین آن‌ها '''صنعت عکاسی''' است.  


·    توضيحات علمي و فني دربارة عكاسي و عكسبرداري.
مشخصات رساله‌های مربوط به عکاس ایران در [[قاجاریه|دوران قاجار]]، شامل رساله‌های مستقل و یا پیوست کتاب‌های دیگر، به ترتیب سال نگارش به قرار زیر است:


·    تحول شيوه‌هاي ظهور و چاپ عكس.
1.   کتاب‌ '''''فوتگرافی''''': که نخستین رساله در [[رشته عکاسی|فن عکاسی]] است. تاریخ نگارش، قبل از 1274ق/ 1858م، نویسنده ناشناس، نسخه دستنوشت، کتابخانه مسجد و مدرسه سپهسالار (شهید مطهری)، شماره 2841<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین، شاهِ عکاس.''''' تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص217-219.</ref>.  


·    دگرگوني ابزار و مواد عكاسي.
2.  کتاب '''''عکس'''''<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین، شاهِ عکاس.''''' تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص172-175.</ref>''':''' تاریخ نگارش 1280ق/ 1863م، نویسنده محمد کاظم ابن احمد محلاتی، تا به امروز 4 نسخه دستنویس از این کتاب در کتابخانه‌های مختلف ایران شناسایی شده است.


·    نسخه‌هاي گوناگون ساخت و تركيب داروهاي شيميايي عكاسي.
3.  کتاب '''''عکاسی'''''<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین، شاهِ عکاس.''''' تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص176-179.</ref>: تاریخ نگارش 1294ق/ 1877، مترجم علی‌بخش میرزا قاجار، نسخه دستنوشت، کتابخانه ظاهریه دمشق (سوریه)، شماره 3943.


·    سير تحول شيوهاي نگارش رساله‌ها.
4.  رساله '''''فن عکاسی''''': تاریخ نگارش 1295ق/ 1878م، مترجم آنتوان سِوْرْیُوگین[1]، نسخه دستنوشت، [https://www.nlai.ir کتابخانه ملی ایران]، شماره 1679/ف.


·    ورود اصطلاحات رايج عكاسي از زبان‌هاي خارجي به زبان فارسي.
5.  کتاب '''''مجموعه الصنایع''''' (باب چهل و چهارم در عکاسی<ref>'''''ملک‌الکُتاب'''''، '''''مجموعه الصنایع'''''. چاپ سنگی، کلکته: 1295ق / ؟م، ص103-110.</ref>)، تاریخ نگارش 1295ق/ 1878م، مترجم میرزا محمد شیرازی، [[چاپ سنگی]]، [https://library.ut.ac.ir/fa کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران].


·    معادل‌سازي براي برخي كلمات و اصطلاحات عكاسي از زبان‌هاي خارجي در زبان فارسي.
6.  کتاب '''''مرآت البلدان ناصری''''' (بخشی از کتاب<ref>اعتمادالدوله، محمدحسن'''''. مرآه البلدان'''''. به کوشش عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ج 3، ص 1445-1447.</ref>)، تاریخ نگارش 1296ق/ 1879م، نویسنده محمدحسن خان صنیع‌الدوله، (اعتمادالسلطنه).


·    طرح اصول علمي و عملي و جنبه‌هاي زيبايي‌شناسي در عكاسي.
7.  رساله '''''قواعد عکس و تلگراف'''''، تاریخ نگارش 1298ق/ 1880م، نویسنده حسن ابن علیرضا لاهیجی نجفی، نسخه دستنوشت، [https://library.ui.ac.ir/ کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان]، شماره 8092 (میکروفیلم شماره 4573 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران).


·    چگونگي پيدايي و شكل‌گيري عكاسي در جهان.
8.  '''طرز عکس انداختن پاپارنیان[2]'''<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین، شاهِ عکاس.''''' تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص.181.</ref>، [پاپازیان] (یک صفحه)، تاریخ نگارش 1299ق/ 1881م نویسنده این یک صفحه را از روی خط سرکار معین لشکر نوشته است، نسخه دستنوشت [https://library.ut.ac.ir/fa کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران]، جنگ خطی، شماره 3966.


نخستين رساله به نام فوتگرافي و آخرين آن‌ها '''صنعت عكاسي''' است.  
9.  کتاب '''''عکاسی'' ('''رساله '''''محمود'')'''<ref>ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 313-314.</ref>'''،''' از مؤلفی فرانسوی. ترجمه میرزا محمودخان شیمی در 1301ق / 1884م، نسخه دستنوشت، [https://www.nlai.ir کتابخانه ملی ایران]، شماره 1091/ف.


مشخصات رساله‌هاي مربوط به عكاس ايران در دوران قاجار، شامل رساله‌هاي مستقل و يا پيوست كتاب‌هاي ديگر، به ترتيب سال نگارش به قرار زير است:  
10. کتاب '''''علم عکاسی'''''، تاریخ نگارش 1307ق/ 1889م، نویسنده میرزا احمد عکاسباشی (صنیع‌السلطنه) نسخه دستنوشت، [https://www.nlai.ir کتابخانه ملی ایران]، شماره 487/ف.


1.   كتاب‌ '''''فوتگرافي''''': كه نخستين رساله در فن عكاسي است. تاريخ نگارش، قبل از 1274ق/ 1858م، نويسندة ناشناس، نسخة دستنوشت، كتابخانة مسجد و مدرسة سپهسالار (شهيد مطهري)، شمارة 2841. <sup>1</sup>
11. کتاب '''''المآثر والآثار''''' (بخش «ترویج علم و عمل عکس»)<ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن. '''''چهل سال تاریخ ایران (المآثر و الآثار)'''''. به کوشش ایرج افشار، تهران: اساطیر، 1374، ج 1، ص130-131.</ref>، تاریخ نگارش 1306ق/ 1888م، نویسنده محمدحسن خان اعتمادالسلطنه.


2.  كتاب '''''عكس'':'''<sup>2</sup> تاريخ نگارش 1280ق/ 1863م، نويسنده محمد كاظم ابن احمد محلاتي، تا به امروز 4 نسخة دستنويس از اين كتاب در كتابخانه‌هاي مختلف ايران شناسايي شده است.
12. رساله '''''عکسیه حَشریّه'''''، تاریخ نگارش 1307ق/ 1889م، نویسنده محمد ابن علی مشکات المُلک، [[چاپ سنگی]]، طهران، [https://library.ut.ac.ir/fa کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران]، شماره 526678 ک. م ـ 301 .


3.  كتاب '''''عكاسي''''':<sup>3</sup> تاريخ نگارش 1294ق/ 1877، مترجم علي‌بخش ميرزا قاجار، نسخة دستنوشت، كتابخانة ظاهرية دمشق (سوريه)، شماره 3943.
13. کتاب '''''احمد''''' (سفینه طالبی)، (صحبت دهم ذیل عنوان: آقا احمد ما عکاسی می‌کند)، تاریخ نگارش 1307ق/ 1890م، نویسنده حاج میرزا عبدالرحیم تبریزی معروف به طالبوف ([[چاپ سنگی]]، کتابخانه ملی ایران)<ref>ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 314-316.</ref>.


4.  رسالة '''''فن عكاسي''''': تاريخ نگارش 1295ق/ 1878م، مترجم آنتوان سِوْرْيُوگين[1]، نسخة دستنوشت، كتابخانة ملي ايران، شمارة 1679/ف.
14. '''''کشف الصنایع و مخزن الطباعه''''' (منتخبات محمدی)، (بیان بیستم، در علم عکاسی...<ref name=":0">ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 310-312.</ref>)، تاریخ نگارش، 1311ق/ 1894م، نویسنده حکیم کامران شیرازی (ملک‌الکُتّاب)، بمبئی، [[چاپ سنگی]]، 1311ق.


5.  كتاب '''''مجموعة الصنايع''''' (باب چهل و چهارم در عكاسي<sup>4</sup>)، تاريخ نگارش 1295ق/ 1878م، مترجم ميرزا محمد شيرازي، چاپ سنگي، كتابخانة مركزي دانشگاه تهران.
15. '''''کشف الصنایع و منتخبات علی الحسینی'''''، (بیان هشتم در علم عکاسی... <ref name=":0" />) دست‌نوشتی از علی الحسینی مربوط به سده 13ق، [https://library.ut.ac.ir/fa کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران]، شماره 2261 (میکرو فیلم).


6.  كتاب '''''مرآت البلدان ناصري''''' (بخشي از كتاب<sup>5</sup>)، تاريخ نگارش 1296ق/ 1879م، نويسنده محمدحسن خان صنيع‌الدوله، (اعتمادالسلطنه).
16. کتاب '''عکاسی'''، تاریخ نگارش 1313ق/ 1895م، مترجم محسن میرزا شمس‌الشعرا، نسخه دستنوشت، کتابخانه ملی ملک، شماره 6266.


7.  رسالة '''''قواعد عكس و تلگراف'''''، تاريخ نگارش 1298ق/ 1880م، نويسنده حسن ابن عليرضا لاهيجي نجفي، نسخة دستنوشت، كتابخانة مركزي دانشگاه اصفهان، شمارة 8092 (ميكروفيلم شمارة 4573 در كتابخانة مركزي دانشگاه تهران).
17. رساله '''''شعاع الشموس، فی‌المرایاء والعکوس'''''<ref>ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 316-318.</ref>، تاریخ نگارش 1322ق/ 1905م، نویسنده میرزا شفیع‌خان محقق‌السلطان، نسخه دستنوشت، مجموعه شخصی شادروان [[یحیی ذکاء]].


8.  '''طرز عكس انداختن پاپارنيان[2]'''،<sup>6</sup> [پاپازيان] (يك صفحه)، تاريخ نگارش 1299ق/ 1881م نويسنده اين يك صفحه را از روي خط سركار معين لشكر نوشته است، نسخة دستنوشت كتابخانة مركزي دانشگاه تهران، جنگ خطي، شمارة 3966.
18. کتاب '''''علم عکاسی جدید'''''، تاریخ نگارش 1325ق/ 1907م، نویسنده گارنیک خان دالکجیان[3]، [[چاپ سربی|چاپ سُربی]]، تهران، مطبعه فاروس، 1325ق / ؟م.


9.  كتاب '''''عكاسي'' ('''رسالة '''''محمود'')،'''<sup>7</sup> از مؤلفي فرانسوي. ترجمة ميرزا محمودخان شيمي در 1301ق / 1884م، نسخة دستنوشت، كتابخانة ملي ايران، شمارة 1091/ف.
19. رساله '''''هنرآموز'''''، (بخش عکاسی<ref>'''''هنرآموز'''''. ترجمه و تألیف حسین (مدیر کتبخانه کمال در تبریز) 1322ق/ 1904م، چاپ سنگی، کتابخانه ملی ایران، 12989/س، ص80- 102.</ref>)، تاریخ نگارش 1322ق/ 1904م، نویسنده حسین (مدیر کتابخانه کمال در [[تبریز]]). [https://www.nlai.ir کتابخانه ملی ایران]، [[چاپ سنگی]] شماره 12989/ س.


10. كتاب '''''علم عكاسي'''''، تاريخ نگارش 1307ق/ 1889م، نويسنده ميرزا احمد عكاسباشي (صنيع‌السلطنه) نسخة دستنوشت، كتابخانة ملي ايران، شمارة 487/ف.
20. کتاب '''''صنعت عکاسی'''''، تاریخ نگارش 1333ق/ 1914م، نوشته مُسیو پاپاریان دواساز، [[چاپ سربی|چاپ سُربی]]، تهران، مطبعه فاروس.


11. كتاب '''''المآثر والآثار''''' (بخش «ترويج علم و عمل عكس»)،<sup>8</sup> تاريخ نگارش 1306ق/ 1888م، نويسنده محمدحسن خان اعتمادالسلطنه.
== نیز نگاه کنید به ==


12. رسالة '''''عكسية حَشريّة'''''، تاريخ نگارش 1307ق/ 1889م، نويسنده محمد ابن علي مشكات المُلك، چاپ سنگي، طهران، كتابخانة مركزي دانشگاه تهران، شمارة 526678 ك. م ـ 301 .
* [[قاجاریه]]
* [[رشته عکاسی]]
* [[چاپ سنگی]]
* [[چاپ سربی]]<br />


13. كتاب '''''احمد''''' (سفينة طالبي)، (صحبت دهم ذيل عنوان: آقا احمد ما عكاسي مي‌كند)، تاريخ نگارش 1307ق/ 1890م، نويسنده حاج ميرزا عبدالرحيم تبريزي معروف به طالبوف (چاپ سنگي، كتابخانة ملي ايران).
== مآخذ ==
 
<references />
14. '''''كشف الصنايع و مخزن الطباعة''''' (منتخبات محمدي)، (بيان بيستم، در علم عكاسي...<sup>10</sup>)، تاريخ نگارش، 1311ق/ 1894م، نويسنده حكيم كامران شيرازي (ملك‌الكُتّاب)، بمبئي، چاپ سنگي، 1311ق.
 
15. '''''كشف الصنايع و منتخبات علي الحسيني'''''، (بيان هشتم در علم عكاسي... <sup>10</sup>) دست‌نوشتي از علي الحسيني مربوط به سدة 13ق، كتابخانة مركزي دانشگاه تهران، شمارة 2261 (ميكرو فيلم).
 
16. كتاب '''عكاسي'''، تاريخ نگارش 1313ق/ 1895م، مترجم محسن ميرزا شمس‌الشعرا، نسخة دستنوشت، كتابخانة ملي ملك، شمارة 6266.
 
17. رسالة '''''شعاع الشموس، في‌المراياء والعكوس'''''،<sup>11</sup> تاريخ نگارش 1322ق/ 1905م، نويسنده ميرزا شفيع‌خان محقق‌السلطان، نسخة دستنوشت، مجموعة شخصي شادروان يحيي ذكاء.
 
18. كتاب '''''علم عكاسي جديد'''''، تاريخ نگارش 1325ق/ 1907م، نويسنده گارنيك خان دالكجيان[3]، چاپ سُربي، تهران، مطبعة فاروس، 1325ق / ؟م.
 
19. رسالة '''''هنرآموز'''''، (بخش عكاسي<sup>12</sup>)، تاريخ نگارش 1322ق/ 1904م، نويسنده حسين (مدير كتبخانة كمال در تبريز). كتابخانة ملي ايران، چاپ سنگي شماره 12989/ س.
 
20. كتاب '''''صنعت عكاسي'''''، تاريخ نگارش 1333ق/ 1914م، نوشتة مُسيو پاپاريان دواساز، چاپ سُربي، تهران، مطبعة فاروس.
 
 
'''مآخذ:'''
 
1.    طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدين، شاهِ عكاس.''''' تهران: نشر تاريخ ايران، 1381، ص217-219.
 
2.    همان. ص 172-175.
 
3.    همان. ص 176-179.
 
4.    '''''ملك‌الكُتاب'''''، '''''مجموعة الصنايع'''''. چاپ سنگي، كلكته: 1295ق / ؟م، ص103-110.
 
5.    اعتمادالدوله، محمدحسن'''''. مرآة البلدان'''''. به كوشش عبدالحسين نوايي و ميرهاشم محدث. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ج 3، ص 1445-1447.
 
6.    طهماسب‌پور. همان. ص181.
 
7.    ذكاء، يحيي. '''''تاريخ عكاسي و عكاسان پيشگام در ايران'''''. به كوشش كريم امامي، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 1376، ص 313-314.
 
8.    اعتمادالسلطنه، محمدحسن. '''''چهل سال تاريخ ايران (المآثر و الآثار)'''''. به كوشش ايرج افشار، تهران: اساطير، 1374، ج 1، ص130-131.
 
9.    ذكاء. همان. ص 314- 316.
 
10.  همان. ص 310-312.
 
11.  همان'''''.''''' ص 316- 318.
 
12.  '''''هنرآموز'''''. ترجمه و تأليف حسين (مدير كتبخانة كمال در تبريز) 1322ق/ 1904م، چاپ سنگي، كتابخانة ملي ايران، 12989/س، ص80- 102.


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
محمدرضا طهماسب پور
محمدرضا طهماسب پور
----[1].  
[[رده:هنر]]
 
[[رده:عکاسی]]
[2].  
 
[3].  

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸

رسالات عکاسی، مجموعه‌ای از متون دستنوشته و چاپی درباره مباحث نظری و فنی عکاسی در دوران قاجار. این رساله‌ها را بیشتر، عکاسان و معلمان شیمی یا فیزیک مدرسه دارالفنون نوشته یا از زبان‌های فرانسه یا انگلیسی ترجمه کرده‌اند. علاقه ناصرالدین شاه به عکاسی، و نیاز عکاسان درباری به دانش فنی عکاسی، از انگیزه‌ها‌ی اصلی این نویسندگان و مترجمان در تألیف و ترجمه رساله‌های مربوط به عکاسی بود.

بخش‌هایی از این رساله‌ها به آشنایی با ابزار و وسایل عکاسی، تاریک‌خانه، نحوه عکسبرداری و طریقه ظهور شیشه‌های حساس عکاسی و چاپ عکس‌ها و آگاهی‌های دیگر اختصاص داده شده است. برخی از این رساله‌ها به صورت چاپ سنگی و یا چاپ سُربی منتشر شده‌اند. بر مبنای این نوشته‌ها می‌توان به سیر دگرگونی و پیشرفت و رواج عکاسی در ایران و گوناگونی شیوه‌ها و روش‌های مربوط به عکسبرداری و ظهور چاپ و ده‌ها موضوع دیگر در ایران و جهان پی برد. بیشتر این رساله‌ها، آراسته به هنرهایی مرتبط با کتاب‌آرایی، همچون خوشنویسی و جدول‌کشی بوده و پاره‌ای از آن‌ها نیز به فرمان ناصرالدین‌ شاه نوشته یا ترجمه شده‌اند. برخی از آن‌ها به ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه یا افرادی از رجال درباری اهدا شده‌اند.

برخی از مواردی را که می‌توان از این کتاب‌ها و رساله‌ها درباره عکاسی دریافت، به طور خلاصه به شرح زیر است:

  • چگونگی پیدایی و شکل‌گیری عکاسی در ایران؛
  • چگونگی نگارش کتاب‌ها  و رساله‌های عکاسی؛
  • توضیحات علمی و فنی درباره عکاسی و عکسبرداری؛
  • تحول شیوه‌های ظهور و چاپ عکس؛
  • دگرگونی ابزار و مواد عکاسی؛
  • نسخه‌های گوناگون ساخت و ترکیب داروهای شیمیایی عکاسی؛
  • سیر تحول شیوهای نگارش رساله‌ها؛
  • ورود اصطلاحات رایج عکاسی از زبان‌های خارجی به زبان فارسی؛
  • معادل‌سازی برای برخی کلمات و اصطلاحات عکاسی از زبان‌های خارجی در زبان فارسی؛
  • طرح اصول علمی و عملی و جنبه‌های زیبایی‌شناسی در عکاسی؛
  • چگونگی پیدایی و شکل‌گیری عکاسی در جهان.

نخستین رساله به نام فوتگرافی و آخرین آن‌ها صنعت عکاسی است.

مشخصات رساله‌های مربوط به عکاس ایران در دوران قاجار، شامل رساله‌های مستقل و یا پیوست کتاب‌های دیگر، به ترتیب سال نگارش به قرار زیر است:

1.   کتاب‌ فوتگرافی: که نخستین رساله در فن عکاسی است. تاریخ نگارش، قبل از 1274ق/ 1858م، نویسنده ناشناس، نسخه دستنوشت، کتابخانه مسجد و مدرسه سپهسالار (شهید مطهری)، شماره 2841[۱].

2.  کتاب عکس[۲]: تاریخ نگارش 1280ق/ 1863م، نویسنده محمد کاظم ابن احمد محلاتی، تا به امروز 4 نسخه دستنویس از این کتاب در کتابخانه‌های مختلف ایران شناسایی شده است.

3.  کتاب عکاسی[۳]: تاریخ نگارش 1294ق/ 1877، مترجم علی‌بخش میرزا قاجار، نسخه دستنوشت، کتابخانه ظاهریه دمشق (سوریه)، شماره 3943.

4.  رساله فن عکاسی: تاریخ نگارش 1295ق/ 1878م، مترجم آنتوان سِوْرْیُوگین[1]، نسخه دستنوشت، کتابخانه ملی ایران، شماره 1679/ف.

5.  کتاب مجموعه الصنایع (باب چهل و چهارم در عکاسی[۴])، تاریخ نگارش 1295ق/ 1878م، مترجم میرزا محمد شیرازی، چاپ سنگی، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.

6.  کتاب مرآت البلدان ناصری (بخشی از کتاب[۵])، تاریخ نگارش 1296ق/ 1879م، نویسنده محمدحسن خان صنیع‌الدوله، (اعتمادالسلطنه).

7.  رساله قواعد عکس و تلگراف، تاریخ نگارش 1298ق/ 1880م، نویسنده حسن ابن علیرضا لاهیجی نجفی، نسخه دستنوشت، کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان، شماره 8092 (میکروفیلم شماره 4573 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران).

8.  طرز عکس انداختن پاپارنیان[2][۶]، [پاپازیان] (یک صفحه)، تاریخ نگارش 1299ق/ 1881م نویسنده این یک صفحه را از روی خط سرکار معین لشکر نوشته است، نسخه دستنوشت کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، جنگ خطی، شماره 3966.

9.  کتاب عکاسی (رساله محمود)[۷]، از مؤلفی فرانسوی. ترجمه میرزا محمودخان شیمی در 1301ق / 1884م، نسخه دستنوشت، کتابخانه ملی ایران، شماره 1091/ف.

10. کتاب علم عکاسی، تاریخ نگارش 1307ق/ 1889م، نویسنده میرزا احمد عکاسباشی (صنیع‌السلطنه) نسخه دستنوشت، کتابخانه ملی ایران، شماره 487/ف.

11. کتاب المآثر والآثار (بخش «ترویج علم و عمل عکس»)[۸]، تاریخ نگارش 1306ق/ 1888م، نویسنده محمدحسن خان اعتمادالسلطنه.

12. رساله عکسیه حَشریّه، تاریخ نگارش 1307ق/ 1889م، نویسنده محمد ابن علی مشکات المُلک، چاپ سنگی، طهران، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره 526678 ک. م ـ 301 .

13. کتاب احمد (سفینه طالبی)، (صحبت دهم ذیل عنوان: آقا احمد ما عکاسی می‌کند)، تاریخ نگارش 1307ق/ 1890م، نویسنده حاج میرزا عبدالرحیم تبریزی معروف به طالبوف (چاپ سنگی، کتابخانه ملی ایران)[۹].

14. کشف الصنایع و مخزن الطباعه (منتخبات محمدی)، (بیان بیستم، در علم عکاسی...[۱۰])، تاریخ نگارش، 1311ق/ 1894م، نویسنده حکیم کامران شیرازی (ملک‌الکُتّاب)، بمبئی، چاپ سنگی، 1311ق.

15. کشف الصنایع و منتخبات علی الحسینی، (بیان هشتم در علم عکاسی... [۱۰]) دست‌نوشتی از علی الحسینی مربوط به سده 13ق، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره 2261 (میکرو فیلم).

16. کتاب عکاسی، تاریخ نگارش 1313ق/ 1895م، مترجم محسن میرزا شمس‌الشعرا، نسخه دستنوشت، کتابخانه ملی ملک، شماره 6266.

17. رساله شعاع الشموس، فی‌المرایاء والعکوس[۱۱]، تاریخ نگارش 1322ق/ 1905م، نویسنده میرزا شفیع‌خان محقق‌السلطان، نسخه دستنوشت، مجموعه شخصی شادروان یحیی ذکاء.

18. کتاب علم عکاسی جدید، تاریخ نگارش 1325ق/ 1907م، نویسنده گارنیک خان دالکجیان[3]، چاپ سُربی، تهران، مطبعه فاروس، 1325ق / ؟م.

19. رساله هنرآموز، (بخش عکاسی[۱۲])، تاریخ نگارش 1322ق/ 1904م، نویسنده حسین (مدیر کتابخانه کمال در تبریز). کتابخانه ملی ایران، چاپ سنگی شماره 12989/ س.

20. کتاب صنعت عکاسی، تاریخ نگارش 1333ق/ 1914م، نوشته مُسیو پاپاریان دواساز، چاپ سُربی، تهران، مطبعه فاروس.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ طهماسب‌پور، محمدرضا. ناصرالدین، شاهِ عکاس. تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص217-219.
  2. ↑ طهماسب‌پور، محمدرضا. ناصرالدین، شاهِ عکاس. تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص172-175.
  3. ↑ طهماسب‌پور، محمدرضا. ناصرالدین، شاهِ عکاس. تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص176-179.
  4. ↑ ملک‌الکُتاب، مجموعه الصنایع. چاپ سنگی، کلکته: 1295ق / ؟م، ص103-110.
  5. ↑ اعتمادالدوله، محمدحسن. مرآه البلدان. به کوشش عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ج 3، ص 1445-1447.
  6. ↑ طهماسب‌پور، محمدرضا. ناصرالدین، شاهِ عکاس. تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص.181.
  7. ↑ ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 313-314.
  8. ↑ اعتمادالسلطنه، محمدحسن. چهل سال تاریخ ایران (المآثر و الآثار). به کوشش ایرج افشار، تهران: اساطیر، 1374، ج 1، ص130-131.
  9. ↑ ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 314-316.
  10. ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 310-312.
  11. ↑ ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 316-318.
  12. ↑ هنرآموز. ترجمه و تألیف حسین (مدیر کتبخانه کمال در تبریز) 1322ق/ 1904م، چاپ سنگی، کتابخانه ملی ایران، 12989/س، ص80- 102.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدرضا طهماسب پور

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=رسالات_عکاسی&oldid=6549»