پرش به محتوا

جزیره های ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
 
(یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:سیری.jpg|بندانگشتی|جزیره سیری، برگرفته از سایت الی گشت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/]]
[[پرونده:سیری.jpg|بندانگشتی|جزیره سیری، برگرفته از سایت الی گشت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/]]
جزیره‌های ایران در دو گروه مسکون و غیرمسکون قابل شناسایی و بررسی هستند. اکثر قریب به اتفاق جزیره‌های مسکونی ایران و نیز وسیع‌ترین آنها شامل [[قشم]] (Qeshm) [[کیش]] (Kish)، لاوان (Lavan)، [[لارک]] (Larak)، [[جزیره هرمز|هرمز]] (Hormoz)، هنگام (Hengam)، هندورابی (Hendurabi)، [[خارک]] (Khark)، سیدی (Siri)، شیف (Shif)، [[ابوموسی]] (Abumusa)، [[تنب|تنب بزرگ]] (Tonb- Bozorg)، در [[خلیج فارس]] قرار دارند<ref>الف- مرکز آمار ایران. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌ها 75-1335'''.'' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382. صص 289 و 283 و 279.
جزیره‌های ایران در دو گروه مسکون و غیرمسکون قابل شناسایی و بررسی هستند. اکثر قریب به اتفاق جزیره‌های مسکونی ایران و نیز وسیع‌ترین آنها شامل [[قشم]] (Qeshm) [[کیش]] (Kish)، لاوان (Lavan)، [[لارک]] (Larak)، [[جزیره هرمز|هرمز]] (Hormoz)، هنگام (Hengam)، هندورابی (Hendurabi)، [[خارک]] (Khark)، سیدی (Siri)، شیف (Shif)، [[ابوموسی]] (Abumusa)، [[تنب|تنب بزرگ]] (Tonb- Bozorg)، در [[خلیج فارس]] قرار دارند<ref>مرکز آمار ایران. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌ها 75-1335'''.'' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382. صص 289 و 283 و 279. </ref><ref>جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران''''' .چ1. تهران: گیتاشناسی، 1360، صص 70-57.</ref>.  


ب- جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران''''' .چ1. تهران: گیتاشناسی، 1360، صص 70-57. </ref>.  
دیگر جزیره‌های مسکونی ایران یکی جزیره اسلامی ([[دریاچه ارومیه]]) در دریاچه ارومیه است که آن نیز غالباً به علت کاهش سطح آب دریاچه، حالت شبه جزیره به خود می‌گیرد<ref name=":1">سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان آذربایجان شرقی'''''. چ3. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص 26. </ref> و دیگری جزیره‌های سه‌گانه آشوراده است که آن‌ها نیز به همان علت، به شبه جزیره آسکون یا میان قلعه می‌پیوندند<ref>تکمیل همایون،ناصر. '''''آبسکون یا جزیره آشوراده'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1379،صص 18 و 19. </ref>. جزیره مینو به وسعت 8/17 کم<ref name=":1" /> نیز از جمله جزیره‌های مسکونی ایران است که در 10 کیلومتری جنوب [[خرمشهر]] و در [[اروندرود]] قرار دارد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج3: دایره‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1256.</ref>.  


دیگر جزیره‌های مسکونی ایران یکی جزیره اسلامی ([[دریاچه ارومیه]]) در دریاچه ارومیه است که آن نیز غالباً به علت کاهش سطح آب دریاچه، حالت شبه جزیره به خود می‌گیرد<ref name=":1">سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان آذربایجان شرقی'''''. چ3. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص 26. </ref> و دیگری جزیره‌های سه‌گانه آشوراده است که آن‌ها نیز به همان علت، به شبه جزیره آسکون یا میان قلعه می‌پیوندند<ref>تکمیل همایون،ناصر. '''''آبسکون یا جزیره آشوراده'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1379،صص 18 و 19. </ref>.جزیره مینو به وسعت 8/17 کم<ref name=":1" /> نیز از جمله جزیره‌های مسکونی ایران است که در 10 کیلومتری جنوب [[خرمشهر]] و در [[اروندرود]] قرار دارد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج3: دایره‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1256.</ref>.
در برخی منابع از [[آبادان]] نیز به عنوان جزیره‌ای به وسعت حدود 500 کم<ref name=":1" /> یاد می‌شود که بین رودخانه‌های کارون، بهمنشیر، [[اروندرود]] و [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] واقع شده و به آن جزیره‌‌الخضر نیز گفته می‌شده است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج3: دایره‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 331.</ref>.  
 
در برخی منابع از [[آبادان]] نیز به عنوان جزیره‌ای به وسعت حدود 500 کم<ref name=":1" /> یاد می‌شود که بین رودخانه‌های کارون، بهمنشیر، [[اروندرود]] و [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] واقع شده و به آن جزیره‌‌الخضر نیز گفته می‌شده است<ref>همان، ص 331.</ref>.  


دو جزیره اخیر به هر حال هیچ کدام جزیره‌های دریایی نیستند. '' ''
دو جزیره اخیر به هر حال هیچ کدام جزیره‌های دریایی نیستند. '' ''
خط ۲۵: خط ۲۳:
این جزیره در نزدیکی [[تنگه هرمز]] واقع شده و فاصله آن از مرکز استان ([[بندرعباس]]) تا محل سر بندر [[قشم]] (شهر [[قشم]]) واقع در منتهی الیه مشرق جزیره، حدود 20 کم<ref name=":1" /> و فاصله نزدیکترین قسمت جزیره تا ساحل استان 1800 م است<ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص4 .</ref>.  
این جزیره در نزدیکی [[تنگه هرمز]] واقع شده و فاصله آن از مرکز استان ([[بندرعباس]]) تا محل سر بندر [[قشم]] (شهر [[قشم]]) واقع در منتهی الیه مشرق جزیره، حدود 20 کم<ref name=":1" /> و فاصله نزدیکترین قسمت جزیره تا ساحل استان 1800 م است<ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص4 .</ref>.  


جزیره قشم دارای دو نقطه به نام‌های سر بندر (شهر قشم) و سوزا و تعدادی روستا است.<sup>7</sup> این جزیره در سال 1375 دارای 67344 تن جمعیت بوده است. جمعیت شهری جزیره قشم در سال 75، تعداد 13421 تن و جمیعت روستایی آن 53923 تن بوده است.<sup>8</sup>  
جزیره [[قشم]] دارای دو نقطه به نام‌های سر بندر (شهر [[قشم]]) و سوزا و تعدادی روستا است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور9، 1382، ص231.</ref>. این جزیره در سال 1375 دارای 67344 تن جمعیت بوده است. جمعیت شهری جزیره [[قشم]] در سال 75، تعداد 13421 تن و جمیعت روستایی آن 53923 تن بوده است<ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 147.</ref>.


جمعیت شهر قشم (بزرگترین مرکز شهری جزیره قشم) به 18449 تن در سال 1384 رسیده است.<sup>9</sup> جزیره قشم دارای سابقه کهن تاریخی بوده و حوادث بسیاری را به خود دیده است. در سال‌های اخیر با ایجاد منقطه آزاد تجاری، تاسیس مراکز مختلف خدماتی، رفاهی و آموزشی، این جزیره وارد مرحله جدیدی از عمران و آبادی خود شده است. اتصال این جزیره به ساحل استان از طریق احداث پل خلیج‌فارس، مسلماً موجب تحول بیشتری در رونق اقتصادی و اجتماعی جزیره خواهد شد.<sup>10</sup>
جمعیت شهر [[قشم]] (بزرگترین مرکز شهری جزیره [[قشم]]) به 18449 تن در سال 1384 رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور9، 1382، ص 232.</ref>. جزیره [[قشم]] دارای سابقه کهن تاریخی بوده و حوادث بسیاری را به خود دیده است. در سال‌های اخیر با ایجاد منقطه آزاد تجاری، تاسیس مراکز مختلف خدماتی، رفاهی و آموزشی، این جزیره وارد مرحله جدیدی از عمران و آبادی خود شده است. اتصال این جزیره به ساحل استان از طریق احداث پل [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]]، مسلماً موجب تحول بیشتری در رونق اقتصادی و اجتماعی جزیره خواهد شد<ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 243- 241 و 261.</ref>.


====== 2-  هرمز (Hormoz) ======
====== 2-  [[جزیره هرمز|هرمز (Hormoz)]] ======
هرمز دومین جزیره به لحاظ وسعت در مجموعه جزایر شهرستان قشم است. این جزیره از شمال غرب به بندرعباس، از جنوب شرق به جزیره‌های قشم و لارک محدود و فاصله آن تا بندرعباس 18 کم<sup>2</sup> و تا مرکز شهرستان قشم (جزیره قشم محل سربندر) نیز 18 کم<sup>2</sup> است. مساحت جزیره 45 کم<sup>2</sup> <sup>11</sup> و جمعیت آن در سال 1384، تعداد 5144 تن برآورد شده است.<sup>12</sup>
[[جزیره هرمز|هرمز]] دومین جزیره به لحاظ وسعت در مجموعه جزایر شهرستان [[قشم]] است. این جزیره از شمال غرب به [[بندرعباس]]، از جنوب شرق به جزیره‌های [[قشم]] و [[لارک]] محدود و فاصله آن تا [[بندرعباس]] 18 کم<sup>2</sup> و تا مرکز شهرستان [[قشم]] (جزیره [[قشم]] محل سربندر) نیز 18 کم<ref name=":1" /> است. مساحت جزیره 45 کم<ref name=":1" /><ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 368.</ref> و جمعیت آن در سال 1384، تعداد 5144 تن برآورد شده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور9، 1382، ص 232.</ref>.


====== 3-  لارک (Larak) ======
====== 3-  [[لارک|لارک (Larak)]] ======
این جزیره از شمال به بندرعباس، از غرب و شمال غرب به جزیره قشم، از شمال شرق به جزیره هرمز، از جنوب غرب به جزیره هنگام و از جنوب به راس‌المسندام (کشور عمان) محدود است. فاصله لارک تا بندرعباس 75/34 کم تا محل سربندر جزیره قشم 14 کم<sup>2</sup> و تا رأس‌المسندام 60 کم<sup>2</sup> است. مساحت این جزیره حدود 7/48 کم<sup>2</sup> و جمعیت آن طبق سرشماری سال 1375، 459 نفر بوده است.<sup>13</sup> لارک، جزیره‌ای کوهستانی است که به لحاظ موقعیت خود، بیشتر دارای اهمیت نظامی است.<sup>14</sup>
این جزیره از شمال به [[بندرعباس]]، از غرب و شمال غرب به جزیره [[قشم]]، از شمال شرق به [[جزیره هرمز]]، از جنوب غرب به جزیره هنگام و از جنوب به راس‌المسندام (کشور عمان) محدود است. فاصله [[لارک]] تا [[بندرعباس]] 75/34 کم تا محل سربندر جزیره [[قشم]] 14 کم<ref name=":1" /> و تا رأس‌المسندام 60 کم<ref name=":1" /> است. مساحت این جزیره حدود 7/48 کم<ref name=":1" /> و جمعیت آن طبق سرشماری سال 1375، 459 نفر بوده است<ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 329.</ref>. [[لارک]]، جزیره‌ای کوهستانی است که به لحاظ موقعیت خود، بیشتر دارای اهمیت نظامی است<ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 359.</ref>.


====== 4-  هنگام (Hengam) ======
====== 4-  هنگام (Hengam) ======
جزیره هنگام با 50 کم<sup>2</sup> وسعت، در فاصله 2 کیلومتری جنوب جزیره قشم قرار دارد. جمعیت این جزیره در سال 1375، تعداد 389 تن و در سال 1379، به 483 تن رسیده است.<sup>15</sup>
جزیره هنگام با 50 کم<ref name=":1" /> وسعت، در فاصله 2 کیلومتری جنوب جزیره قشم قرار دارد. جمعیت این جزیره در سال 1375، تعداد 389 تن و در سال 1379، به 483 تن رسیده است<ref>سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)'''''، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 466 و 527.</ref>.


===== 2. شهرستان ابوموسی =====
===== 2. [[ابوموسی|شهرستان ابوموسی]] =====
شهرستان ابوموسی نیز شامل <sup>*</sup> شش جزیره ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک، سیری (سری)، فارور و فارورگان به شرح زیر است.  
شهرستان [[ابوموسی]] نیز شامل شش جزیره [[ابوموسی]]، [[تنب|تنب بزرگ]]، [[تنب|تنب کوچک]]، سیری (سری)، فارور و فارورگان به شرح زیر است.  


====== 1-  ابوموسی (Abumusa) ======
====== 1-  [[ابوموسی|ابوموسی (Abumusa)]] ======
جزیره ابوموسی یا بوموسی، جنوبی‌ترین جزیره ایرانی خلیج‌فارس در فاصله 213 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس واقع شده و دارای 8/12 کم<sup>2</sup> مساحت است.<sup>16</sup> این جزیرده ایرانی، پس از هشتاد سال سلطه استعماری انگلیس، مجدداً در تاریخ 9 آذر 1350 تحت حاکمیت ایران قرار گرفت.<sup>17</sup> جمعیت شهر ابوموسی در سرشماری سال 1375، تعداد 2272 تن بوده که طبق برآورد انجام شده، این تعداد در سال 1384 به 3471 تن رسیده است.<sup>18</sup>
جزیره [[ابوموسی]] یا بوموسی، جنوبی‌ترین جزیره ایرانی [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] در فاصله 213 کیلومتری جنوب غربی [[بندرعباس]] واقع شده و دارای 8/12 کم<ref name=":1" /> مساحت است<ref>گلوردی، عیسی. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (بوموسی، تنب بزرگ و وتنب کوچک)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. 1381، ص4.</ref>. این جزیره ایرانی، پس از هشتاد سال سلطه استعماری انگلیس، مجدداً در تاریخ 9 آذر 1350 تحت حاکمیت ایران قرار گرفت<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''جزیره بوموسی و جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک'''''. چ2. تهران: وزارت امور خارجه، 1374، ص 77. </ref>. جمعیت شهر [[ابوموسی]] در سرشماری سال 1375، تعداد 2272 تن بوده که طبق برآورد انجام شده، این تعداد در سال 1384 به 3471 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 1382، ص 231 و 232.</ref>.


====== 2- تنب بزرگ (Tonb- e Bozorg) ======
====== 2- تنب بزرگ (Tonb- e Bozorg) ======
این جزیره در فاصله 180 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس و 53 کیلومتری شمال شرقی ابوموسی قرار دارد. مساحت این جزیره 5/10 کم<sup>2</sup> و جمعیت آن در آمارگیری سال 1375، تعداد 637 تن ذکر شده است.<sup>19</sup> جزیره تنب بزرگ نیز همزمان با تصرف جزیره ابوموسی یعنی در 9 آذر 1350 تحت حاکمیت ایران قرار گرفت.<sup>20</sup>
این جزیره در فاصله 180 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس و 53 کیلومتری شمال شرقی ابوموسی قرار دارد. مساحت این جزیره 5/10 کم<sup>2</sup> و جمعیت آن در آمارگیری سال 1375، تعداد 637 تن ذکر شده است.<sup>19</sup> جزیره تنب بزرگ نیز همزمان با تصرف جزیره ابوموسی یعنی در 9 آذر 1350 تحت حاکمیت ایران قرار گرفت<ref name=":2">تکمیل همایون، ناصر. '''''خلیج فارس. چ1'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، ص 84.</ref>.


====== 3-   تنب کوچک (Tonb-e Kuchak) ======
====== 3-   تنب کوچک (Tonb-e Kuchak) ======
این جزیره در 200 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس و 39 کیلومتری شمال ابوموسی واقع شده و مساحت آن 2/1 کم<sup>2</sup> و غیرمسکونی است.<sup>21</sup>  
این جزیره در 200 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس و 39 کیلومتری شمال ابوموسی واقع شده و مساحت آن 2/1 کم<ref name=":1" /> و غیرمسکونی است<ref>گلوردی، عیسی. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (بوموسی، تنب بزرگ و وتنب کوچک)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. 1381،ص 213 و 214 و 235.</ref>.


این جزیره نیز به طور همزمان، همراه با جزیره‌های ابوموسی و تنب بزرگ در 9 آذرماه مجدداً تحت حاکمیت ایران در آمد. <sup>22</sup>
این جزیره نیز به طور همزمان، همراه با جزیره‌های ابوموسی و تنب بزرگ در 9 آذرماه مجدداً تحت حاکمیت ایران در آمد<ref name=":2" />.


====== 4- سیری(Siri) ======
====== 4- سیری(Siri) ======
این جزیره در 53 کیلومتری غرب جزیره ابوموسی و در 240 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس واقع شده است. مساحت آن، 5/16 کم<sup>2</sup> است<sup>23</sup> و بجز کارکنان شرکت نفت، نظامیان و کارمندان دوایر دولتی که تعدادشان در 1376، معادل 1093 تن بوده، دارای سکنه دیگری نیست.<sup>24</sup>
این جزیره در 53 کیلومتری غرب جزیره ابوموسی و در 240 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس واقع شده است. مساحت آن، 5/16 کم<ref name=":1" /> است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (جزیره سیری)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1381، ص3-4.</ref> و بجز کارکنان شرکت نفت، نظامیان و کارمندان دوایر دولتی که تعدادشان در 1376، معادل 1093 تن بوده، دارای سکنه دیگری نیست<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (جزیره سیری)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1381، ص 66. </ref>.


====== 5-  فارور (Farur) ======
====== 5-  فارور (Farur) ======
جزیره فارور تا مرکز استان هرمزگان در شمال شرق، دارای 262 کم و از سمت جنوب شرق تا ابوموسی، دارای 67 کم فاصله است. مساحت این جزیره حدود 6/26 کم<sup>2</sup>، فاقد سکنه بومی بوده و تنها ساکنان آن، کارکنان دوایر دولتی و نظامی هستند.<sup>25</sup>
جزیره فارور تا مرکز استان هرمزگان در شمال شرق، دارای 262 کم و از سمت جنوب شرق تا ابوموسی، دارای 67 کم فاصله است. مساحت این جزیره حدود 6/26 کم<ref name=":1" />، فاقد سکنه بومی بوده و تنها ساکنان آن، کارکنان دوایر دولتی و نظامی هستند<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارسی (شیدور،فارور، فارورگان)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1382، ص 63 و 113.</ref>.


====== 6- فارورگان (Farurgan) ======
====== 6- فارورگان (Farurgan) ======
   این جزیره در 205 کیلومتری جنوب غرب مرکز استان هرمزگان و 61 کیلومتری شمال غرب ابوموسی قرار دارد. مساحت فارورگان 83/0 کم<sup>2</sup> و فاقد سکنه است.<sup>26</sup>              
   این جزیره در 205 کیلومتری جنوب غرب مرکز استان هرمزگان و 61 کیلومتری شمال غرب ابوموسی قرار دارد. مساحت فارورگان 83/0 کم<ref name=":1" /> و فاقد سکنه است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارسی (شیدور،فارور، فارورگان)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1382، ص 123 و 150. </ref>.              


===== 3. شهرستان بندر لنگه =====
===== 3. شهرستان بندر لنگه =====
سومین گروه از جزایر متعلق به استان هرمزگان، چهار جزیره کیش، هندورابی، لاوان و شیدور هستند که زیر عنوان بخش کیش از توابع شهرستان بندرلنگه، تقسیم‌‌بندی شده‌اند: <sup>27</sup>
سومین گروه از جزایر متعلق به استان هرمزگان، چهار جزیره کیش، هندورابی، لاوان و شیدور هستند که زیر عنوان بخش کیش از توابع شهرستان بندرلنگه، تقسیم‌‌بندی شده‌اند<ref>دفتر تقسیمات کشور. '''''نقشه‌ و جدول و تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383. </ref>:


====== 1-  کیش (Kish) ======
====== 1-  کیش (Kish) ======
کیش به عنوان بخش مرکزی به همین نام، جزیره‌ای است در 15 کیلومتری سواحل جنوبی شهرستان بندرلنگه، با مساحت 90 کم<sup>2</sup> که جمعیت شهری و روستایی آن در سال 1379 تعداد 16501 تن بوده است. تعداد 13593 تن از این عده را مهاجران سایر استان‌های ایران تشکیل می‌دادند که در دهه هشتاد غالباً برای کسب و کار به این جزیره آمده‌اند<sup>28</sup> جزیره کیش به دلیل موقعیت مساعد طبیعی و ارتباطی آن از آغاز دهه شصت به بعد برای ایجاد تاسیسات رفاهی، تجاری و توسعه اقتصادی منطقه مناسب تشخیص داده شده و در حال حاضر با ساخت مراکز متعدد تجاری و تفریحی و امکانات اقامتی برای جذب گردشگر، یکی از جزایر مورد توجه سرمایه‌گذاران و گردشگران در سطح ملی و حتی جهانی است. <sup>29</sup>
کیش به عنوان بخش مرکزی به همین نام، جزیره‌ای است در 15 کیلومتری سواحل جنوبی شهرستان بندرلنگه، با مساحت 90 کم<ref name=":1" /> که جمعیت شهری و روستایی آن در سال 1379 تعداد 16501 تن بوده است. تعداد 13593 تن از این عده را مهاجران سایر استان‌های ایران تشکیل می‌دادند که در دهه هشتاد غالباً برای کسب و کار به این جزیره آمده‌اند<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (کیش، هندورابی)'''''. چ1. تهاران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 3 و 6.</ref> جزیره کیش به دلیل موقعیت مساعد طبیعی و ارتباطی آن از آغاز دهه شصت به بعد برای ایجاد تاسیسات رفاهی، تجاری و توسعه اقتصادی منطقه مناسب تشخیص داده شده و در حال حاضر با ساخت مراکز متعدد تجاری و تفریحی و امکانات اقامتی برای جذب گردشگر، یکی از جزایر مورد توجه سرمایه‌گذاران و گردشگران در سطح ملی و حتی جهانی است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (کیش، هندورابی)'''''. چ1. تهاران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 128- 117.</ref>.


====== 2- لاوان (Lavan) ======
====== 2- لاوان (Lavan) ======
این جزیره در فاصله 6/57 کیلومتری جزیره کیش و 319 کیلومتری بندرعباس واقع شده و دارای 8/76 کم<sup>2</sup> وسعت است.  
این جزیره در فاصله 6/57 کیلومتری جزیره کیش و 319 کیلومتری بندرعباس واقع شده و دارای 8/76 کم<ref name=":1" /> وسعت است.  


جمعیت بومی لاوان در سال 1375، تعداد 686 تن بوده، اما جمعیت غیربومی آن شامل کارکنان تاسیسات نفتی و سایر ماموران دولتی که به صورت ادواری و بدون خانواده در این جزیره ساکن هستند، تا 1700 تن ذکر شده است. <sup>30</sup>
جمعیت بومی لاوان در سال 1375، تعداد 686 تن بوده، اما جمعیت غیربومی آن شامل کارکنان تاسیسات نفتی و سایر ماموران دولتی که به صورت ادواری و بدون خانواده در این جزیره ساکن هستند، تا 1700 تن ذکر شده است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (لاوان)'''''.چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1382، صص 4، 103 و104.</ref>.


در جزیره لاوان به دلیل وجود منابع و ذخایر نفت در آبهای اطراف آن، تاسیسات عظیمی برای استخراج، پالایش و صدور نفت وجود دارد <sup>31</sup>
در جزیره لاوان به دلیل وجود منابع و ذخایر نفت در آبهای اطراف آن، تاسیسات عظیمی برای استخراج، پالایش و صدور نفت وجود دارد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (لاوان)'''''.چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1382،ص 131- 119.</ref>.


====== 3- هندروابی (Hendurabi) ======
====== 3- هندروابی (Hendurabi) ======
جزیره هندروابی یکی دیگر از جزیره‌های بخش کیش است که در فاصله 8 کیلومتری ساخل شهرستان بندرلنگه و در میان راه دریایی کیش به لاوان واقع است. مساحت این جزیره 8/22 کم<sup>2</sup> و در سال 1375 دارای جمعیتی برابر با 43 تن بوده است. نبود امکان معیشتی و مهاجرت ساکنان آن موجب کاهش جمعیت جزیره شده است.<sup>32</sup>
جزیره هندروابی یکی دیگر از جزیره‌های بخش کیش است که در فاصله 8 کیلومتری ساخل شهرستان بندرلنگه و در میان راه دریایی کیش به لاوان واقع است. مساحت این جزیره 8/22 کم<sup>2</sup> و در سال 1375 دارای جمعیتی برابر با 43 تن بوده است. نبود امکان معیشتی و مهاجرت ساکنان آن موجب کاهش جمعیت جزیره شده است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (کیش، هندورابی)'''''. چ1. تهاران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 179، 215 و 216.</ref>.


====== 4- شیدور (Shidvar) ======
====== 4- شیدور (Shidvar) ======
جزیره‌ای است در فاصله 345 کیلومتری مرکز استان هرمزگان و 157 کیلومتری مرکز شهرستان (بندرلنگه) و 67/2  کیلومتری شرق جزیره لاوان و 55 کیلومتری مرکز بخش (کیش) جزیره شیدور دارای یک کم<sup>2</sup> وسعت و خالی از سکنه و امکانات زندگی است.<sup>33</sup>
جزیره‌ای است در فاصله 345 کیلومتری مرکز استان هرمزگان و 157 کیلومتری مرکز شهرستان (بندرلنگه) و 67/2  کیلومتری شرق جزیره لاوان و 55 کیلومتری مرکز بخش (کیش) جزیره شیدور دارای یک کم<sup>2</sup> وسعت و خالی از سکنه و امکانات زندگی است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارسی (شیدور،فارور، فارورگان)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1382، ص 3.</ref>.


==== ب- استان بوشهر ====
==== ب- استان بوشهر ====
خط ۸۶: خط ۸۴:


====== 1- خارک(Khark) ======
====== 1- خارک(Khark) ======
این جزیره در 57 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر واقع و دارای 21 کم<sup>2</sup> وسعت و مرکز بخش است به همین نام که جزیره خارکو را هم شامل می‌شود.<sup>34</sup> در سرشماری سال 1375، جمعیت شهر خارک 7484 تن بوده است؛ اما آمار کل افراد ساکن در جزیره شامل کارکنان صنایع نفت و سایر نهادهای دولتی و ساکنان بومی جزیره در سال 1380، به 17000 تن رسیده است.<sup>35</sup>  
این جزیره در 57 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر واقع و دارای 21 کم<ref name=":1" /> وسعت و مرکز بخش است به همین نام که جزیره خارکو را هم شامل می‌شود<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 3 و 4.</ref>. در سرشماری سال 1375، جمعیت شهر خارک 7484 تن بوده است؛ اما آمار کل افراد ساکن در جزیره شامل کارکنان صنایع نفت و سایر نهادهای دولتی و ساکنان بومی جزیره در سال 1380، به 17000 تن رسیده است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382،ص 60 و 61.</ref>.


جزیره خارک پایانه بزرگ صادرات نفت ایران است. خارک دارای پیشینه فرهنگی و سابقه مدنیت از گذشته‌های دور است.  
جزیره خارک پایانه بزرگ صادرات نفت ایران است. خارک دارای پیشینه فرهنگی و سابقه مدنیت از گذشته‌های دور است.  


وجود بقایایی از معابد یونانی و ایرانی، آتشکده زردشتیان، کلیسا و دیر مسیحیان نسطوری درعصر ساسانی، حکایت از سابقه زندگی پیروان عقاید و مذاهب مختلف در این جزیره دارد.<sup>36</sup>
وجود بقایایی از معابد یونانی و ایرانی، آتشکده زردشتیان، کلیسا و دیر مسیحیان نسطوری درعصر ساسانی، حکایت از سابقه زندگی پیروان عقاید و مذاهب مختلف در این جزیره دارد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 72- 65.</ref>.


====== 2- خارکو (Kharku) ======
====== 2- خارکو (Kharku) ======
این جزیره در 60 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر و در فاصله 7/3 کیلومتری جزیره خارک واقع و فاقد جمعیت ساکن است.<sup>37</sup>
این جزیره در 60 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر و در فاصله 7/3 کیلومتری جزیره خارک واقع و فاقد جمعیت ساکن است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 141- 142.</ref>.


====== 3- شیف (Shif) ======
====== 3- شیف (Shif) ======
جزیره شیف در فاصله 10 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر و در فاصله کمتر از 1 کم تا ساحل استان بوشهر قرار دارد.  
جزیره شیف در فاصله 10 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر و در فاصله کمتر از 1 کم تا ساحل استان بوشهر قرار دارد.  


جزیره شیف، دارای سطحی بدون هرگونه پستی و بلندی بوده و بجز در بخش مرکزی و قسمتی از جنوب آن که جزیره عباسک نامیده می‌شود، بقیه در معرض جزر و مد دریا قرار دارد و از اینرو فقط بخش شمالی آن که ارتفاع زمین به 4 متر می‌رسد، با وسعی حدود 1 کم<sup>2</sup> و جمعیتی معادل 3076 تن و با نام «روستای شیف» قابل سکونت است. جزیره شیف که با نام‌های شیخ سعد و عباسک نیز خوانده می‌شود، در مجموع دارای 14 کم<sup>2</sup> مساحت است.<sup>38</sup> 
جزیره شیف، دارای سطحی بدون هرگونه پستی و بلندی بوده و بجز در بخش مرکزی و قسمتی از جنوب آن که جزیره عباسک نامیده می‌شود، بقیه در معرض جزر و مد دریا قرار دارد و از اینرو فقط بخش شمالی آن که ارتفاع زمین به 4 متر می‌رسد، با وسعی حدود 1 کم<ref name=":1" /> و جمعیتی معادل 3076 تن و با نام «روستای شیف» قابل سکونت است. جزیره شیف که با نام‌های شیخ سعد و عباسک نیز خوانده می‌شود، در مجموع دارای 14 کم<ref name=":1" /> مساحت است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 161 و 162.</ref>.


====== 4- جزیره ام‌الکرم (Ommolkaram) ======
====== 4- جزیره ام‌الکرم (Ommolkaram) ======
این جزیره در فاصله 140 کیلومتری جنوب شرقی بندربوشهر واقع شده و با مساحتی برابر 4/0 کم<sup>2</sup>، فاقد جمعیت و امکانات زندگی است.<sup>39</sup>
این جزیره در فاصله 140 کیلومتری جنوب شرقی بندربوشهر واقع شده و با مساحتی برابر 4/0 کم<ref name=":1" />، فاقد جمعیت و امکانات زندگی است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 203 و 204.</ref>.


====== 5- جزیره جبرین (Jabrin) ======
====== 5- جزیره جبرین (Jabrin) ======
این جزیره در فاصله 130 کیلومتری جنوب شرقی بندربوشهر قرار دارد. مساحت آن 7 کم<sup>2</sup> و فاقد سکنه است.<sup>40</sup>
این جزیره در فاصله 130 کیلومتری جنوب شرقی بندربوشهر قرار دارد. مساحت آن 7 کم<ref name=":1" /> و فاقد سکنه است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 213 و 214.</ref>.


====== 6- نخیلو (Nakhilv) ======
====== 6- نخیلو (Nakhilv) ======
این جزیره با وسعتی برابر 32/0 کم<sup>2</sup> در فاصله 133 کیلومتری جنوب شرقی بوشهر قرار دارد. جزیره نخیلو یا «شیخ‌‌کرامه» فاقد جمعیت انسانی است.<sup>41</sup>
این جزیره با وسعتی برابر 32/0 کم<ref name=":1" /> در فاصله 133 کیلومتری جنوب شرقی بوشهر قرار دارد. جزیره نخیلو یا «شیخ‌‌کرامه» فاقد جمعیت انسانی است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 219 و 220. </ref>.


====== 7-  فارسی (  Farsi) ======
====== 7-  فارسی (  Farsi) ======
جزیره فارسی به عنوان دورترین جزیره ایرانی نسبت به سواحل کشور، در فاصله 120 کیلومتری جنوب غربی بندربوشهر و23 کیلومتری جزیره عربی متعلق به کشور عربستان سعودی واقع شده است. این جزیره 25/0 کم<sup>2</sup> وسعت داشته و جز ماموران نظامی، سکنه‌ای ندارد.<sup>42</sup>
جزیره فارسی به عنوان دورترین جزیره ایرانی نسبت به سواحل کشور، در فاصله 120 کیلومتری جنوب غربی بندربوشهر و23 کیلومتری جزیره عربی متعلق به کشور عربستان سعودی واقع شده است. این جزیره 25/0 کم<ref name=":1" /> وسعت داشته و جز ماموران نظامی، سکنه‌ای ندارد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 229، 230 و 235.</ref>.


====== 8- ام سیله (Omm-e Sileh) ======
====== 8- ام سیله (Omm-e Sileh) ======
جزیره کوچک و بدون سکنه‌ای است، به وسعت 78 هکتار که در 52 کیلومتری شمال غربی بندر دیّر واقع شده است.<sup>43</sup>  
جزیره کوچک و بدون سکنه‌ای است، به وسعت 78 هکتار که در 52 کیلومتری شمال غربی بندر دیّر واقع شده است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1'''''. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 101.</ref>.


در آبهای استان بوشهر چند جزیره کم اهمیت دیگر به نام‌های شیخ زنگی، شیخ مبارک، مرغی وبید و .... نیز وجود دارند<sup>44</sup> که معمولاً در نقشه‌های جغرافیایی نامی از آنها برده نمی‌شود.
در آبهای استان بوشهر چند جزیره کم اهمیت دیگر به نام‌های شیخ زنگی، شیخ مبارک، مرغی وبید و .... نیز وجود دارند<ref>تکمیل همایون، ناصر. '''''خلیج فارس. چ1.''''' تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380،  ص 20.</ref> که معمولاً در نقشه‌های جغرافیایی نامی از آنها برده نمی‌شود.


==== ج- استان خوزستان ====
==== ج- استان خوزستان ====
آخرین گروه از جزیره‌های ایرانی در خلیج‌فارس به لحاظ تقسیمات کشوری، در استان خوزستان جای دارند. افزون بر آبادان (جزیره‌الخضر) و مینو که پیشتر به آنها اشاره شد، چند جزیره کوچک در نزدیکی بندر ماهشهر نیز وجود دارند که به هنگام مدّ به زیر آب می‌روند. نام و مشخصات مهمترین آنها عبارتند از:<sup>45</sup>
آخرین گروه از جزیره‌های ایرانی در خلیج‌فارس به لحاظ تقسیمات کشوری، در استان خوزستان جای دارند. افزون بر آبادان (جزیره‌الخضر) و مینو که پیشتر به آنها اشاره شد، چند جزیره کوچک در نزدیکی بندر ماهشهر نیز وجود دارند که به هنگام مدّ به زیر آب می‌روند. نام و مشخصات مهمترین آنها عبارتند از<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1'''''. تهران: گیتاشناسی، 1379، صص 903، 496 و 215.</ref>:


====== 1- قبرناخدا (Qabr-e Nakhoda) ======
====== 1- قبرناخدا (Qabr-e Nakhoda) ======
این جزیره با حدود 40 هکتار (4/0 کم<sup>2</sup>) در خورموسی 35 کیلومتری جنوب غربی بندر ماهشهر قرار دارد که به علت ارتفاع کم آن، به هنگام مدّ به زیر آب فرو می‌رود.
این جزیره با حدود 40 هکتار (4/0 کم<ref name=":1" />) در خورموسی 35 کیلومتری جنوب غربی بندر ماهشهر قرار دارد که به علت ارتفاع کم آن، به هنگام مدّ به زیر آب فرو می‌رود.


====== 2- بونه (Buneh) ======
====== 2- بونه (Buneh) ======
     این جزیره نیز با 1700 هکتار (7/1کم<sup>2</sup>) در آبهای خورموسی و در 44 کیلومتری جنوب بندرماهشهر قرار دارد و در موقع مدّ به زیر آب می‌رود.  
     این جزیره نیز با 1700 هکتار (7/1کم<ref name=":1" />) در آبهای خورموسی و در 44 کیلومتری جنوب بندرماهشهر قرار دارد و در موقع مدّ به زیر آب می‌رود.  


====== 3- دارا (Dara) ======
====== 3- دارا (Dara) ======
خط ۱۳۰: خط ۱۲۸:


=== دریای خزر ===
=== دریای خزر ===
در شمال ایران و در شرق دریای خزر، جزیره آشوراده (شامل سه جزیره پست و کوچک)، با ویژگیهایی که پیشتر به آن اشاره شد، در فاصله حدود3 کیلومتری غرب بندر ترکمن واقع است این جزیره با عنوان پناهگاه سلطان‌ محمد خوارزم‌ شاه (به هنگام حمله مغول به ایران)، دارای شهرت تاریخی است.<sup>46</sup>
در شمال ایران و در شرق دریای خزر، جزیره آشوراده (شامل سه جزیره پست و کوچک)، با ویژگیهایی که پیشتر به آن اشاره شد، در فاصله حدود3 کیلومتری غرب [[ترکمن|بندر ترکمن]] واقع است این جزیره با عنوان پناهگاه سلطان‌ محمد خوارزم‌ شاه (به هنگام حمله مغول به ایران)، دارای شهرت تاریخی است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 25.</ref>.


=== دریاچه اورمیه ===
=== دریاچه اورمیه ===
در دریاچه اورمیه نیز تعداد 102 جزیره کوچک و بزرگ و بعضاً به صورت صخره‌های سنگی وجود دارد که تنها جزیره اسلامی (شاهی سابق به دلیل وجود قلعه شاهی، مدفن هلاکوخان و آباقاخان مغول) واقع در شرق دریاچه و به طول24 و عرض 15 کم، دارای سکنه است.<sup>47</sup>
در دریاچه اورمیه نیز تعداد 102 جزیره کوچک و بزرگ و بعضاً به صورت صخره‌های سنگی وجود دارد که تنها جزیره اسلامی (شاهی سابق به دلیل وجود قلعه شاهی، مدفن هلاکوخان و آباقاخان مغول) واقع در شرق دریاچه و به طول24 و عرض 15 کم، دارای سکنه است<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان آذربایجان غربی'''''. چ2. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1380، ص 25. </ref>.


مهمترین جزیره‌های این دریاچه عبارتند از: <sup>48</sup>
مهمترین جزیره‌های این دریاچه عبارتند از<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، صص 977، 773، 295' 83، 69 و 19.</ref>:


#  کبودان به وسعت 2/30 کم<ref name=":0">سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان آذربایجان شرقی'''''. چ3. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص 26. </ref><sup>؛</sup>
#  کبودان به وسعت 2/30 کم<ref name=":0">سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان آذربایجان شرقی'''''. چ3. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص 26. </ref><sup>؛</sup>
خط ۱۴۴: خط ۱۴۲:


===   دریاچه قم ===
===   دریاچه قم ===
در دریاچه قم واقع در بین استان‌های [[قم]]، [[سمنان]] و [[اصفهان]] و با داشتن مساحتی حدود 1806 کم<ref name=":0" />، کوهی از میان آب بیرون زده که به آن جزیره سرگردان می‌گویند.<sup>49</sup>
در دریاچه قم واقع در بین استان‌های [[قم]]، [[سمنان]] و [[اصفهان]] و با داشتن مساحتی حدود 1806 کم<ref name=":0" />، کوهی از میان آب بیرون زده که به آن جزیره سرگردان می‌گویند<ref>جعفری، عباس. گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 528.</ref>.


== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==
خط ۱۵۴: خط ۱۵۲:
* [[خارک]]
* [[خارک]]
* [[ابوموسی]]
* [[ابوموسی]]
* [[تنب]]
* [[تنب]]  
 
6-
 
7- الف- مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور9، 1382، ص231.
 
ب- منبع 6. ص 583.
 
8- منبع 6. ص 147.
 
9- منبع 7- الف- ص 232.
 
10- منبع 6. صص 243- 241 و 261.
 
11- همان. ص 368.
 
12- منبع 7 – الف، ص 232.
 
13- منبع 6، ص 329.
 
14- همان. ص 359.
 
15- همانندص 466 و 527.
 
16- گلوردی، عیسی. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (بوموسی، تنب بزرگ و وتنب کوچک)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. 1381، ص4.
 
17- افشار سیستانی، ایرج. '''''جزیره بوموسی و جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک'''''. چ2. تهران: وزارت امور خارجه، 1374، ص 77.
 
18- منبع 7. صص 231 و 232.
 
19- منبع 16. صص 159 و160 و 189.
 
20- تکمیل همایون، ناصر. خلیج فارس. چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، ص 84.
 
21- منبع 16 صص 213 و 214 و 235.
 
22- منبلع 20. همان‌جا.
 
23- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (جزیره سیری)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1381. صص 3 و 4.
 
24- همان. ص 66.
 
25- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارسی (شیدور،فارور، فارورگان)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1382، صص 63 و 113.
 
26- همان. صص 123 و 150.
 
27- دفتر تقسیمات کشور. '''''نقشه‌ و جدول و تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383.
 
28- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (کیش، هندورابی)'''''. چ1. تهاران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، صص 3 و 6.
 
29- همان. صص 128- 117.
 
30 – سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (لاوان)'''''.چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1382، صص 4، 103 و104.
 
31- همان. صص 131- 119.
 
32- منبع 28. صص 179، 215 و 216.
 
33- منبع 25. صص 3.
 
34- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، صص 3 و 4.
 
35- همان. صص 60 و 61.
 
36- همان. صص 72- 65.
 
37- همان. صص 141- 142.
 
38- همان. صص 161 و 162.
 
39- همان. صص 203 و 204.
 
40- همان. صص 213 و 214.
 
41- همان. صص 219 و 220.
 
42- همان صص 229، 230 و 235.
 
43- جعفری، عباس. گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 101.
 
44- منبع 20. ص 20.
 
45- منبع 43، صص 903، 496 و 215.
 
46. همان. ص 25.
 
47- سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان آذربایجان غربی'''''. چ2. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1380، ص 25.
 
48- منبع 43. صص 977، 773، 295' 83، 69 و 19.
 
49- منبع 43، ص 528.


== مآخذ ==
== مآخذ ==
خط ۲۵۴: خط ۱۶۲:
== نویسنده مقاله ==
== نویسنده مقاله ==
غلامحسین تکمیل همایون
غلامحسین تکمیل همایون
[[رده:جغرافیا]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۳۹

جزیره سیری، برگرفته از سایت الی گشت، قابل بازیابی ازhttps://www.eligasht.com/

جزیره‌های ایران در دو گروه مسکون و غیرمسکون قابل شناسایی و بررسی هستند. اکثر قریب به اتفاق جزیره‌های مسکونی ایران و نیز وسیع‌ترین آنها شامل قشم (Qeshm) کیش (Kish)، لاوان (Lavan)، لارک (Larak)، هرمز (Hormoz)، هنگام (Hengam)، هندورابی (Hendurabi)، خارک (Khark)، سیدی (Siri)، شیف (Shif)، ابوموسی (Abumusa)، تنب بزرگ (Tonb- Bozorg)، در خلیج فارس قرار دارند[۱][۲].

دیگر جزیره‌های مسکونی ایران یکی جزیره اسلامی (دریاچه ارومیه) در دریاچه ارومیه است که آن نیز غالباً به علت کاهش سطح آب دریاچه، حالت شبه جزیره به خود می‌گیرد[۳] و دیگری جزیره‌های سه‌گانه آشوراده است که آن‌ها نیز به همان علت، به شبه جزیره آسکون یا میان قلعه می‌پیوندند[۴]. جزیره مینو به وسعت 8/17 کم[۳] نیز از جمله جزیره‌های مسکونی ایران است که در 10 کیلومتری جنوب خرمشهر و در اروندرود قرار دارد[۵].

در برخی منابع از آبادان نیز به عنوان جزیره‌ای به وسعت حدود 500 کم[۳] یاد می‌شود که بین رودخانه‌های کارون، بهمنشیر، اروندرود و خلیج‌فارس واقع شده و به آن جزیره‌‌الخضر نیز گفته می‌شده است[۶].

دو جزیره اخیر به هر حال هیچ کدام جزیره‌های دریایی نیستند.  

خلیج فارس

جزیره‌های متعلق به ایران در خلیج فارس، از نظر تقسیمات کشوری به صورت دهستان، بخش و حتی شهرستان تقسیم‌بندی شده‌اند و هر گروه از آنها تابع یکی از استان‌های ساحلی خلیج‌فارس است.

الف- استان هرمزگان

در استان هرمزگان، جزیره‌های تابع استان، تحت عنوان «شهرستان قشم»، «شهرستان ابوموسی» و «بخش کیش» از توابع شهرستان بندرلنگه مشخص شده‌اند.

شهرستان قشم از چهار جزیره قشم، هرمز، لارک و هنگام با مشخصات زیر تشکیل شده است:

شهرستان قشم
1- قشم (Qeshm)

جزیره قشم با 1491 کم[۳] وسعت، بیش از دو برابر کشور بحرین و بزرگترین جزیره ایران و خلیج‌فارس است.

این جزیره در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده و فاصله آن از مرکز استان (بندرعباس) تا محل سر بندر قشم (شهر قشم) واقع در منتهی الیه مشرق جزیره، حدود 20 کم[۳] و فاصله نزدیکترین قسمت جزیره تا ساحل استان 1800 م است[۷].

جزیره قشم دارای دو نقطه به نام‌های سر بندر (شهر قشم) و سوزا و تعدادی روستا است[۸]. این جزیره در سال 1375 دارای 67344 تن جمعیت بوده است. جمعیت شهری جزیره قشم در سال 75، تعداد 13421 تن و جمیعت روستایی آن 53923 تن بوده است[۹].

جمعیت شهر قشم (بزرگترین مرکز شهری جزیره قشم) به 18449 تن در سال 1384 رسیده است[۱۰]. جزیره قشم دارای سابقه کهن تاریخی بوده و حوادث بسیاری را به خود دیده است. در سال‌های اخیر با ایجاد منقطه آزاد تجاری، تاسیس مراکز مختلف خدماتی، رفاهی و آموزشی، این جزیره وارد مرحله جدیدی از عمران و آبادی خود شده است. اتصال این جزیره به ساحل استان از طریق احداث پل خلیج‌فارس، مسلماً موجب تحول بیشتری در رونق اقتصادی و اجتماعی جزیره خواهد شد[۱۱].

2-  هرمز (Hormoz)

هرمز دومین جزیره به لحاظ وسعت در مجموعه جزایر شهرستان قشم است. این جزیره از شمال غرب به بندرعباس، از جنوب شرق به جزیره‌های قشم و لارک محدود و فاصله آن تا بندرعباس 18 کم2 و تا مرکز شهرستان قشم (جزیره قشم محل سربندر) نیز 18 کم[۳] است. مساحت جزیره 45 کم[۳][۱۲] و جمعیت آن در سال 1384، تعداد 5144 تن برآورد شده است[۱۳].

3-  لارک (Larak)

این جزیره از شمال به بندرعباس، از غرب و شمال غرب به جزیره قشم، از شمال شرق به جزیره هرمز، از جنوب غرب به جزیره هنگام و از جنوب به راس‌المسندام (کشور عمان) محدود است. فاصله لارک تا بندرعباس 75/34 کم تا محل سربندر جزیره قشم 14 کم[۳] و تا رأس‌المسندام 60 کم[۳] است. مساحت این جزیره حدود 7/48 کم[۳] و جمعیت آن طبق سرشماری سال 1375، 459 نفر بوده است[۱۴]. لارک، جزیره‌ای کوهستانی است که به لحاظ موقعیت خود، بیشتر دارای اهمیت نظامی است[۱۵].

4-  هنگام (Hengam)

جزیره هنگام با 50 کم[۳] وسعت، در فاصله 2 کیلومتری جنوب جزیره قشم قرار دارد. جمعیت این جزیره در سال 1375، تعداد 389 تن و در سال 1379، به 483 تن رسیده است[۱۶].

2. شهرستان ابوموسی

شهرستان ابوموسی نیز شامل شش جزیره ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک، سیری (سری)، فارور و فارورگان به شرح زیر است.

1-  ابوموسی (Abumusa)

جزیره ابوموسی یا بوموسی، جنوبی‌ترین جزیره ایرانی خلیج‌فارس در فاصله 213 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس واقع شده و دارای 8/12 کم[۳] مساحت است[۱۷]. این جزیره ایرانی، پس از هشتاد سال سلطه استعماری انگلیس، مجدداً در تاریخ 9 آذر 1350 تحت حاکمیت ایران قرار گرفت[۱۸]. جمعیت شهر ابوموسی در سرشماری سال 1375، تعداد 2272 تن بوده که طبق برآورد انجام شده، این تعداد در سال 1384 به 3471 تن رسیده است[۱۹].

2- تنب بزرگ (Tonb- e Bozorg)

این جزیره در فاصله 180 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس و 53 کیلومتری شمال شرقی ابوموسی قرار دارد. مساحت این جزیره 5/10 کم2 و جمعیت آن در آمارگیری سال 1375، تعداد 637 تن ذکر شده است.19 جزیره تنب بزرگ نیز همزمان با تصرف جزیره ابوموسی یعنی در 9 آذر 1350 تحت حاکمیت ایران قرار گرفت[۲۰].

3-   تنب کوچک (Tonb-e Kuchak)

این جزیره در 200 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس و 39 کیلومتری شمال ابوموسی واقع شده و مساحت آن 2/1 کم[۳] و غیرمسکونی است[۲۱].

این جزیره نیز به طور همزمان، همراه با جزیره‌های ابوموسی و تنب بزرگ در 9 آذرماه مجدداً تحت حاکمیت ایران در آمد[۲۰].

4- سیری(Siri)

این جزیره در 53 کیلومتری غرب جزیره ابوموسی و در 240 کیلومتری جنوب غربی بندرعباس واقع شده است. مساحت آن، 5/16 کم[۳] است[۲۲] و بجز کارکنان شرکت نفت، نظامیان و کارمندان دوایر دولتی که تعدادشان در 1376، معادل 1093 تن بوده، دارای سکنه دیگری نیست[۲۳].

5-  فارور (Farur)

جزیره فارور تا مرکز استان هرمزگان در شمال شرق، دارای 262 کم و از سمت جنوب شرق تا ابوموسی، دارای 67 کم فاصله است. مساحت این جزیره حدود 6/26 کم[۳]، فاقد سکنه بومی بوده و تنها ساکنان آن، کارکنان دوایر دولتی و نظامی هستند[۲۴].

6- فارورگان (Farurgan)

   این جزیره در 205 کیلومتری جنوب غرب مرکز استان هرمزگان و 61 کیلومتری شمال غرب ابوموسی قرار دارد. مساحت فارورگان 83/0 کم[۳] و فاقد سکنه است[۲۵].            

3. شهرستان بندر لنگه

سومین گروه از جزایر متعلق به استان هرمزگان، چهار جزیره کیش، هندورابی، لاوان و شیدور هستند که زیر عنوان بخش کیش از توابع شهرستان بندرلنگه، تقسیم‌‌بندی شده‌اند[۲۶]:

1-  کیش (Kish)

کیش به عنوان بخش مرکزی به همین نام، جزیره‌ای است در 15 کیلومتری سواحل جنوبی شهرستان بندرلنگه، با مساحت 90 کم[۳] که جمعیت شهری و روستایی آن در سال 1379 تعداد 16501 تن بوده است. تعداد 13593 تن از این عده را مهاجران سایر استان‌های ایران تشکیل می‌دادند که در دهه هشتاد غالباً برای کسب و کار به این جزیره آمده‌اند[۲۷] جزیره کیش به دلیل موقعیت مساعد طبیعی و ارتباطی آن از آغاز دهه شصت به بعد برای ایجاد تاسیسات رفاهی، تجاری و توسعه اقتصادی منطقه مناسب تشخیص داده شده و در حال حاضر با ساخت مراکز متعدد تجاری و تفریحی و امکانات اقامتی برای جذب گردشگر، یکی از جزایر مورد توجه سرمایه‌گذاران و گردشگران در سطح ملی و حتی جهانی است[۲۸].

2- لاوان (Lavan)

این جزیره در فاصله 6/57 کیلومتری جزیره کیش و 319 کیلومتری بندرعباس واقع شده و دارای 8/76 کم[۳] وسعت است.

جمعیت بومی لاوان در سال 1375، تعداد 686 تن بوده، اما جمعیت غیربومی آن شامل کارکنان تاسیسات نفتی و سایر ماموران دولتی که به صورت ادواری و بدون خانواده در این جزیره ساکن هستند، تا 1700 تن ذکر شده است[۲۹].

در جزیره لاوان به دلیل وجود منابع و ذخایر نفت در آبهای اطراف آن، تاسیسات عظیمی برای استخراج، پالایش و صدور نفت وجود دارد[۳۰].

3- هندروابی (Hendurabi)

جزیره هندروابی یکی دیگر از جزیره‌های بخش کیش است که در فاصله 8 کیلومتری ساخل شهرستان بندرلنگه و در میان راه دریایی کیش به لاوان واقع است. مساحت این جزیره 8/22 کم2 و در سال 1375 دارای جمعیتی برابر با 43 تن بوده است. نبود امکان معیشتی و مهاجرت ساکنان آن موجب کاهش جمعیت جزیره شده است[۳۱].

4- شیدور (Shidvar)

جزیره‌ای است در فاصله 345 کیلومتری مرکز استان هرمزگان و 157 کیلومتری مرکز شهرستان (بندرلنگه) و 67/2  کیلومتری شرق جزیره لاوان و 55 کیلومتری مرکز بخش (کیش) جزیره شیدور دارای یک کم2 وسعت و خالی از سکنه و امکانات زندگی است[۳۲].

ب- استان بوشهر

مجموعه دیگری از جزایر ایرانی خلیج‌فارس به استان بوشهر تعلق داشته و از توابع شهرستان بوشهر محسوب می‌شوند. این جزایر عبارتند از:

1. شهرستان بوشهر
1- خارک(Khark)

این جزیره در 57 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر واقع و دارای 21 کم[۳] وسعت و مرکز بخش است به همین نام که جزیره خارکو را هم شامل می‌شود[۳۳]. در سرشماری سال 1375، جمعیت شهر خارک 7484 تن بوده است؛ اما آمار کل افراد ساکن در جزیره شامل کارکنان صنایع نفت و سایر نهادهای دولتی و ساکنان بومی جزیره در سال 1380، به 17000 تن رسیده است[۳۴].

جزیره خارک پایانه بزرگ صادرات نفت ایران است. خارک دارای پیشینه فرهنگی و سابقه مدنیت از گذشته‌های دور است.

وجود بقایایی از معابد یونانی و ایرانی، آتشکده زردشتیان، کلیسا و دیر مسیحیان نسطوری درعصر ساسانی، حکایت از سابقه زندگی پیروان عقاید و مذاهب مختلف در این جزیره دارد[۳۵].

2- خارکو (Kharku)

این جزیره در 60 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر و در فاصله 7/3 کیلومتری جزیره خارک واقع و فاقد جمعیت ساکن است[۳۶].

3- شیف (Shif)

جزیره شیف در فاصله 10 کیلومتری شمال غربی بندربوشهر و در فاصله کمتر از 1 کم تا ساحل استان بوشهر قرار دارد.

جزیره شیف، دارای سطحی بدون هرگونه پستی و بلندی بوده و بجز در بخش مرکزی و قسمتی از جنوب آن که جزیره عباسک نامیده می‌شود، بقیه در معرض جزر و مد دریا قرار دارد و از اینرو فقط بخش شمالی آن که ارتفاع زمین به 4 متر می‌رسد، با وسعی حدود 1 کم[۳] و جمعیتی معادل 3076 تن و با نام «روستای شیف» قابل سکونت است. جزیره شیف که با نام‌های شیخ سعد و عباسک نیز خوانده می‌شود، در مجموع دارای 14 کم[۳] مساحت است[۳۷].

4- جزیره ام‌الکرم (Ommolkaram)

این جزیره در فاصله 140 کیلومتری جنوب شرقی بندربوشهر واقع شده و با مساحتی برابر 4/0 کم[۳]، فاقد جمعیت و امکانات زندگی است[۳۸].

5- جزیره جبرین (Jabrin)

این جزیره در فاصله 130 کیلومتری جنوب شرقی بندربوشهر قرار دارد. مساحت آن 7 کم[۳] و فاقد سکنه است[۳۹].

6- نخیلو (Nakhilv)

این جزیره با وسعتی برابر 32/0 کم[۳] در فاصله 133 کیلومتری جنوب شرقی بوشهر قرار دارد. جزیره نخیلو یا «شیخ‌‌کرامه» فاقد جمعیت انسانی است[۴۰].

7-  فارسی (  Farsi)

جزیره فارسی به عنوان دورترین جزیره ایرانی نسبت به سواحل کشور، در فاصله 120 کیلومتری جنوب غربی بندربوشهر و23 کیلومتری جزیره عربی متعلق به کشور عربستان سعودی واقع شده است. این جزیره 25/0 کم[۳] وسعت داشته و جز ماموران نظامی، سکنه‌ای ندارد[۴۱].

8- ام سیله (Omm-e Sileh)

جزیره کوچک و بدون سکنه‌ای است، به وسعت 78 هکتار که در 52 کیلومتری شمال غربی بندر دیّر واقع شده است[۴۲].

در آبهای استان بوشهر چند جزیره کم اهمیت دیگر به نام‌های شیخ زنگی، شیخ مبارک، مرغی وبید و .... نیز وجود دارند[۴۳] که معمولاً در نقشه‌های جغرافیایی نامی از آنها برده نمی‌شود.

ج- استان خوزستان

آخرین گروه از جزیره‌های ایرانی در خلیج‌فارس به لحاظ تقسیمات کشوری، در استان خوزستان جای دارند. افزون بر آبادان (جزیره‌الخضر) و مینو که پیشتر به آنها اشاره شد، چند جزیره کوچک در نزدیکی بندر ماهشهر نیز وجود دارند که به هنگام مدّ به زیر آب می‌روند. نام و مشخصات مهمترین آنها عبارتند از[۴۴]:

1- قبرناخدا (Qabr-e Nakhoda)

این جزیره با حدود 40 هکتار (4/0 کم[۳]) در خورموسی 35 کیلومتری جنوب غربی بندر ماهشهر قرار دارد که به علت ارتفاع کم آن، به هنگام مدّ به زیر آب فرو می‌رود.

2- بونه (Buneh)

     این جزیره نیز با 1700 هکتار (7/1کم[۳]) در آبهای خورموسی و در 44 کیلومتری جنوب بندرماهشهر قرار دارد و در موقع مدّ به زیر آب می‌رود.

3- دارا (Dara)

جزیره کوچک دارا هم با مساحت 1 کم در خورموسی ودر 49 کیلومتری جنوب غربی بندر ماهشر واقع شده و به دلیل ارتفاع کم به هنگام مدّ آب در زیر آب پنهان می‌شود.

دریای خزر

در شمال ایران و در شرق دریای خزر، جزیره آشوراده (شامل سه جزیره پست و کوچک)، با ویژگیهایی که پیشتر به آن اشاره شد، در فاصله حدود3 کیلومتری غرب بندر ترکمن واقع است این جزیره با عنوان پناهگاه سلطان‌ محمد خوارزم‌ شاه (به هنگام حمله مغول به ایران)، دارای شهرت تاریخی است[۴۵].

دریاچه اورمیه

در دریاچه اورمیه نیز تعداد 102 جزیره کوچک و بزرگ و بعضاً به صورت صخره‌های سنگی وجود دارد که تنها جزیره اسلامی (شاهی سابق به دلیل وجود قلعه شاهی، مدفن هلاکوخان و آباقاخان مغول) واقع در شرق دریاچه و به طول24 و عرض 15 کم، دارای سکنه است[۴۶].

مهمترین جزیره‌های این دریاچه عبارتند از[۴۷]:

  1.  کبودان به وسعت 2/30 کم[۴۸]؛
  2.  اشک به وسعت 25/26 کم[۴۸]؛
  3.  اسپیر به وسعت 95/11 کم[۴۸]؛
  4.  آرزو به وسعت 37/5 کم[۴۸]؛
  5.  جزایر سه‌گانه (دوقوزلر) به وسعت 14 هکتار.

  دریاچه قم

در دریاچه قم واقع در بین استان‌های قم، سمنان و اصفهان و با داشتن مساحتی حدود 1806 کم[۴۸]، کوهی از میان آب بیرون زده که به آن جزیره سرگردان می‌گویند[۴۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ مرکز آمار ایران. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌ها 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382. صص 289 و 283 و 279.
  2. ↑ جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران .چ1. تهران: گیتاشناسی، 1360، صص 70-57.
  3. ↑ ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ ۳٫۱۱ ۳٫۱۲ ۳٫۱۳ ۳٫۱۴ ۳٫۱۵ ۳٫۱۶ ۳٫۱۷ ۳٫۱۸ ۳٫۱۹ ۳٫۲۰ ۳٫۲۱ ۳٫۲۲ ۳٫۲۳ ۳٫۲۴ ۳٫۲۵ ۳٫۲۶ سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان آذربایجان شرقی. چ3. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص 26.
  4. ↑ تکمیل همایون،ناصر. آبسکون یا جزیره آشوراده. چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1379،صص 18 و 19.
  5. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی. ج3: دایره‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1256.
  6. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی. ج3: دایره‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 331.
  7. ↑ سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص4 .
  8. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور9، 1382، ص231.
  9. ↑ سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 147.
  10. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور9، 1382، ص 232.
  11. ↑ سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 243- 241 و 261.
  12. ↑ سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 368.
  13. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور9، 1382، ص 232.
  14. ↑ سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 329.
  15. ↑ سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 359.
  16. ↑ سازمان جغرفیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایران خلیج‌فارس (قشم، لارک، هرمز، هنگام)، چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 466 و 527.
  17. ↑ گلوردی، عیسی. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (بوموسی، تنب بزرگ و وتنب کوچک). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. 1381، ص4.
  18. ↑ افشار سیستانی، ایرج. جزیره بوموسی و جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک. چ2. تهران: وزارت امور خارجه، 1374، ص 77.
  19. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 1382، ص 231 و 232.
  20. ↑ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ تکمیل همایون، ناصر. خلیج فارس. چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، ص 84.
  21. ↑ گلوردی، عیسی. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (بوموسی، تنب بزرگ و وتنب کوچک). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. 1381،ص 213 و 214 و 235.
  22. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (جزیره سیری). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1381، ص3-4.
  23. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج‌فارس (جزیره سیری). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1381، ص 66.
  24. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارسی (شیدور،فارور، فارورگان). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1382، ص 63 و 113.
  25. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارسی (شیدور،فارور، فارورگان). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1382، ص 123 و 150.
  26. ↑ دفتر تقسیمات کشور. نقشه‌ و جدول و تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1383.
  27. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (کیش، هندورابی). چ1. تهاران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 3 و 6.
  28. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (کیش، هندورابی). چ1. تهاران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 128- 117.
  29. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (لاوان).چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1382، صص 4، 103 و104.
  30. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (لاوان).چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1382،ص 131- 119.
  31. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (کیش، هندورابی). چ1. تهاران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 179، 215 و 216.
  32. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارسی (شیدور،فارور، فارورگان). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1382، ص 3.
  33. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 3 و 4.
  34. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382،ص 60 و 61.
  35. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 72- 65.
  36. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 141- 142.
  37. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 161 و 162.
  38. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 203 و 204.
  39. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 213 و 214.
  40. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 219 و 220.
  41. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس (خارک،خارکو، شیف، ام‌الکرام، جبرین، نخیلو، فارسی). چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص 229، 230 و 235.
  42. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 101.
  43. ↑ تکمیل همایون، ناصر. خلیج فارس. چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، ص 20.
  44. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، صص 903، 496 و 215.
  45. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 25.
  46. ↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). جغرافیای استان آذربایجان غربی. چ2. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1380، ص 25.
  47. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، صص 977، 773، 295' 83، 69 و 19.
  48. ↑ ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ ۴۸٫۲ ۴۸٫۳ ۴۸٫۴ سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان آذربایجان شرقی. چ3. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص 26.
  49. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی.ج3: دایره‌‌المعارف جغرافیایی ایران. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 528.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=جزیره_های_ایران&oldid=7005»