ملا علی محمد اصفهانی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۵

اصفهانی، ملا علی‌محمد، فرزند محمد حسین محله نوی و پدر میرزا عبدالغفار نجم الدوله (منجم باشی ناصرالدین شاه)، ریاضی‌دان و منجم مشهور دوره قاجاریه. وی در 1215ق در اصفهان به دنیا آمد^[۱] و پس از طی مراحل علمی در ریاضیات و نجوم تبحری خاص یافت چندان که به «غیاث الدین جمشید ثانی» مشهور شد. پس از این که اعتضاد السلطنه - فرزند فتحعلی‌شاه و وزیر علوم در دوره ناصرالدین شاه- به ریاست دارالفنون منصوب شد (1274ق)، از وی دعوت نمود تا برای تدریس ریاضیات در دارالفنون به تهران بیاید^[۲]^[۳]. . او علاوه بر تدریس در دارالفنون، به عنوان یکی از ممتحنین بر روند آزمون‌های مدرسه و سطح علمی دانش‌آموزان نیز نظارت می‌کرد^[۴]^[۵]. در سال 1276ق به دستور ناصرالدین شاه، وی به همراه چند تن دیگر برای بررسی و تهیه نقشه‌ای از بازمانده‌های رصدخانه مراغه به آنجا رفت و نقشه‌ای از محل رصدخانه که به «رصد داغی» معروف بود، تهیه کرد. خود ناصرالدین شاه نیز در این سفر ایشان را همراهی نمود^[۶]^[۷]. سرانجام وی در روز سه‌شنبه هفدهم صفر سال 1293ق در تهران درگذشت و در وادی السلام نجف به خاک سپرده شد^[۸]^[۹]. ملا علی‌محمد دارای آثاری است که از آن جمله‌اند:

تکمله عیون الحساب که تکمله ایست بر عیون الحساب ملا محمد باقر یزدی^[۱۰]؛
دستور استخراج قبله^[۱۱]؛
شرکت در تألیف مجموعه نامه دانشوران ناصری که در آن زندگی‌نامه ششصد تن از دانشمندان مسلمان به ترتیب الفبایی (از حرف الف تا حرف شین) مورد بررسی قرار گرفته است^[۱۲].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/232.
↑ اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، مرآه البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، 1367. 2/1083.
↑ فروغی، ابوالحسن، ترجمه احوال نجم الدوله، چاپ شده در فرهنگ ایران زمین، ج‌20. ص 387-386.
↑ روزنامه وقایع اتفاقیه، چاپ مجدد کتابخانه ملی، تهران، 1374. نمره 394، نهم محرم 1275ق.
↑ محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ تحول دانشگاه تهران و موسسات عالی آموزشی ایران در عصر خجسته پهلوی، تهران، 13580ش. ص16.
↑ ورجاوند، پرویز، کاوش رصدخانه مراغه، تهران، 1366. ص361-364.
↑ روزنامه وقایع اتفاقیه، چاپ مجدد کتابخانه ملی، تهران، 1374. نمره 447.
↑ آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق؛
↑ بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، 1363ش. ص482.
↑ آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/232.
↑ آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/299.
↑ نامه دانشوران ناصری، به کوشش رضا صدر، قم، 1379ق. مقدمه بر نامه دانشوران ناصری، 1/15.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

حسین روح اللهی

[1] آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/232.

[2] اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، مرآه البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، 1367. 2/1083.

[3] فروغی، ابوالحسن، ترجمه احوال نجم الدوله، چاپ شده در فرهنگ ایران زمین، ج‌20. ص 387-386.

[4] روزنامه وقایع اتفاقیه، چاپ مجدد کتابخانه ملی، تهران، 1374. نمره 394، نهم محرم 1275ق.

[5] محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ تحول دانشگاه تهران و موسسات عالی آموزشی ایران در عصر خجسته پهلوی، تهران، 13580ش. ص16.

[6] ورجاوند، پرویز، کاوش رصدخانه مراغه، تهران، 1366. ص361-364.

[7] روزنامه وقایع اتفاقیه، چاپ مجدد کتابخانه ملی، تهران، 1374. نمره 447.

[8] آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق؛

[9] بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، 1363ش. ص482.

[10] آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/232.

[11] آقا بزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/299.

[12] نامه دانشوران ناصری، به کوشش رضا صدر، قم، 1379ق. مقدمه بر نامه دانشوران ناصری، 1/15.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''اصفهانی، ملا علی‌محمد'''، فرزند محمد حسین محله نوی و پدر میرزا عبدالغفار نجم الدولة (منجم باشی ناصرالدین شاه)، ریاضی‌دان و منجم مشهور دورۀ قاجاریه. وی در 1215ق در اصفهان به دنیا آمد (آقا بزرگ، 26/232) و پس از طی مراحل علمی در ریاضیات و نجوم تبحری خاص یافت چندان که به «غیاث الدین جمشید ثانی» مشهور شد. پس از این که اعتضاد السلطنة - فرزند فتحعلی‌شاه و وزیر علوم در دورۀ ناصرالدین شاه- به ریاست دارالفنون منصوب شد (1274ق)، از وی دعوت نمود تا برای تدریس ریاضیات در دارالفنون به تهران بیاید. (نک: اعتماد السلطنة، 2/1083؛ فروغی، 386-387). او علاوه بر تدریس در دارالفنون، به عنوان یکی از ممتحنین بر روند آزمون‌های مدرسه و سطح علمی دانش‌آموزان نیز نظارت می‌کرد (روزنامۀ وقایع اتفاقیه، نمرۀ 394، نهم محرم 1275ق؛ محبوبی اردکانی، 16). در سال 1276ق به دستور ناصرالدین شاه، وی به همراه چند تن دیگر برای بررسی و تهیه نقشه‌ای از بازمانده‌های رصدخانۀ مراغه به آنجا رفت و نقشه‌ای از محل رصدخانه که به «رصد داغی» معروف بود، تهیه کرد. خود ناصرالدین شاه نیز در این سفر ایشان را همراهی نمود (ورجاوند، 361-364؛ نیز نک ''روزنامۀ وقایع اتفاقیه،'' نمرۀ 447). سرانجام وی در روز سه‌شنبه هفدهم صفر سال 1293ق در تهران درگذشت و در وادی السلام نجف به خاک سپرده شد (بامداد، 482؛ آقا بزرگ، همانجا). ملا علی‌محمد دارای آثاری است که از آن جمله‌اند: 1- ''تکملة عیون الحساب'' که تکمله ایست بر ''عیون الحساب'' ملا محمد باقر یزدی (آقا بزرگ، 26/232). 2- ''دستور استخراج قبله'' (همو، 26/299). 3- شرکت در تألیف مجموعۀ ''نامۀ دانشوران ناصری'' که در آن زندگی‌نامۀ ششصد تن از دانشمندان مسلمان به ترتیب الفبایی (از حرف الف تا حرف شین) مورد بررسی قرار گرفته است (صدر، مقدمه بر ''نامۀ دانشوران ناصری''، 1/15).
+اصفهانی، ملا علی‌محمد، فرزند محمد حسین محله نوی و پدر میرزا عبدالغفار نجم الدوله (منجم باشی [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]])، ریاضی‌دان و منجم مشهور [[قاجاریه|دوره قاجاریه]]. وی در 1215ق در [[اصفهان]] به دنیا آمد<ref>آقا بزرگ طهرانی، '''''الذریعه الی تصانیف الشیعه'''''، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/232.</ref>  و پس از طی مراحل علمی در ریاضیات و نجوم تبحری خاص یافت چندان که به «غیاث الدین جمشید ثانی» مشهور شد. پس از این که [[اعتضاد السلطنه]] - فرزند [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی‌شاه]] و وزیر علوم در [[ناصر الدین شاه قاجار|دوره ناصرالدین شاه]]- به ریاست دارالفنون منصوب شد (1274ق)، از وی دعوت نمود تا برای تدریس ریاضیات در دارالفنون به [[استان تهران|تهران]] بیاید<ref>اعتماد السلطنه، محمد حسن خان، '''''مرآه البلدان'''''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، 1367. 2/1083.</ref><ref>فروغی، ابوالحسن، ترجمه '''''احوال نجم الدوله'''''، چاپ شده در فرهنگ ایران زمین، ج‌20. ص 387-386.</ref>. . او علاوه بر تدریس در دارالفنون، به عنوان یکی از ممتحنین بر روند آزمون‌های مدرسه و سطح علمی دانش‌آموزان نیز نظارت می‌کرد<ref>'''''روزنامه وقایع اتفاقیه'''''، چاپ مجدد کتابخانه ملی، تهران، 1374.  نمره 394، نهم محرم 1275ق.</ref><ref>محبوبی اردکانی، حسین، '''''تاریخ تحول دانشگاه تهران و موسسات عالی آموزشی ایران در عصر خجسته پهلوی'''''، تهران، 13580ش. ص16.</ref>. در سال 1276ق به دستور [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، وی به همراه چند تن دیگر برای بررسی و تهیه نقشه‌ای از بازمانده‌های رصدخانه مراغه به آنجا رفت و نقشه‌ای از محل رصدخانه که به «رصد داغی» معروف بود، تهیه کرد. خود [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] نیز در این سفر ایشان را همراهی نمود<ref>ورجاوند، پرویز، '''''کاوش رصدخانه مراغه'''''، تهران، 1366. ص361-364.</ref><ref>'''''روزنامه وقایع اتفاقیه'''''، چاپ مجدد کتابخانه ملی، تهران، 1374.  نمره 447.</ref>. سرانجام وی در روز سه‌شنبه هفدهم صفر سال 1293ق در تهران درگذشت و در وادی السلام نجف به خاک سپرده شد<ref>آقا بزرگ طهرانی، '''''الذریعه الی تصانیف الشیعه'''''، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق؛</ref><ref>بامداد، مهدی، '''''شرح حال رجال ایران'''''، تهران، 1363ش. ص482.</ref>. ملا علی‌محمد دارای آثاری است که از آن جمله‌اند:
-'''مآخذ''': آقا بزرگ طهرانی، ''الذریعة الی تصانیف الشیعة''، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق؛ اعتماد السلطنة، محمد حسن خان، ''مرآة البلدان''، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، 1367؛ بامداد، مهدی، ''شرح حال رجال ایران''، تهران، 1363ش؛ ''روزنامۀ وقایع اتفاقیه،'' چاپ مجدد کتابخانۀ ملی، تهران، 1374؛ فروغی، ابوالحسن، ترجمۀ احوال نجم الدولة، چاپ شده در ''فرهنگ ایران زمین''، ج‌20؛ محبوبی اردکانی، حسین، ''تاریخ تحول دانشگاه تهران و موسسات عالی آموزشی ایران در عصر خجستۀ پهلوی،'' تهران، 13580ش؛ ''نامۀ دانشوران ناصری''، به کوشش رضا صدر، قم، 1379ق؛ ورجاوند، پرویز، ''کاوش رصدخانۀ مراغه''، تهران، 1366.
+# تکمله عیون الحساب که تکمله ایست بر عیون الحساب ملا محمد باقر یزدی<ref>آقا بزرگ طهرانی، '''''الذریعه الی تصانیف الشیعه'''''، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/232.</ref>؛
+# دستور استخراج قبله<ref>آقا بزرگ طهرانی، '''''الذریعه الی تصانیف الشیعه'''''، به کوشش احمد حسینی، مشهد، 1405ق. 26/299.</ref>؛
+# شرکت در تألیف مجموعه نامه دانشوران ناصری که در آن زندگی‌نامه ششصد تن از دانشمندان مسلمان به ترتیب الفبایی (از حرف الف تا حرف شین) مورد بررسی قرار گرفته است<ref>'''''نامه دانشوران ناصری'''''، به کوشش رضا صدر، قم، 1379ق. مقدمه بر نامه دانشوران ناصری، 1/15.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
+* [[ناصرالدین شاه قاجار]]
+* [[قاجاریه]]
+* [[اصفهان]]
+* [[فتحعلی شاه قاجار]]
+* [[استان تهران]]
+*
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 حسین روح اللهی
+[[رده:علوم و فنون]]