پرش به محتوا

سمنان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''سمنان،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در نيمة شمالي ايران، در دامنه‌هاي جنوبي كوهستان البرز و در همسايگي دشت كوير، بزرگ‌ترين منطقة بياباني و خشك ايران. '''شهرستان سمنان''' از شرق با شهرستان‌ دامغان، از غرب با شهرستان‌هاي فيروزكو...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''سمنان،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در نيمة شمالي ايران، در دامنه‌هاي جنوبي كوهستان البرز و در همسايگي دشت كوير، بزرگ‌ترين منطقة بياباني و خشك ايران.  
[[پرونده:سمنان.jpg|بندانگشتی|دروازه ارگ سمنان ، برگرفته از سایت سفر مارکت ، قابل بازیابی ازhttps://safarmarket.com/]]
سمنان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شمالی ایران، در دامنه‌های جنوبی کوهستان [[البرز]] و در همسایگی [[دشت کویر]]، بزرگ‌ترین منطقه بیابانی و خشک [[کشور ایران|ایران]].  


'''شهرستان سمنان''' از شرق با شهرستان‌ دامغان، از غرب با شهرستان‌هاي فيروزكوه (در استان تهران) و گرمسار، از جنوب با شهرستان‌هاي اردستان و نائين (در استان اصفهان) و از شمال با شهرستان‌هاي ساري و پل سفيد (در استان مازندران)، همسايه است<sup>1</sup> و برابر با آخرين تقسيمات كشوري، اين شهرستان داراي 3 بخش، 4 شهر و 5 دهستان است.<sup>2</sup>  
شهرستان سمنان از شرق با شهرستان‌ دامغان، از غرب با شهرستان‌های فیروزکوه (در [[استان تهران]]) و گرمسار، از جنوب با شهرستان‌های اردستان و نائین (در [[استان اصفهان]]) و از شمال با شهرستان‌های ساری و پل سفید (در [[استان مازندران]])، همسایه است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383.</ref> و برابر با آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 3 بخش، 4 شهر و 5 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>.


'''شهرستان سمنان''' با مختصات جغرافيايي ً45 َ23 ْ53 طول شرقي و ً30 َ34 ْ35 عرض شمالي و با ارتفاع 1130 متر از سطح دريا با آب و هوايي معتدل و خشك و ميانگين حداكثر دما 24 درجه و ميانگين حداقل دما 12 درجه سانتيگراد و ميانگين بارندگي سالانه 141 ميلي‌متر،<sup>3</sup> در فاصلة 215 كيلومتري از شهر تهران واقع شده است.<sup>4</sup> شهر سمنان در مسير خط آهن تهران ـ مشهد قرار دارد و با جاده‌اي درجه يك، از طريق راه فيروزكوه به سواحل درياي خزر متصل مي‌شود. بخش جنوبي سمنان پس از اتصال به چند روستاي نزديك به شهر، مستقيماً و بدون واسطه به كوير مي‌پيوندد. با توجه به اين ويژگي جغرافيايي، سمنان داراي چهره‌اي دوگانه و متضاد در شمال و جنوب خود به لحاظ نوع اقليم و ديگر ويژگي‌هاي جغرافياي طبيعي است.<sup>5</sup> سمنان به رغم واقع شدن در منطقة خشك و كم باران و نداشتن جريان آب‌هاي سطحي قابل توجه، اما به علت واقع شدن در مسير ارتباطي مهم شرق به غرب كشور از دامنة جنوبي سلسله جبال البرز و قرار گرفتن در جوار جادة ابريشم، در طول تاريخ، به لحاظ موقعيت جغرافيايي داراي اهميت و نيز صاحب مدنيّت و فرهنگ شهرنشيني بوده است. مطالبي كه در وجه تسمية شهر آورده شده، گرچه تماماً پذيرفتني نيست و برخي نظير بنياد شهر به دست فرزندان نوح، افسانه مي‌نمايد، اما اين خود حكايت از اهميت و سابقة تاريخي شهر دارد.<sup>6</sup> در منابع تاريخي از سمنان با نام‌هايي چون سكسان، سكنان، سمنك، سمينا، سي‌مين، كومس، كومه‌شه، قومس، كومش، سِمن، كوه‌مس و ... ياد شده و مدتي هم لقب دارالوزاره را داشته است.<sup>7</sup> مؤلف ''حدودالعالم'' در وصف سمنان آورده است: «سمنان شهركيست خرم و آبادان و از وي ميوه‌ها خيزد بهتر است از همه جاي»<sup>8</sup> و از كومش به نام ناحيه‌اي ياد مي‌شود كه «... ميان ري و خراسان بر راه حجاج و اندر ميان كوه‌هاست و اين ناحيت آبادان و با نعمتست و مردماني جنگي و از وي جامه كنيس خيزد و ميوه‌هايي كه اندر همة جهان چنان نباشد و از آن به گرگان و طبرستان برند».<sup>9</sup> در ديگر منابع نيز قومش يا كومس و ديگر نام‌هاي مشابه بر ناحيه و ايالتي (مشتمل بر سمنان، دامغان، بسطام، خوار، خرقان و حتي گرمسار) اطلاق مي‌گرديد كه كرسي آن دامغان بوده است و بر حسب عادت آن روزگار نه تنها به دامغان، بلكه به سمنان و حتي به بسطام نيز قومس گفته مي‌شده است.<sup>10</sup> در ''نزهة‌القلوب'' نيز «در ذكر ديار قومس و طبرستان» از سمنان به همين نام ذكر شده است كه: «از اقليم چهارم است ... طهمورث ساخت، هوايش معتدل است. آبش از رود و از ميوه‌هاش انار و فستق [پسته] و انجير بغايت نيكو باشد».<sup>11</sup> سمنان در طول تاريخ با مصائبي چون حملة تركان غز، يورش مغولان و زلزلة مهيبي روبرو بوده كه شهر را به ويراني كشانده است. در ''عجايب‌ المخلوقات و غرايب الموجودات'' به اين زلزله اشاره است: «در 42ق / 662م به زمين قومس زلزله برآمد بناهاء ولايت بيفكند و چندين هزار مرد در زير هدم بماند و چهل هزار و نود و شش آدمي از زير گل بدر آوردند...».<sup>12</sup> شهر سمنان تا 1340ش به عنوان شهرستان، تابع استان مازندران بود و نخستين بار در همين سال با تشكيل فرمانداري كل سمنان، به مركزيت فرمانداري كل مذكور انتخاب شد و در 1355ش با تبديل فرمانداري كل به استان، شهر سمنان به عنوان مركز استان، وارد مرحلة جديدي از توسعة اجتماعي و اقتصادي خود گرديد.<sup>13</sup> تأسيس مراكز متعدد صنعتي و توليدي و نيز مراكز آموزش عالي، سمنان را به يكي از مراكز جذب جمعيت در دامنة جنوبي البرز و در حاشية منطقة بزرگ كويري ايران درآورده است؛ به گونه‌اي كه جمعيت اين شهر از 29026 تن در 1335ش<sup>14</sup> به 91045 تن در 1375ش و طبق پيش‌بيني‌هاي آماري در 1384ش به 125536 تن رسيده است.<sup>15</sup> در قسمت شمالي سمنان، آب و هواي مساعد، موجب رونق كشاورزي و دامداري و نيز باغداري به ويژه در شهميرزاد و مهدي‌شهر شده است. منارة متعلق به دورة سلجوقي، خانقاه و مزار شيخ علاءالدوله سمناني، متعلق به دورة مغول، مسجد جمعه از آثار دورة تيموري، مسجد سلطاني و دروازة ارگ سمنان متعلق به دورة قاجار و بازار شهر از جمله آثار برجاي ماندة تاريخي در اين شهر است.<sup>16</sup>
شهرستان سمنان با مختصات جغرافیایی ً45 َ23 ْ53 طول شرقی و ً30 َ34 ْ35 عرض شمالی و با ارتفاع 1130 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل و خشک و میانگین حداکثر دما 24 درجه و میانگین حداقل دما 12 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 141 میلی‌متر<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 718.</ref>،در فاصله 215 کیلومتری از شهر [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>. شهر سمنان در مسیر خط آهن [[استان تهران|تهران]] ـ [[مشهد]] قرار دارد و با جاده‌ای درجه یک، از طریق راه فیروزکوه به سواحل دریای خزر متصل می‌شود. بخش جنوبی سمنان پس از اتصال به چند روستای نزدیک به شهر، مستقیماً و بدون واسطه به کویر می‌پیوندد. با توجه به این ویژگی جغرافیایی، سمنان دارای چهره‌ای دوگانه و متضاد در شمال و جنوب خود به لحاظ نوع اقلیم و دیگر ویژگی‌های جغرافیای طبیعی است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش). '''جغرافیای استان سمنان'''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1383، ص 3-7.</ref>.سمنان به رغم واقع شدن در منطقه خشک و کم باران و نداشتن جریان آب‌های سطحی قابل توجه، اما به علت واقع شدن در مسیر ارتباطی مهم شرق به غرب کشور از دامنه جنوبی سلسله جبال [[البرز]] و قرار گرفتن در جوار جاده ابریشم، در طول تاریخ، به لحاظ موقعیت جغرافیایی دارای اهمیت و نیز صاحب مدنیّت و فرهنگ شهرنشینی بوده است. مطالبی که در وجه تسمیه شهر آورده شده، گرچه تماماً پذیرفتنی نیست و برخی نظیر بنیاد شهر به دست فرزندان نوح، افسانه می‌نماید، اما این خود حکایت از اهمیت و سابقه تاریخی شهر دارد<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام‌ شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص405-407.</ref>.در منابع تاریخی از سمنان با نام‌هایی چون سکسان، سکنان، سمنک، سمینا، سی‌مین، کومس، کومه‌شه، قومس، کومش، سِمن، کوه‌مس و ... یاد شده و مدتی هم لقب دارالوزاره را داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 219.</ref>.  


مؤلف حدودالعالم در وصف سمنان آورده است:


'''مآخذ:'''
«سمنان شهرکیست خرم و [[آبادان]] و از وی میوه‌ها خیزد بهتر است از همه جای»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 147.</ref> و از کومش به نام ناحیه‌ای یاد می‌شود که «... میان ری و خراسان بر راه حجاج و اندر میان کوه‌هاست و این ناحیت [[آبادان]] و با نعمتست و مردمانی جنگی و از وی جامه کنیس خیزد و میوه‌هایی که اندر همه جهان چنان نباشد و از آن به گرگان و طبرستان برند»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص146.</ref>.


1.    دفتر تقسيمات كشوري'''''. نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: وزارت كشور، 1383.
در دیگر منابع نیز قومش یا کومس و دیگر نام‌های مشابه بر ناحیه و ایالتی (مشتمل بر سمنان، دامغان، بسطام، خوار، خرقان و حتی گرمسار) اطلاق می‌گردید که کرسی آن دامغان بوده است و بر حسب عادت آن روزگار نه تنها به دامغان، بلکه به سمنان و حتی به بسطام نیز قومس گفته می‌شده است<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 389-390.</ref><ref>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 364-365.</ref>. در نزهه‌القلوب نیز «در ذکر دیار قومس و طبرستان» از سمنان به همین نام ذکر شده است که:<blockquote>«از اقلیم چهارم است ... طهمورث ساخت، هوایش معتدل است. آبش از رود و از میوه‌هاش انار و فستق [پسته] و انجیر بغایت نیکو باشد»<ref>مستوفی، حمدالله. '''''نزهه القلوب'''''. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 161.</ref>.</blockquote>سمنان در طول تاریخ با مصائبی چون حمله ترکان غز، یورش [[مغول ها|مغولان]] و زلزله مهیبی روبرو بوده که شهر را به ویرانی کشانده است. در عجایب‌ المخلوقات و غرایب الموجودات به این زلزله اشاره است: <blockquote>«در 42ق / 662م به زمین قومس زلزله برآمد بناهاء ولایت بیفکند و چندین هزار مرد در زیر هدم بماند و چهل هزار و نود و شش آدمی از زیر گل بدر آوردند...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب‌المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. چ2، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 299.</ref>. </blockquote>شهر سمنان تا 1340ش به عنوان شهرستان، تابع [[استان مازندران]] بود و نخستین بار در همین سال با تشکیل فرمانداری کل سمنان، به مرکزیت فرمانداری کل مذکور انتخاب شد و در 1355ش با تبدیل فرمانداری کل به استان، شهر سمنان به عنوان مرکز استان، وارد مرحله جدیدی از توسعه اجتماعی و اقتصادی خود گردید<ref>امیر احمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 98-100.</ref>. تأسیس مراکز متعدد صنعتی و تولیدی و نیز مراکز آموزش عالی، سمنان را به یکی از مراکز جذب جمعیت در دامنه جنوبی [[البرز]] و در حاشیه منطقه بزرگ کویری [[کشور ایران|ایران]] درآورده است؛ به گونه‌ای که جمعیت این شهر از 29026 تن در 1335ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت‌ شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص108.</ref> به 91045 تن در 1375ش و طبق پیش‌بینی‌های آماری در 1384ش به 125536 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور براساس محدوده 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص125- 126.</ref>. در قسمت شمالی سمنان، آب و هوای مساعد، موجب رونق کشاورزی و دامداری و نیز باغداری به ویژه در شهمیرزاد و مهدی‌شهر شده است. [[منار|مناره]] متعلق به [[سلجوقیان|دوره سلجوقی]]، خانقاه و مزار شیخ علاءالدوله سمنانی، متعلق به [[مغول ها|دوره مغول]]، مسجد جمعه از آثار [[تیموریان|دوره تیموری]]، مسجد سلطانی و دروازه ارگ سمنان متعلق به [[قاجاریه|دوره قاجار]] و بازار شهر از جمله آثار برجای مانده تاریخی در این شهر است<ref>بیات، عزیزالله. '''''کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص456.</ref>.


2.    دفتر تقسيمات كشوري'''''. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.
== نیز نگاه کنید به ==


3.    جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 718.
* [[استان تهران]]
* [[استان اصفهان]]
* [[مغول ها]]
* [[قاجاریه]]


4.    سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جاده‌هاي ايران''''' (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص133 و 134.
== مآخذ ==
<references />


5.   سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي. (وزارت آموزش و پرورش). '''جغرافياي استان سمنان'''. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتا‌ب‌هاي درسي ايران، 1383، ص 3-7.
== منبع اصلی ==
 
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
6.    افشار سيستاني، ايرج. '''''پژوهش در نام‌ شهرهاي ايران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص405-407.
 
7.    چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 219.
 
8.    '''''حدودالعالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوري، 1362، ص 147.
 
9.    همان. ص146.
 
10.  لسترنج، گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص 389-390.
 
Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 364-365.
 
11.  مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 161.
 
12.   طوسي، محمد. '''''عجايب‌المخلوقات و غرايب الموجودات'''''. چ2، به كوشش منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1345، ص 299.
 
13.   امير احمديان، بهرام. '''''تقسيمات كشوري'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1383، ص 98-100.
 
14.   نورالهي، طه. '''''توزيع و طبقه‌بندي جمعيت‌ شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص108.
 
15.   مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور براساس محدودة 1380'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص125- 126.
 
16.   بيات، عزيزالله. '''''كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران'''''. چ1، تهران: اميركبير، 1367، ص456.


== نویسنده مقاله ==
غلامحسین تکمیل همایون
غلامحسین تکمیل همایون
[[index.php?title=رده:جغرافیا]]
[[رده:جغرافیا]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۸

دروازه ارگ سمنان ، برگرفته از سایت سفر مارکت ، قابل بازیابی ازhttps://safarmarket.com/

سمنان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شمالی ایران، در دامنه‌های جنوبی کوهستان البرز و در همسایگی دشت کویر، بزرگ‌ترین منطقه بیابانی و خشک ایران.

شهرستان سمنان از شرق با شهرستان‌ دامغان، از غرب با شهرستان‌های فیروزکوه (در استان تهران) و گرمسار، از جنوب با شهرستان‌های اردستان و نائین (در استان اصفهان) و از شمال با شهرستان‌های ساری و پل سفید (در استان مازندران)، همسایه است[۱] و برابر با آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 3 بخش، 4 شهر و 5 دهستان است[۲].

شهرستان سمنان با مختصات جغرافیایی ً45 َ23 ْ53 طول شرقی و ً30 َ34 ْ35 عرض شمالی و با ارتفاع 1130 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل و خشک و میانگین حداکثر دما 24 درجه و میانگین حداقل دما 12 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 141 میلی‌متر[۳]،در فاصله 215 کیلومتری از شهر تهران واقع شده است[۴]. شهر سمنان در مسیر خط آهن تهران ـ مشهد قرار دارد و با جاده‌ای درجه یک، از طریق راه فیروزکوه به سواحل دریای خزر متصل می‌شود. بخش جنوبی سمنان پس از اتصال به چند روستای نزدیک به شهر، مستقیماً و بدون واسطه به کویر می‌پیوندد. با توجه به این ویژگی جغرافیایی، سمنان دارای چهره‌ای دوگانه و متضاد در شمال و جنوب خود به لحاظ نوع اقلیم و دیگر ویژگی‌های جغرافیای طبیعی است[۵].سمنان به رغم واقع شدن در منطقه خشک و کم باران و نداشتن جریان آب‌های سطحی قابل توجه، اما به علت واقع شدن در مسیر ارتباطی مهم شرق به غرب کشور از دامنه جنوبی سلسله جبال البرز و قرار گرفتن در جوار جاده ابریشم، در طول تاریخ، به لحاظ موقعیت جغرافیایی دارای اهمیت و نیز صاحب مدنیّت و فرهنگ شهرنشینی بوده است. مطالبی که در وجه تسمیه شهر آورده شده، گرچه تماماً پذیرفتنی نیست و برخی نظیر بنیاد شهر به دست فرزندان نوح، افسانه می‌نماید، اما این خود حکایت از اهمیت و سابقه تاریخی شهر دارد[۶].در منابع تاریخی از سمنان با نام‌هایی چون سکسان، سکنان، سمنک، سمینا، سی‌مین، کومس، کومه‌شه، قومس، کومش، سِمن، کوه‌مس و ... یاد شده و مدتی هم لقب دارالوزاره را داشته است[۷].

مؤلف حدودالعالم در وصف سمنان آورده است:

«سمنان شهرکیست خرم و آبادان و از وی میوه‌ها خیزد بهتر است از همه جای»[۸] و از کومش به نام ناحیه‌ای یاد می‌شود که «... میان ری و خراسان بر راه حجاج و اندر میان کوه‌هاست و این ناحیت آبادان و با نعمتست و مردمانی جنگی و از وی جامه کنیس خیزد و میوه‌هایی که اندر همه جهان چنان نباشد و از آن به گرگان و طبرستان برند»[۹].

در دیگر منابع نیز قومش یا کومس و دیگر نام‌های مشابه بر ناحیه و ایالتی (مشتمل بر سمنان، دامغان، بسطام، خوار، خرقان و حتی گرمسار) اطلاق می‌گردید که کرسی آن دامغان بوده است و بر حسب عادت آن روزگار نه تنها به دامغان، بلکه به سمنان و حتی به بسطام نیز قومس گفته می‌شده است[۱۰][۱۱]. در نزهه‌القلوب نیز «در ذکر دیار قومس و طبرستان» از سمنان به همین نام ذکر شده است که:

«از اقلیم چهارم است ... طهمورث ساخت، هوایش معتدل است. آبش از رود و از میوه‌هاش انار و فستق [پسته] و انجیر بغایت نیکو باشد»[۱۲].

سمنان در طول تاریخ با مصائبی چون حمله ترکان غز، یورش مغولان و زلزله مهیبی روبرو بوده که شهر را به ویرانی کشانده است. در عجایب‌ المخلوقات و غرایب الموجودات به این زلزله اشاره است:

«در 42ق / 662م به زمین قومس زلزله برآمد بناهاء ولایت بیفکند و چندین هزار مرد در زیر هدم بماند و چهل هزار و نود و شش آدمی از زیر گل بدر آوردند...»[۱۳].

شهر سمنان تا 1340ش به عنوان شهرستان، تابع استان مازندران بود و نخستین بار در همین سال با تشکیل فرمانداری کل سمنان، به مرکزیت فرمانداری کل مذکور انتخاب شد و در 1355ش با تبدیل فرمانداری کل به استان، شهر سمنان به عنوان مرکز استان، وارد مرحله جدیدی از توسعه اجتماعی و اقتصادی خود گردید[۱۴]. تأسیس مراکز متعدد صنعتی و تولیدی و نیز مراکز آموزش عالی، سمنان را به یکی از مراکز جذب جمعیت در دامنه جنوبی البرز و در حاشیه منطقه بزرگ کویری ایران درآورده است؛ به گونه‌ای که جمعیت این شهر از 29026 تن در 1335ش[۱۵] به 91045 تن در 1375ش و طبق پیش‌بینی‌های آماری در 1384ش به 125536 تن رسیده است[۱۶]. در قسمت شمالی سمنان، آب و هوای مساعد، موجب رونق کشاورزی و دامداری و نیز باغداری به ویژه در شهمیرزاد و مهدی‌شهر شده است. مناره متعلق به دوره سلجوقی، خانقاه و مزار شیخ علاءالدوله سمنانی، متعلق به دوره مغول، مسجد جمعه از آثار دوره تیموری، مسجد سلطانی و دروازه ارگ سمنان متعلق به دوره قاجار و بازار شهر از جمله آثار برجای مانده تاریخی در این شهر است[۱۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1383.
  2. ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.
  3. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 718.
  4. ↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.
  5. ↑ سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش). جغرافیای استان سمنان. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1383، ص 3-7.
  6. ↑ افشار سیستانی، ایرج. پژوهش در نام‌ شهرهای ایران. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص405-407.
  7. ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 219.
  8. ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 147.
  9. ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص146.
  10. ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 389-390.
  11. ↑ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 364-365.
  12. ↑ مستوفی، حمدالله. نزهه القلوب. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 161.
  13. ↑ طوسی، محمد. عجایب‌المخلوقات و غرایب الموجودات. چ2، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 299.
  14. ↑ امیر احمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 98-100.
  15. ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت‌ شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص108.
  16. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور براساس محدوده 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص125- 126.
  17. ↑ بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص456.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون index.php?title=رده:جغرافیا

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=سمنان&oldid=7935»