آئینه کاری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۸ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
در | در طی قرون، بازتاب نور بر روی عناصر شفاف به ویژه آئینه، واژههایی از قبیل تالار آئینه، بوستان آئینه و آئینه خانه و... را شکل و معنا داده است. سرچشمه و شکلگیری این واژهها اولین بار هنگامی در ذهنیت آدمی نقش بست که انسان انعکاس و وضوح واقعیت اجسام، از جمله تصویر خود را در آئینه دیرینه طبیعت، یعنی آب مشاهده کرد و در صدد تعمیم و خلق آن برآمد. تالار زیبا و با شکوه کاخ تچر از [[هخامنشیان|دوره هخامنشی]] نمونه بارز این پدیده تاریخیاند<ref>کفيلی، حشمت (1380). مشكوه. شماره 74 و 73.</ref>. | ||
== | === ریشه تاریخی واژه === | ||
آینههای شیشهای برای نخستین بار در شهر صیدای لبنان (سده اول میلادی) ساخته شد و در سدههای دوم و سوم جای آینههای فلزی و سیم اندود را گرفت. برای نخستین بار آئینه خاصی در قرن هفدهم میلادی از ونیز به [[ایران]] وارد شد<ref>مصاحبه حضوری با آقای دكتر جمشيد صداقت كيش.</ref>. | |||
و | و نوعی دیگر آینهها در سدههای گذشته چون آئینه از روسیه به ایران آورده میشده و در راه مقداری از آئینهها میشکسته است، معماران ایرانی از این خرده آئینهها در تزئین داخلی خانهها استفاده میکردند و براساس نظر سیاحان از این دوره که سه چهار سده بیشتر طول نمیکشد، آئینهکاری در ایران متداول میشود. | ||
== | === سیر تاریخی آئینهکاری === | ||
آئینهکاری از هنرهای تزئینی وابسته به معماری، بهکار رفته در آذین بندی قسمتی از دیوار و سقف با تکههای برش خورده آئینه ساده یا رنگی برای ایجاد طرحهای هندسی و آرایههایی در سطوح داخلی بنا میباشد. | |||
تالار | تالار زیبا و با شکوه کاخ تچر از [[هخامنشیان|دوره هخامنشی]]، که قسمتی از درگاهها و طاقچهها و دیوارههای آن از سنگهای سیاه کاملاً صیقلی ساخته شده را تالار آئینه نامیدهاند و میتوان آن را اولین تالار آئینه در جهان نامید. طبق مدارک تاریخی، تزئین بنا با آئینه نخستین بار در شهر قزوین پایتخت شاه تهماسب اول و در دیوانخانه او که به 951ق آغاز و در 965ق به پایان رسید، آغاز شده است. پس از انتقال پایتخت به اصفهان در 1007ق، آئینهکاری در کاخهای تازهساز این شهر و کاخ اشرف (بهشهر) گسترش یافت. پس از انقراض [[صفویان|سلسله صفویان]]، مدتی این هنر دچار رکود شد. پس از این دوره دیوانخانه [[کریم خان زند|کریمخان زند]] در شیراز آئینهکاری شد. آئینهکاری در سده 13هـ.ق . روبه ترقی و گسترش نهاد. در چهار دهه نخست سده 14هـ.ق رکودی در آئینهکاری دیده میشود. در سدههای اخیر کاربرد آئینهکاری از مرزهای جغرافیایی ایران گذشته و در برخی از کشورهای همسایه گسترش یافته است. قابلیت زیباسازی از یک سو و واردات فراوان آن در [[قاجاریه|دوره قاجار]] از سوی دیگر باعث رونق هنر آئینهکاری گردید. این هنر که در [[قاجاریه|دوره قاجار]] به ویژه در زمان [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] از گسترش و رونق خاصی برخوردار شده بود، به عنوان یکی از تزئینات وابسته معماری در بسیاری از بناهای مذهبی مورد استفاده قرار گرفت.<sup>5</sup> | ||
== | === گوناگونی شکلی آئینهکاری === | ||
تأثیرپذیری معماری از هنر آئینهکاری به گونهای بوده که باعث نوآوریهای بسیاری در تزئینات داخلی و خارجی بناها گردیده، از جمله آئینهکاری روی مقرنسها و درها و پنجرههای چوبی داخل بنا که به شکل برلیانی درخشان جلوهگر است. گچبری روی آئینه، نقاشی روی آئینه، تلفیق شیشههای رنگی در کنار آئینه همراه با نقاشی روی سقف و دیوار، لایهکاری روی آئینه و ... شیوههای معمول در آئینهکاری میباشند. طرحهای به کار برده شده در آئینهکاری، معمولاً شامل الماستراش، ترقهای، ششپر یا ستاره، چهارلنگه و انواع گرههای متداول است که به همراه گل و بوته کار میشود. | |||
=== شیوههای اجرای آئینهکاری === | |||
روش کار بدین صورت است که ابتدا ملاتی با توجه به زیر کار (دیوار گچی، چوب، آئینه و...) آماده میگردد و سپس با وسیلهای به نام الماس، طبق طرح مورد نظر بر روی آئینه خط انداخته و آن را برش میدهند و طبق نقشه روی زمینه میچسبانند. برجستگی و فرورفتگی طرحها توسط کم و زیاد کردن مقدار ملات آن صورت میگیرد. برای چسباندن آئینه بر روی دیوار گچی، از ملات گچ کشته شده، سریش و چسب چوب استفاده مینمایند. برای چسباندن آئینه بر روی چوب از ملات چسب چوب و مل بتونه کشته شده استفاده میگردد. | |||
=== نمونههای مهم بناهای آئینهکاری شده === | |||
در تزئین بسیاری از بناهای سلطنتی [[اصفهان]] که شمار آنها به گفته شاردن از 137 بیشتر بوده از آئینهکاری استفاده شده است. کاخ آئینه، معروفترین این آثار است که با 18 ستون آئنیهکاری شده، تالار، سقف ایوان و دیوارهای یکپارچه آئینهکاری شده، آراسته بود. در کاخ چهلستون نیز از آئینهکاری به طور وسیعی استفاده شده است. دیگر بناهای آئینهکاری شده عبارت اند از: تالارها و اتاقهای [[شمس العماره|شمسالعماره]]، تالار آئینه [[کاخ گلستان]] در [[استان تهران|تهران]]، آئینهکاری ایوان و آستانه حضرت عبدالعظیم در شهرری و آئینهکاری کاخ شهوند در مجموعه سعدآباد شمیران، کاخ مرمر [[استان تهران|تهران]] و همچنین آئینهکاری حرم مطهر [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|امیرالمؤمنین<sup>(ع)</sup>]] در نجف اشرف. در میان آثار موجود بهترین آئینهکاری آئینهکاری حرم مطهر حضرت شاهچراغ<sup>(ع)</sup> در [[شیراز]] میباشد که علاوه بر آئینهکاری نقاشی روی آئینهکاری نیز میباشد که در نوع خود بینظیر است. | |||
== | === نتیجهگیری === | ||
از زمانی که انسان به جهت فطرت خویش مایل به خود نگه میشده و برای اینکار از آئینه طبیعی یعنی آب استفاده میکرده. تا عصر آینه مشخص نیست که چند قرن گذشته و انسان از چه موقع قادر به ساخت آئینه گردیده است. آئینهکاری هنری بیبدیل است که از قدیم ذهن هر ایرانی با آن آشناست. هنر آئینهکاری متأثر از تذهیب و تشعیر و هنر اسلیمی میباشد<ref>دقت، اشرف(1376). '''''آئينهكاری و هنر معماری''''' ـ تكنولوژی شيشه شماره 13 و 14. مرداد.</ref>. | |||
== | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[هخامنشیان]] | |||
* [[قاجاریه]] | |||
* [[کاخ گلستان]] | |||
== | == مآخذ == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== | == نویسنده مقاله == | ||
قاسم کشاورزی | |||
[[رده:هنر]] | |||
[[رده:معماری و شهر سازی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۹
در طی قرون، بازتاب نور بر روی عناصر شفاف به ویژه آئینه، واژههایی از قبیل تالار آئینه، بوستان آئینه و آئینه خانه و... را شکل و معنا داده است. سرچشمه و شکلگیری این واژهها اولین بار هنگامی در ذهنیت آدمی نقش بست که انسان انعکاس و وضوح واقعیت اجسام، از جمله تصویر خود را در آئینه دیرینه طبیعت، یعنی آب مشاهده کرد و در صدد تعمیم و خلق آن برآمد. تالار زیبا و با شکوه کاخ تچر از دوره هخامنشی نمونه بارز این پدیده تاریخیاند[۱].
ریشه تاریخی واژه
آینههای شیشهای برای نخستین بار در شهر صیدای لبنان (سده اول میلادی) ساخته شد و در سدههای دوم و سوم جای آینههای فلزی و سیم اندود را گرفت. برای نخستین بار آئینه خاصی در قرن هفدهم میلادی از ونیز به ایران وارد شد[۲].
و نوعی دیگر آینهها در سدههای گذشته چون آئینه از روسیه به ایران آورده میشده و در راه مقداری از آئینهها میشکسته است، معماران ایرانی از این خرده آئینهها در تزئین داخلی خانهها استفاده میکردند و براساس نظر سیاحان از این دوره که سه چهار سده بیشتر طول نمیکشد، آئینهکاری در ایران متداول میشود.
سیر تاریخی آئینهکاری
آئینهکاری از هنرهای تزئینی وابسته به معماری، بهکار رفته در آذین بندی قسمتی از دیوار و سقف با تکههای برش خورده آئینه ساده یا رنگی برای ایجاد طرحهای هندسی و آرایههایی در سطوح داخلی بنا میباشد.
تالار زیبا و با شکوه کاخ تچر از دوره هخامنشی، که قسمتی از درگاهها و طاقچهها و دیوارههای آن از سنگهای سیاه کاملاً صیقلی ساخته شده را تالار آئینه نامیدهاند و میتوان آن را اولین تالار آئینه در جهان نامید. طبق مدارک تاریخی، تزئین بنا با آئینه نخستین بار در شهر قزوین پایتخت شاه تهماسب اول و در دیوانخانه او که به 951ق آغاز و در 965ق به پایان رسید، آغاز شده است. پس از انتقال پایتخت به اصفهان در 1007ق، آئینهکاری در کاخهای تازهساز این شهر و کاخ اشرف (بهشهر) گسترش یافت. پس از انقراض سلسله صفویان، مدتی این هنر دچار رکود شد. پس از این دوره دیوانخانه کریمخان زند در شیراز آئینهکاری شد. آئینهکاری در سده 13هـ.ق . روبه ترقی و گسترش نهاد. در چهار دهه نخست سده 14هـ.ق رکودی در آئینهکاری دیده میشود. در سدههای اخیر کاربرد آئینهکاری از مرزهای جغرافیایی ایران گذشته و در برخی از کشورهای همسایه گسترش یافته است. قابلیت زیباسازی از یک سو و واردات فراوان آن در دوره قاجار از سوی دیگر باعث رونق هنر آئینهکاری گردید. این هنر که در دوره قاجار به ویژه در زمان ناصرالدین شاه از گسترش و رونق خاصی برخوردار شده بود، به عنوان یکی از تزئینات وابسته معماری در بسیاری از بناهای مذهبی مورد استفاده قرار گرفت.5
گوناگونی شکلی آئینهکاری
تأثیرپذیری معماری از هنر آئینهکاری به گونهای بوده که باعث نوآوریهای بسیاری در تزئینات داخلی و خارجی بناها گردیده، از جمله آئینهکاری روی مقرنسها و درها و پنجرههای چوبی داخل بنا که به شکل برلیانی درخشان جلوهگر است. گچبری روی آئینه، نقاشی روی آئینه، تلفیق شیشههای رنگی در کنار آئینه همراه با نقاشی روی سقف و دیوار، لایهکاری روی آئینه و ... شیوههای معمول در آئینهکاری میباشند. طرحهای به کار برده شده در آئینهکاری، معمولاً شامل الماستراش، ترقهای، ششپر یا ستاره، چهارلنگه و انواع گرههای متداول است که به همراه گل و بوته کار میشود.
شیوههای اجرای آئینهکاری
روش کار بدین صورت است که ابتدا ملاتی با توجه به زیر کار (دیوار گچی، چوب، آئینه و...) آماده میگردد و سپس با وسیلهای به نام الماس، طبق طرح مورد نظر بر روی آئینه خط انداخته و آن را برش میدهند و طبق نقشه روی زمینه میچسبانند. برجستگی و فرورفتگی طرحها توسط کم و زیاد کردن مقدار ملات آن صورت میگیرد. برای چسباندن آئینه بر روی دیوار گچی، از ملات گچ کشته شده، سریش و چسب چوب استفاده مینمایند. برای چسباندن آئینه بر روی چوب از ملات چسب چوب و مل بتونه کشته شده استفاده میگردد.
نمونههای مهم بناهای آئینهکاری شده
در تزئین بسیاری از بناهای سلطنتی اصفهان که شمار آنها به گفته شاردن از 137 بیشتر بوده از آئینهکاری استفاده شده است. کاخ آئینه، معروفترین این آثار است که با 18 ستون آئنیهکاری شده، تالار، سقف ایوان و دیوارهای یکپارچه آئینهکاری شده، آراسته بود. در کاخ چهلستون نیز از آئینهکاری به طور وسیعی استفاده شده است. دیگر بناهای آئینهکاری شده عبارت اند از: تالارها و اتاقهای شمسالعماره، تالار آئینه کاخ گلستان در تهران، آئینهکاری ایوان و آستانه حضرت عبدالعظیم در شهرری و آئینهکاری کاخ شهوند در مجموعه سعدآباد شمیران، کاخ مرمر تهران و همچنین آئینهکاری حرم مطهر امیرالمؤمنین(ع) در نجف اشرف. در میان آثار موجود بهترین آئینهکاری آئینهکاری حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع) در شیراز میباشد که علاوه بر آئینهکاری نقاشی روی آئینهکاری نیز میباشد که در نوع خود بینظیر است.
نتیجهگیری
از زمانی که انسان به جهت فطرت خویش مایل به خود نگه میشده و برای اینکار از آئینه طبیعی یعنی آب استفاده میکرده. تا عصر آینه مشخص نیست که چند قرن گذشته و انسان از چه موقع قادر به ساخت آئینه گردیده است. آئینهکاری هنری بیبدیل است که از قدیم ذهن هر ایرانی با آن آشناست. هنر آئینهکاری متأثر از تذهیب و تشعیر و هنر اسلیمی میباشد[۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
قاسم کشاورزی