پرش به محتوا

مطبوعات ایران از 1332 تا 1357: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی « '''مطبوعات ايران از 1320- 1332'''، با عطف توجه به حساسيت و اهميت اوضاع ايران در اين مقطع تاريخي كه متعاقب سقوط حكومت پهلوي اول، به جنبش ملي شدن صنعت نفت، سقوط دولت مصدق و سرانجام روي كار آمدن حكومت كودتا انجاميد، بررسي مطبوعات اين دوره به دليل بازتا...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
   
   
'''مطبوعات ايران از 1320- 1332'''، با عطف توجه به حساسيت و اهميت اوضاع ايران در اين مقطع تاريخي كه متعاقب سقوط حكومت پهلوي اول، به جنبش ملي شدن صنعت نفت، سقوط دولت مصدق و سرانجام روي كار آمدن حكومت كودتا انجاميد، بررسي مطبوعات اين دوره به دليل بازتاب وقايع يكي از حساس‌ترين مقاطع تاريخي و سياسي ايران، حائز اهميت است. زيرا با سقوط حكومت رضاشاه پهلوي و باز شدن فضاي سياسي، حوزة مطبوعات مانند بسياري ديگر از حوزه‌ها دگرگون شد، سانسور و كنترل دولتي تقليل يافت، صدها نشريه با تيراژ بالا به جرايد كشور افزوده شد. اشخاصي فعاليت سياسي ـ حزبي خود را در بستر مطبوعات آغاز كردند. و مطبوعات به نوعي صحنة درگيري‌هاي سياسي و رقابت‌هاي دولت‌هاي و حتي متنفذين محلي و غيرمحلي شد. از اين رو در اين دوره با روزنامه‌هايي روبه‌رو هستيم كه نمايندة مواضع افراد، احزاب، دربار و دولت‌هاي بيگانه بودند. در اين مدت دوازده ساله حدوداً 2682 نشريه منتشر شدند. (مطبوعات عصر پهلوي: مجله تهران مصور، مقدمه، ص شش)
با عطف توجه به حساسیت و اهمیت اوضاع ایران در این مقطع تاریخی که متعاقب سقوط [[سلسله پهلوی|حکومت پهلوی]] اول، به جنبش [[ملی شدن صنعت نفت]]، سقوط دولت [[محمد مصدق|مصدق]] و سرانجام روی کار آمدن حکومت کودتا انجامید، بررسی مطبوعات این دوره به دلیل بازتاب وقایع یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخی و سیاسی ایران، حائز اهمیت است. زیرا با سقوط حکومت [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه پهلوی]] و باز شدن فضای سیاسی، حوزه مطبوعات مانند بسیاری دیگر از حوزه‌ها دگرگون شد، سانسور و کنترل دولتی تقلیل یافت، صدها نشریه با تیراژ بالا به جراید کشور افزوده شد. اشخاصی فعالیت سیاسی ـ حزبی خود را در بستر مطبوعات آغاز کردند. و مطبوعات به نوعی صحنه درگیری‌های سیاسی و رقابت‌های دولت‌های و حتی متنفذین محلی و غیرمحلی شد. از این رو در این دوره با روزنامه‌هایی روبه‌رو هستیم که نماینده مواضع افراد، احزاب، دربار و دولت‌های بیگانه بودند. در این مدت دوازده ساله حدوداً 2682 نشریه منتشر شدند<ref>مطبوعات عصر پهلوی: مجله [https://iranology-e.ir/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1 تهران مصور]، مقدمه، ص شش.</ref>.


در اين بين، نشرياتي كه از سال 1320ـ1326 انتشار يافتند، داراي اهميت خاصي هستند. زيرا در اين دوره 464 نشريه منتشر شدند كه از اين تعداد، 433 عدد به زبان فارسي، 4 عدد به زبان ارمني، 9 عدد به زبان تركي و سه عدد به زبان كردي و 2 عدد به زبان فرانسه و 1 عدد به زبان روسي و 7 عدد به زبان لهستاني بودند. (الول ساتن، ص 231)
در این بین، نشریاتی که از سال 1320ـ1326 انتشار یافتند، دارای اهمیت خاصی هستند. زیرا در این دوره 464 نشریه منتشر شدند که از این تعداد، 433 عدد به زبان [[فارسی]]، 4 عدد به زبان ارمنی، 9 عدد به زبان ترکی و سه عدد به زبان [[کردی]] و 2 عدد به زبان فرانسه و 1 عدد به زبان روسی و 7 عدد به زبان لهستانی بودند<ref>الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب '''''ادبیات نوین ایران'''''، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.231.</ref>.


هم از اين رو از ويژگي‌هاي شاخص مطبوعات را در اين برهه از زمان گسترش كمّي، تنوع فكري، نظرگاه‌هاي چندگانه و گونه‌گوني انديشه‌گي اشخاص فعال در عرصة مطبوعات مي‌توان به شمار آورد. بازگو كردن صريحانة اخبار و عمدتاً حوادث سياسي و اجتماعي داخلي مانند نشرية «اقدام» و انتقاد شديد از وضعيت دولت وقت و عدم درج اخبار و تفسيرهاي خارجي از خصوصيات مطبوعات اين دوره بود. (نك: اسنادي از مطبوعات ايران (1340ـ1320ش) شش، هفت؛ الول ساتن، ص 232) زيرا با سانسور شديدي كه از سوي سه سفارتخانة انگليس، شوروي و امريكا بر اين مطبوعات تحميل مي‌شد، مسايل خارجي و اوضاع مربوط به جنگ بين‌الملل دوم در مطالب مندرج روزانة آن‌ها بازتابي نداشت. در نهايت متفقين نيز به علت علاقة وافر به استراتژي و ايدئولوژي مطلوب خويش و نشر آن در ستون روزنامه‌هاي آن روز جمعي از مديران مطبوعات را تحت پوشش مالي خويش قرار دادند تا بازتاب دهندة ايدئولوژي و استراتژي آن‌ها باشند. همچنين در اين مقطع افزون بر نشريات دولتي، به جهت تكثر و تعدد احزاب سياسي شاهد ظهور و بروز نشريات چپ‌گرا و راست‌گرا نيز هستيم كه هر يك در راستاي اشاعة افكار مورد پسند دولت متبوع خود تودة مردم را به اعمالي فرا مي‌خواندند كه با اهداف سياسي كلان آنان همسو باشد. شكل‌گيري و گسترش نهادها و تشكلات مطبوعاتي را بايد نمود ديگري از رونق و پويايي مطبوعات ايران در دهة 20 برشمرد. (اسنادي از مطبوعات ايران 1340ـ1320ش، ص شش)
هم از این رو از ویژگی‌های شاخص مطبوعات را در این برهه از زمان گسترش کمّی، تنوع فکری، نظرگاه‌های چندگانه و گونه‌گونی اندیشه‌گی اشخاص فعال در عرصه مطبوعات می‌توان به شمار آورد. بازگو کردن صریحانه اخبار و عمدتاً حوادث سیاسی و اجتماعی داخلی مانند نشریه «[[اقدام]]» و انتقاد شدید از وضعیت دولت وقت و عدم درج اخبار و تفسیرهای خارجی از خصوصیات مطبوعات این دوره بود<ref>الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب '''''ادبیات نوین ایران'''''، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.232.</ref><ref>'''''اسنادی از مطبوعات ایران (1340- 1320).''''' تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378، ص. شش و هفت.</ref>. زیرا با سانسور شدیدی که از سوی سه سفارتخانه انگلیس، شوروی و امریکا بر این مطبوعات تحمیل می‌شد، مسایل خارجی و اوضاع مربوط به جنگ بین‌الملل دوم در مطالب مندرج روزانه آن‌ها بازتابی نداشت. در نهایت متفقین نیز به علت علاقه وافر به استراتژی و ایدئولوژی مطلوب خویش و نشر آن در ستون روزنامه‌های آن روز جمعی از مدیران مطبوعات را تحت پوشش مالی خویش قرار دادند تا بازتاب دهنده ایدئولوژی و استراتژی آن‌ها باشند. همچنین در این مقطع افزون بر نشریات دولتی، به جهت تکثر و تعدد احزاب سیاسی شاهد ظهور و بروز نشریات چپ‌گرا و راست‌گرا نیز هستیم که هر یک در راستای اشاعه افکار مورد پسند دولت متبوع خود توده مردم را به اعمالی فرا می‌خواندند که با اهداف سیاسی کلان آنان همسو باشد. شکل‌گیری و گسترش نهادها و تشکلات مطبوعاتی را باید نمود دیگری از رونق و پویایی مطبوعات ایران در دهه 20 برشمرد<ref>'''''اسنادی از مطبوعات ایران (1340- 1320).''''' تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378، ص. شش.</ref>.


اما در ميان مطالب مطبوعات پس از شهريور 1320، بحث‌هاي سياسي و اقتصادي در درجة اول اهميت قرار داشت و در مراحل بعدي امور مربوط به تشكيل و عملكرد احزاب ظهور و سقوط كابينه‌ها، وضع حكومت، ريخت و پاش ادارات، كاغذ بازي‌ها و ساير نابهنجاري‌هايي كه در اين عرصه پنهان و آشكار صورت مي‌گرفت، حائز اهميت بود. يكي از وقايع تأثير‌گذار بر اين دوره از حيات مطبوعات كشور واقعة 17 آذر 1321ش بود كه توقيف 43 روزة مطبوعات به دستور قوام‌السلطنه را در پي داشت. (الول ساتن، ص 236) در پي رفع اين توقيف دولت «اصلاحية قانون مطبوعات» را در سوم دي‌ماه 1321 از تصويب مجلس شوراي ملي گذراند و آن را در عرصة اجتماع مجري ساخت. (اسناد مطبوعات ايران 1332ـ1320، ج2، ص دوازده)
اما در میان مطالب مطبوعات پس از شهریور 1320، بحث‌های سیاسی و اقتصادی در درجه اول اهمیت قرار داشت و در مراحل بعدی امور مربوط به تشکیل و عملکرد احزاب ظهور و سقوط کابینه‌ها، وضع حکومت، ریخت و پاش ادارات، کاغذ بازی‌ها و سایر نابهنجاری‌هایی که در این عرصه پنهان و آشکار صورت می‌گرفت، حائز اهمیت بود. یکی از وقایع تأثیر‌گذار بر این دوره از حیات مطبوعات کشور واقعه 17 آذر 1321ش بود که توقیف 43 روزه مطبوعات به دستور [[احمد قوام السلطنه|قوام‌السلطنه]] را در پی داشت<ref>الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب '''''ادبیات نوین ایران'''''، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.236.</ref>. در پی رفع این توقیف دولت «اصلاحیه قانون مطبوعات» را در سوم دی‌ماه 1321 از تصویب [[مجلس شورای ملی]] گذراند و آن را در عرصه اجتماع مجری ساخت<ref>'''''اسنادی از مطبوعات ایران (1340- 1320).''''' تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378، جلد 2، ص. دوازده.</ref><ref>روستایی، محسن و سلامی، غلامرضا. '''''اسنادی از مطبوعات ایران از 1332- 1320.''''' ج1، تهران: سازمان اسناد ملی، 1374، ج2، 1377، مقدمه.</ref>.


ويژگي‌ ديگر نشريات آن برهه، انتشار بي‌وقفة آن‌ها پس از توقيف و فعاليت مجدد زير عناوين جديدي بود كه اين عناوين با لطايف الحيل انعكاس دهندة عنوان اول روزنامة توقيف شده را در دل خويش داشت. من باب نمونه «چلنگر» به مدير مسئولي محمدعلي افراشته چون توقيف شد، وي مكرراً آن را با اسامي مختلف منتشر ساخت و در كتيبة روزنامه‌اش اين عبارت طعنه آميز «125 بار به توقيف‌كنندگان چلنگر لعنت» را درج كرد. در معركة اين توقيف‌ها روزنامة «مرد امروز» به مديريت محمد مسعود يكي از شاخص‌ترين قرباني‌ها بود كه فقط يك بار با نام ديگر انتشار يافت. روزنامة «ايران ما»، «رهبر» و «ظفر» (ارگان حزب توده) نيز از سرنوشتي چنيني برخوردار بودند. (الول ساتن، ص 235) در روند چاپ و نشر مطبوعات، نشريات هفتگي نيز مانند «صبا»، «اميد»، «ترقي»، «تهران مصور» با تيراژهاي نسبتاً بالايي به چاپ مي‌رسيدند. مجلة‌ انتقادي «بابا شمل» كه به لحاظ مطالب فكاهي و سياسي اهميت خاصي داشت، در همين مقطع منتشر مي‌شد. در اين دورة دوازده ساله مجلات ادبي وزيني چون «آينده»، «سخن»، «مردم» و «يادگار» نيز شروع به فعاليت و نشر عقايد و افكار خويش نمودند. اگرچه در اين بين مجلات ديگري چون «راه نو»، «جلوه»، «ماد» را نبايد به فراموشي سپرد. اين نشريات عمدتاً مجلاتي علمي و ادبي بودند و خط مشخصي را در معركة سياست بازي آن دوره ايفا نمي‌كردند. به عنوان مجلات رسمي و دولتي كه از اهميت ويژه‌اي برخوردار بودند بايد از مجلة «آموزش و پرورش» و «كار» ياد كرد. در اين بين براي ترويج و اشاعة مقاصد دولت تابعه، سفارتخانه‌هاي خارجي نيز از قافلة مطبوعات عقب نماندند و نشرياتي مانند مجله ماهانه «ايران و امريكا»، «اخبار روز» به زبان روسي، «رفيق ما»، لهستاني‌ها در ايران»، «كلمه»، «دعوت» به زبان لهستاني را به زبان فارسي و خارجي روانة بازار آن روز ساختند. اهميت روزنامه‌هاي شهرستان‌ها را نيز به لحاظ درج اخبار و مسايل محلي در اين دوره نيز نبايد ناديده انگاشت. در طي همين دوره تنها 30 نشرية زنانه نيز بر نشريات كشور افزوده شد و نشرياتي مانند «بانو»، «بيداري ما»، «نداي زنان»، «حقوق زنان»، «جهان زنان» و «زنان امروز» منتشر گرديد كه از اين ميان سيزده نشريه متعلق به دوران نهضت ملي نفت بود. (ببران، ص 91ـ92)
ویژگی‌ دیگر نشریات آن برهه، انتشار بی‌وقفه آن‌ها پس از توقیف و فعالیت مجدد زیر عناوین جدیدی بود که این عناوین با لطایف الحیل انعکاس دهنده عنوان اول روزنامه توقیف شده را در دل خویش داشت. من باب نمونه «چلنگر» به مدیر مسئولی محمدعلی افراشته چون توقیف شد، وی مکرراً آن را با اسامی مختلف منتشر ساخت و در کتیبه روزنامه‌اش این عبارت طعنه آمیز «125 بار به توقیف‌کنندگان چلنگر لعنت» را درج کرد. در معرکه این توقیف‌ها روزنامه «مرد امروز» به مدیریت محمد مسعود یکی از شاخص‌ترین قربانی‌ها بود که فقط یک بار با نام دیگر انتشار یافت. روزنامه «ایران ما»، «رهبر» و «ظفر» (ارگان [[حزب توده]]) نیز از سرنوشتی چنینی برخوردار بودند<ref>الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب '''''ادبیات نوین ایران'''''، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.235.</ref>. در روند چاپ و نشر مطبوعات، نشریات هفتگی نیز مانند «صبا»، «امید»، «ترقی»، «[[تهران مصور]]» با تیراژهای نسبتاً بالایی به چاپ می‌رسیدند. مجله‌ انتقادی «[[بابا شمل]]» که به لحاظ مطالب فکاهی و سیاسی اهمیت خاصی داشت، در همین مقطع منتشر می‌شد.  


در این دوره دوازده ساله مجلات ادبی وزینی چون «[[آینده( مجله)|آینده]]»، «[[سخن]]»، «مردم» و «[[یادگار]]» نیز شروع به فعالیت و نشر عقاید و افکار خویش نمودند. اگرچه در این بین مجلات دیگری چون «راه نو»، «جلوه»، «ماد» را نباید به فراموشی سپرد. این نشریات عمدتاً مجلاتی علمی و ادبی بودند و خط مشخصی را در معرکه سیاست بازی آن دوره ایفا نمی‌کردند. به عنوان مجلات رسمی و دولتی که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بودند باید از مجله «آموزش و پرورش» و «کار» یاد کرد. در این بین برای ترویج و اشاعه مقاصد دولت تابعه، سفارتخانه‌های خارجی نیز از قافله مطبوعات عقب نماندند و نشریاتی مانند مجله ماهانه «ایران و امریکا»، «اخبار روز» به زبان روسی، «رفیق ما»، لهستانی‌ها در ایران»، «کلمه»، «دعوت» به زبان لهستانی را به زبان [[فارسی]] و خارجی روانه بازار آن روز ساختند. اهمیت روزنامه‌های شهرستان‌ها را نیز به لحاظ درج اخبار و مسایل محلی در این دوره نیز نباید نادیده انگاشت. در طی همین دوره تنها 30 نشریه زنانه نیز بر نشریات کشور افزوده شد و نشریاتی مانند «بانو»، «بیداری ما»، «ندای زنان»، «حقوق زنان»، «جهان زنان» و «زنان امروز» منتشر گردید که از این میان سیزده نشریه متعلق به [[ملی شدن صنعت نفت|دوران نهضت ملی نفت]] بود.


'''مآخذ:'''
== نیز نگاه کنید به ==


ابوترابيان، حسين. '''''مطبوعات ايران از شهريور 1320 تا 1326'''''. تهران: اطلاعات، 1366، مقدمه؛ '''''اسنادي از مطبوعات ايران (1340- 1320).''''' تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1378، مقدمه؛ الول ـ ساتن، «مطبوعات ايران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در كتاب ادبيات نوين ايران، ترجمه يعقوب آژند، تهران: اميركبير، 1363؛ برزين، مسعود. '''شناسنامة مطبوعات ايران از 1215 تا 1357.''' تهران: بهجت، 1371، مقدمه؛ ببران، صديقه. '''''نشريات ويژة زنان'''''. تهران: روشنگران و مطالعات زنان، 1381، ص91- 92؛ روستايي، محسن و سلامي، غلامرضا. '''''اسنادي از مطبوعات ايران از 32- 1320.''''' ج1، تهران: سازمان اسناد ملي، 1374، ج2، 1377، مقدمه.
* [[بابا شمل]]
* [[آینده( مجله)|آینده]]
* [[سخن]]
* [[یادگار]]
* [[احمد قوام السلطنه]]
* [[اقدام]]


== '''مآخذ''' ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
== نویسنده مقاله ==
سعاد پیرا
سعاد پیرا
[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]
[[رده:مطبوعات]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۲۹

با عطف توجه به حساسیت و اهمیت اوضاع ایران در این مقطع تاریخی که متعاقب سقوط حکومت پهلوی اول، به جنبش ملی شدن صنعت نفت، سقوط دولت مصدق و سرانجام روی کار آمدن حکومت کودتا انجامید، بررسی مطبوعات این دوره به دلیل بازتاب وقایع یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخی و سیاسی ایران، حائز اهمیت است. زیرا با سقوط حکومت رضاشاه پهلوی و باز شدن فضای سیاسی، حوزه مطبوعات مانند بسیاری دیگر از حوزه‌ها دگرگون شد، سانسور و کنترل دولتی تقلیل یافت، صدها نشریه با تیراژ بالا به جراید کشور افزوده شد. اشخاصی فعالیت سیاسی ـ حزبی خود را در بستر مطبوعات آغاز کردند. و مطبوعات به نوعی صحنه درگیری‌های سیاسی و رقابت‌های دولت‌های و حتی متنفذین محلی و غیرمحلی شد. از این رو در این دوره با روزنامه‌هایی روبه‌رو هستیم که نماینده مواضع افراد، احزاب، دربار و دولت‌های بیگانه بودند. در این مدت دوازده ساله حدوداً 2682 نشریه منتشر شدند[۱].

در این بین، نشریاتی که از سال 1320ـ1326 انتشار یافتند، دارای اهمیت خاصی هستند. زیرا در این دوره 464 نشریه منتشر شدند که از این تعداد، 433 عدد به زبان فارسی، 4 عدد به زبان ارمنی، 9 عدد به زبان ترکی و سه عدد به زبان کردی و 2 عدد به زبان فرانسه و 1 عدد به زبان روسی و 7 عدد به زبان لهستانی بودند[۲].

هم از این رو از ویژگی‌های شاخص مطبوعات را در این برهه از زمان گسترش کمّی، تنوع فکری، نظرگاه‌های چندگانه و گونه‌گونی اندیشه‌گی اشخاص فعال در عرصه مطبوعات می‌توان به شمار آورد. بازگو کردن صریحانه اخبار و عمدتاً حوادث سیاسی و اجتماعی داخلی مانند نشریه «اقدام» و انتقاد شدید از وضعیت دولت وقت و عدم درج اخبار و تفسیرهای خارجی از خصوصیات مطبوعات این دوره بود[۳][۴]. زیرا با سانسور شدیدی که از سوی سه سفارتخانه انگلیس، شوروی و امریکا بر این مطبوعات تحمیل می‌شد، مسایل خارجی و اوضاع مربوط به جنگ بین‌الملل دوم در مطالب مندرج روزانه آن‌ها بازتابی نداشت. در نهایت متفقین نیز به علت علاقه وافر به استراتژی و ایدئولوژی مطلوب خویش و نشر آن در ستون روزنامه‌های آن روز جمعی از مدیران مطبوعات را تحت پوشش مالی خویش قرار دادند تا بازتاب دهنده ایدئولوژی و استراتژی آن‌ها باشند. همچنین در این مقطع افزون بر نشریات دولتی، به جهت تکثر و تعدد احزاب سیاسی شاهد ظهور و بروز نشریات چپ‌گرا و راست‌گرا نیز هستیم که هر یک در راستای اشاعه افکار مورد پسند دولت متبوع خود توده مردم را به اعمالی فرا می‌خواندند که با اهداف سیاسی کلان آنان همسو باشد. شکل‌گیری و گسترش نهادها و تشکلات مطبوعاتی را باید نمود دیگری از رونق و پویایی مطبوعات ایران در دهه 20 برشمرد[۵].

اما در میان مطالب مطبوعات پس از شهریور 1320، بحث‌های سیاسی و اقتصادی در درجه اول اهمیت قرار داشت و در مراحل بعدی امور مربوط به تشکیل و عملکرد احزاب ظهور و سقوط کابینه‌ها، وضع حکومت، ریخت و پاش ادارات، کاغذ بازی‌ها و سایر نابهنجاری‌هایی که در این عرصه پنهان و آشکار صورت می‌گرفت، حائز اهمیت بود. یکی از وقایع تأثیر‌گذار بر این دوره از حیات مطبوعات کشور واقعه 17 آذر 1321ش بود که توقیف 43 روزه مطبوعات به دستور قوام‌السلطنه را در پی داشت[۶]. در پی رفع این توقیف دولت «اصلاحیه قانون مطبوعات» را در سوم دی‌ماه 1321 از تصویب مجلس شورای ملی گذراند و آن را در عرصه اجتماع مجری ساخت[۷][۸].

ویژگی‌ دیگر نشریات آن برهه، انتشار بی‌وقفه آن‌ها پس از توقیف و فعالیت مجدد زیر عناوین جدیدی بود که این عناوین با لطایف الحیل انعکاس دهنده عنوان اول روزنامه توقیف شده را در دل خویش داشت. من باب نمونه «چلنگر» به مدیر مسئولی محمدعلی افراشته چون توقیف شد، وی مکرراً آن را با اسامی مختلف منتشر ساخت و در کتیبه روزنامه‌اش این عبارت طعنه آمیز «125 بار به توقیف‌کنندگان چلنگر لعنت» را درج کرد. در معرکه این توقیف‌ها روزنامه «مرد امروز» به مدیریت محمد مسعود یکی از شاخص‌ترین قربانی‌ها بود که فقط یک بار با نام دیگر انتشار یافت. روزنامه «ایران ما»، «رهبر» و «ظفر» (ارگان حزب توده) نیز از سرنوشتی چنینی برخوردار بودند[۹]. در روند چاپ و نشر مطبوعات، نشریات هفتگی نیز مانند «صبا»، «امید»، «ترقی»، «تهران مصور» با تیراژهای نسبتاً بالایی به چاپ می‌رسیدند. مجله‌ انتقادی «بابا شمل» که به لحاظ مطالب فکاهی و سیاسی اهمیت خاصی داشت، در همین مقطع منتشر می‌شد.

در این دوره دوازده ساله مجلات ادبی وزینی چون «آینده»، «سخن»، «مردم» و «یادگار» نیز شروع به فعالیت و نشر عقاید و افکار خویش نمودند. اگرچه در این بین مجلات دیگری چون «راه نو»، «جلوه»، «ماد» را نباید به فراموشی سپرد. این نشریات عمدتاً مجلاتی علمی و ادبی بودند و خط مشخصی را در معرکه سیاست بازی آن دوره ایفا نمی‌کردند. به عنوان مجلات رسمی و دولتی که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بودند باید از مجله «آموزش و پرورش» و «کار» یاد کرد. در این بین برای ترویج و اشاعه مقاصد دولت تابعه، سفارتخانه‌های خارجی نیز از قافله مطبوعات عقب نماندند و نشریاتی مانند مجله ماهانه «ایران و امریکا»، «اخبار روز» به زبان روسی، «رفیق ما»، لهستانی‌ها در ایران»، «کلمه»، «دعوت» به زبان لهستانی را به زبان فارسی و خارجی روانه بازار آن روز ساختند. اهمیت روزنامه‌های شهرستان‌ها را نیز به لحاظ درج اخبار و مسایل محلی در این دوره نیز نباید نادیده انگاشت. در طی همین دوره تنها 30 نشریه زنانه نیز بر نشریات کشور افزوده شد و نشریاتی مانند «بانو»، «بیداری ما»، «ندای زنان»، «حقوق زنان»، «جهان زنان» و «زنان امروز» منتشر گردید که از این میان سیزده نشریه متعلق به دوران نهضت ملی نفت بود.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ مطبوعات عصر پهلوی: مجله تهران مصور، مقدمه، ص شش.
  2. ↑ الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب ادبیات نوین ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.231.
  3. ↑ الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب ادبیات نوین ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.232.
  4. ↑ اسنادی از مطبوعات ایران (1340- 1320). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378، ص. شش و هفت.
  5. ↑ اسنادی از مطبوعات ایران (1340- 1320). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378، ص. شش.
  6. ↑ الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب ادبیات نوین ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.236.
  7. ↑ اسنادی از مطبوعات ایران (1340- 1320). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378، جلد 2، ص. دوازده.
  8. ↑ روستایی، محسن و سلامی، غلامرضا. اسنادی از مطبوعات ایران از 1332- 1320. ج1، تهران: سازمان اسناد ملی، 1374، ج2، 1377، مقدمه.
  9. ↑ الول ـ ساتن، «مطبوعات ایران از سال 1320 تا 1326ش» مندرج در کتاب ادبیات نوین ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363، ص.235.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

سعاد پیرا

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مطبوعات_ایران_از_1332_تا_1357&oldid=9076»