عکاسان زن: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''عكاسان زن،''' بانوان آموزش يافتة هنر عكاسي كه از سالهاي مياني پيدايش عكاسي در ايران، به صورت محدود، يا به طور حرفهاي به عكاسي پرداختهاند. پرهيز زنان به سبب عُرفي از روبهرو شدن با عكاسان مرد،<sup>1</sup> سبب شد تا عكاسي در ميان زنان برخي از خا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''عکاسان زن،''' بانوان آموزش یافته هنر عکاسی که از سالهای میانی پیدایش عکاسی در ایران، به صورت محدود، یا به طور حرفهای به عکاسی پرداختهاند. | ||
پرهیز زنان به سبب عُرفی از روبهرو شدن با عکاسان مرد<ref>افشار، ایرج. «یادداشتهای تاریخچه عکاسی»، '''''نشریه عکسنامه'''''. س اول، ش 2، تهران: تابستان 1377، ص111 ذیل خاطرات عینالسلطنه روز دوشنبه 6 رمضان ... (نقل به مضمون). </ref>، سبب شد تا عکاسی در میان زنان برخی از خانوادههای درباری و اعیان و اشراف که توانایی تدارک وسایل عکاسی و تاریکخانه عکاسی را در منازل خود داشتند، توسعه پیدا کند. ورود زنان در عرصه عکاسی موجب شد تا زنان نیز به تدریج در مقابل دوربین عکسبرداری قرار گرفته و حالتهای آزادانهتری از حضور خود در برابر دوربین عکاسی ارائه کنند<ref>ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص178 (نقل به مضمون).</ref>. | |||
نخستین عکاسان زن از حرمسرای [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] برخاسته بودند. در میان عکسهای [[آلبوم خانه( عکسخانه)|آلبومخانه]] [[کاخ گلستان]] عکسهایی هست که توسط زنان [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] گرفته شده و [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] نیز بر روی آنها یادداشتهایی نوشته است<ref>'''''آلبومخانه کاخ گلستان'''''. آلبومهای شماره 210، 214، 215، 289، 362؛ یادداشتهای ناصرالدین شاه بر روی برخی عکسها.</ref>. | |||
از | از نخستین زنانی که در خارج از حرمسرای ناصری با عکسبرداری آشنایی داشتند، یکی عزت ملک خانم'''<sup>*</sup>''' و دو خواهر به نامهای فاطمه سلطان خانم همسر [[میرزا احمد عکاسباشی|میرزا حسینعلی عکاسباشی]]<sup>*</sup> و عُذرا خانم همسر آقا [[یوسف خان عكاسباشی|یوسف عکاسباشی]]، عکاسباشیهای [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] بودهاند. فاطمه سلطان خانم، عکاسی را از همسرش فرا گرفته بود. عکسهایی از این بانوی عکاس در مجموعههای خصوصی موجود است<ref>ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 178-181.</ref>. از عذرا خانم عکسهایی در دست نیست. از دیگر بانوان عکاس که در اواخر [[قاجاریه|قاجار]] و اوایل [[سلسله پهلوی|دوران پهلوی]] فعالیت میکردهاند، همسر و دختر [[آنتوان خان سوریوگین|آنتوان سوریوگین]]<sup>*</sup> عکاس هستند. ماری، دختر [[آنتوان خان سوریوگین|سوریوگین]] از آخرین سالهای عمر پدر، از حدود 1309ش به بعد عکاسخانه او را اداره میکرد و تعدادی از نگاتیوهای پدرش را وقف هیئت تبلیغی کلیسای پروتستان امریکایی در تهران نمود. از عکسهای او نمونهای در دست نیست<ref>افشار، ایرج. '''''گنجینه عکسهای ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص54.</ref>. | ||
از | از عکاسان زن پیشکسوت نیز مادام لیلیان روسی تبار در دوره [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه پهلوی]] بود که به طور حرفهای به عکسبرداری اشتغال داشت<ref>فرمانفرماییان، مهرماه. '''''زیرنگاه پدر'''''. تهران: کویر، 1383، ص298. </ref>. او را تیمورتاش، وزیر دربار بر سر کار آورد و در عکسبرداری تکچهره مهارت داشت. او [[عکاسخانه|عکاسخانه]]<nowiki/>ای نیز در [[استان تهران|تهران]] دایر کرده بود<ref>وخشوری، احمد. «پای صحبت احمد جزایری» (مصاحبه). '''''نشریه عکس'''''. س دوم، ش 1، تهران: اسفند 66 فروردین 67، ص57-59.</ref><ref>«پای صبحت آشوت عجمیان»، '''''نشریه عکس'''''. س ششم، ش 6، تهران: مرداد 1366، ص30.</ref><ref>«پای صحبت رحیم انوشفر»، '''''نشریه عکس'''''. س اول، ش 2، تهران: فروردین 1366، ص31.</ref>. | ||
حبیبه زمان و عزیزه جهان دختران [[حسن چهره نگار|میرزا حسن چهرهنگار]]،<sup>*</sup> عکاسِ شیرازی نیز به طور حرفهای به عکاسی پرداخته بودند، این دو به همراه مادربزرگ خود، بدرالسماء چهرهنگار، همسر [[میرزا حبیبالله چهرهنگار|حبیبالله چهرهنگار]] از نخستین کسانی بودند که اولین [[عکاسخانه]] زنانه را در [[شیراز]] در حدود 1307ش / 1928م تأسیس کردند. عکسهای زیادی از این 3 تن که تمام مراحل عکسبرداری، ظهور، [[رتوش]] و چاپ آنها را خود انجام میدادند، موجود است<ref>صانع، منصور. '''''پیدایش عکاسی در شیراز'''''. تهران: سروش، 1369، ص29- 30.</ref>. اشرفالسادات سید اسماعیلی، از عکاسانِ زن، دوره احمدشاهِ قاجار (حک: 1327-1344ق/ 1909-1925م) است که در اندرون کاخ شاهی عکس میگرفته است. وی همسر عبداللهخان بلوطی از عکاسان قشون [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] بوده است<ref>ترابی، نسرین. عکاسخانه امید'''''، نشریه عکس'''''. س هجدهم، ش 214، تهران: بهمن 1383، ص56.</ref>. | |||
زینت بلوطی، دختر عبداللهخان و اشرفالسادات سید اسماعیلی نیز از نخستین عکاسان دوران [[محمدرضا شاه پهلوی]] است. او از 1325ش به بعد در [[اراک]] و [[استان تهران|تهران]] [[عکاسخانه]] داشته است. محل [[عکاسخانه]] وی در [[استان تهران|تهران]]، به نام میترا در سه راه شکوفه بوده است<ref>'''''نشریه عکاسان ایران'''''. س دوم، ش 5، تهران: مرداد ماه 1373، ص5.</ref>. | |||
از بانوان | از بانوان دیگری که در شهرهای بزرگ و کوچک [[ایران]] و به ویژه قبل از واقعه کشف حجاب، [[عکاسخانه]] زنانه تأسیس کرده بودند، آگاهی دقیقی در دسترس نیست. | ||
در دوران محمدرضا | در دوران [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]]، به ویژه از دهه 1340ش به بعد، گرایش بانوان عکاس، به عکاسی مستند اجتماعی و عکاسی هنری بیشتر بوده است. | ||
از | از چهرههای شاخص و تحصیلکرده عکاسی این دوران که زنده و فعّال هستند میتوان به نامهای زیر اشاره کرد<ref>آثار عکاسان ایران در 1347، '''''کتاب سال اطلاعات (روزنامه).''''' تهران: مؤسسه اطلاعات، 1348.</ref>: | ||
* سودابه قاسملو، از شاگردان دکتر هادی شفائیه و خبرنگار اطلاعات بانوان. وی در چند نمایشگاه دسته جمعی از جمله نمایشگاه تالار قندریز و جشن هنر شیراز شرکت کرده و در نمایشگاه عکاسی بانوان در دهه 1340ش برنده جایزه اول شده است. | |||
* مهناز نوایی، در 1323ش به دنبال تکمیل تحصیلات به انگلستان رفت و از مدرسه فیلم تکنیک لندن فارغالتحصیل شد. وی عکاسی را به عنوان هنر مورد علاقه خود دنبال کرد. | |||
* مینا بامشاد، فارغالتحصیل عکاسی از آلمان، و سابقه کار حرفهای در آلمان و اتریش عکاس وزارت فرهنگ و هنر و سرپرست واحد عکاسی سازمان برنامه و بودجه. (در 1347ش) وی در نمایشگاه دسته جمعی در تالار قندریز به عنوان عکاس شرکت داشته است. | |||
* مریم زندی، فارغالتحصیل حقوق و علوم سیاسی از دانشگاه تهران، عکاس سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران و انتشارات سروش (از اواسط دهه 40 شمسی به بعد) وی از دهه 1370ش، مجموعه عکسهایی از چهره نویسندگان، شاعران و شخصیتهای فرهنگی و هنری را در کتابهایی با عنوان ''چهرهها'' منتشر کرده است و همچنین نمایشگاههایی را در خارج از کشور از آثار خود بر پا نموده است. وی از عکاسان فعال دهههای 40 تا 80 شمسی است. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[قاجاریه]] | |||
* [[سلسله پهلوی]] | |||
* [[عکاسخانه]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
محمدرضا طهماسب پور | محمدرضا طهماسب پور | ||
[[رده:هنر]] | |||
[[رده:عکاسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۳
عکاسان زن، بانوان آموزش یافته هنر عکاسی که از سالهای میانی پیدایش عکاسی در ایران، به صورت محدود، یا به طور حرفهای به عکاسی پرداختهاند.
پرهیز زنان به سبب عُرفی از روبهرو شدن با عکاسان مرد[۱]، سبب شد تا عکاسی در میان زنان برخی از خانوادههای درباری و اعیان و اشراف که توانایی تدارک وسایل عکاسی و تاریکخانه عکاسی را در منازل خود داشتند، توسعه پیدا کند. ورود زنان در عرصه عکاسی موجب شد تا زنان نیز به تدریج در مقابل دوربین عکسبرداری قرار گرفته و حالتهای آزادانهتری از حضور خود در برابر دوربین عکاسی ارائه کنند[۲].
نخستین عکاسان زن از حرمسرای ناصرالدین شاه برخاسته بودند. در میان عکسهای آلبومخانه کاخ گلستان عکسهایی هست که توسط زنان ناصرالدین شاه گرفته شده و ناصرالدین شاه نیز بر روی آنها یادداشتهایی نوشته است[۳].
از نخستین زنانی که در خارج از حرمسرای ناصری با عکسبرداری آشنایی داشتند، یکی عزت ملک خانم* و دو خواهر به نامهای فاطمه سلطان خانم همسر میرزا حسینعلی عکاسباشی* و عُذرا خانم همسر آقا یوسف عکاسباشی، عکاسباشیهای ناصرالدین شاه بودهاند. فاطمه سلطان خانم، عکاسی را از همسرش فرا گرفته بود. عکسهایی از این بانوی عکاس در مجموعههای خصوصی موجود است[۴]. از عذرا خانم عکسهایی در دست نیست. از دیگر بانوان عکاس که در اواخر قاجار و اوایل دوران پهلوی فعالیت میکردهاند، همسر و دختر آنتوان سوریوگین* عکاس هستند. ماری، دختر سوریوگین از آخرین سالهای عمر پدر، از حدود 1309ش به بعد عکاسخانه او را اداره میکرد و تعدادی از نگاتیوهای پدرش را وقف هیئت تبلیغی کلیسای پروتستان امریکایی در تهران نمود. از عکسهای او نمونهای در دست نیست[۵].
از عکاسان زن پیشکسوت نیز مادام لیلیان روسی تبار در دوره رضاشاه پهلوی بود که به طور حرفهای به عکسبرداری اشتغال داشت[۶]. او را تیمورتاش، وزیر دربار بر سر کار آورد و در عکسبرداری تکچهره مهارت داشت. او عکاسخانهای نیز در تهران دایر کرده بود[۷][۸][۹].
حبیبه زمان و عزیزه جهان دختران میرزا حسن چهرهنگار،* عکاسِ شیرازی نیز به طور حرفهای به عکاسی پرداخته بودند، این دو به همراه مادربزرگ خود، بدرالسماء چهرهنگار، همسر حبیبالله چهرهنگار از نخستین کسانی بودند که اولین عکاسخانه زنانه را در شیراز در حدود 1307ش / 1928م تأسیس کردند. عکسهای زیادی از این 3 تن که تمام مراحل عکسبرداری، ظهور، رتوش و چاپ آنها را خود انجام میدادند، موجود است[۱۰]. اشرفالسادات سید اسماعیلی، از عکاسانِ زن، دوره احمدشاهِ قاجار (حک: 1327-1344ق/ 1909-1925م) است که در اندرون کاخ شاهی عکس میگرفته است. وی همسر عبداللهخان بلوطی از عکاسان قشون رضاشاه بوده است[۱۱].
زینت بلوطی، دختر عبداللهخان و اشرفالسادات سید اسماعیلی نیز از نخستین عکاسان دوران محمدرضا شاه پهلوی است. او از 1325ش به بعد در اراک و تهران عکاسخانه داشته است. محل عکاسخانه وی در تهران، به نام میترا در سه راه شکوفه بوده است[۱۲].
از بانوان دیگری که در شهرهای بزرگ و کوچک ایران و به ویژه قبل از واقعه کشف حجاب، عکاسخانه زنانه تأسیس کرده بودند، آگاهی دقیقی در دسترس نیست.
در دوران محمدرضا شاه، به ویژه از دهه 1340ش به بعد، گرایش بانوان عکاس، به عکاسی مستند اجتماعی و عکاسی هنری بیشتر بوده است.
از چهرههای شاخص و تحصیلکرده عکاسی این دوران که زنده و فعّال هستند میتوان به نامهای زیر اشاره کرد[۱۳]:
- سودابه قاسملو، از شاگردان دکتر هادی شفائیه و خبرنگار اطلاعات بانوان. وی در چند نمایشگاه دسته جمعی از جمله نمایشگاه تالار قندریز و جشن هنر شیراز شرکت کرده و در نمایشگاه عکاسی بانوان در دهه 1340ش برنده جایزه اول شده است.
- مهناز نوایی، در 1323ش به دنبال تکمیل تحصیلات به انگلستان رفت و از مدرسه فیلم تکنیک لندن فارغالتحصیل شد. وی عکاسی را به عنوان هنر مورد علاقه خود دنبال کرد.
- مینا بامشاد، فارغالتحصیل عکاسی از آلمان، و سابقه کار حرفهای در آلمان و اتریش عکاس وزارت فرهنگ و هنر و سرپرست واحد عکاسی سازمان برنامه و بودجه. (در 1347ش) وی در نمایشگاه دسته جمعی در تالار قندریز به عنوان عکاس شرکت داشته است.
- مریم زندی، فارغالتحصیل حقوق و علوم سیاسی از دانشگاه تهران، عکاس سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران و انتشارات سروش (از اواسط دهه 40 شمسی به بعد) وی از دهه 1370ش، مجموعه عکسهایی از چهره نویسندگان، شاعران و شخصیتهای فرهنگی و هنری را در کتابهایی با عنوان چهرهها منتشر کرده است و همچنین نمایشگاههایی را در خارج از کشور از آثار خود بر پا نموده است. وی از عکاسان فعال دهههای 40 تا 80 شمسی است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ افشار، ایرج. «یادداشتهای تاریخچه عکاسی»، نشریه عکسنامه. س اول، ش 2، تهران: تابستان 1377، ص111 ذیل خاطرات عینالسلطنه روز دوشنبه 6 رمضان ... (نقل به مضمون).
- ↑ ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص178 (نقل به مضمون).
- ↑ آلبومخانه کاخ گلستان. آلبومهای شماره 210، 214، 215، 289، 362؛ یادداشتهای ناصرالدین شاه بر روی برخی عکسها.
- ↑ ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 178-181.
- ↑ افشار، ایرج. گنجینه عکسهای ایران. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص54.
- ↑ فرمانفرماییان، مهرماه. زیرنگاه پدر. تهران: کویر، 1383، ص298.
- ↑ وخشوری، احمد. «پای صحبت احمد جزایری» (مصاحبه). نشریه عکس. س دوم، ش 1، تهران: اسفند 66 فروردین 67، ص57-59.
- ↑ «پای صبحت آشوت عجمیان»، نشریه عکس. س ششم، ش 6، تهران: مرداد 1366، ص30.
- ↑ «پای صحبت رحیم انوشفر»، نشریه عکس. س اول، ش 2، تهران: فروردین 1366، ص31.
- ↑ صانع، منصور. پیدایش عکاسی در شیراز. تهران: سروش، 1369، ص29- 30.
- ↑ ترابی، نسرین. عکاسخانه امید، نشریه عکس. س هجدهم، ش 214، تهران: بهمن 1383، ص56.
- ↑ نشریه عکاسان ایران. س دوم، ش 5، تهران: مرداد ماه 1373، ص5.
- ↑ آثار عکاسان ایران در 1347، کتاب سال اطلاعات (روزنامه). تهران: مؤسسه اطلاعات، 1348.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا طهماسب پور