تیسفون: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''تيسفون،''' یا مداین، شهر و اقامتگاه و پايتخت زمستاني اشكانيان<sup>*</sup> و ساسانيان<sup>*</sup> بر ساحل چپ دجله در عراق. كِردبنداز، [1]گِردآباد، تيسفون (طيسفون)، تيسپون، [2]طيسفونج، كتيسفرن، [3]توسفون، سوپين، [4]ماحوزه، [5]ماحوزا ملكا، سلوكيه، [6]وه اردشير....» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | [[پرونده:12323232324.png|بندانگشتی|نقشه تیسفون، قابل بازیابی از https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%DB%8C%D8%B3%D9%81%D9%88%D9%86]] | ||
'''[[تیسفون]]،''' یا مداین، شهر و اقامتگاه و پایتخت زمستانی اشکانیان و [[ساسانیان]] بر ساحل چپ دجله در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق]. | |||
کِردبنداز، [kerdbandāz]گِردآباد، تیسفون (طیسفون)، تیسپون، [ Tispun]طیسفونج، کتیسفرن، [Ctesiphon]توسفون، سوپین، [su-pin]ماحوزه، [Mahoze]ماحوزا ملکا، سلوکیه، [6]وه اردشیر. وه آنتیوخسرو (بِه از انطاکیه [Antākiye/ Antioch]شهرخسرو). شهرستانان، مدیناثا، [Madināthā][[مدینه]] و مدائن از نامهای چندی است که در منابع ایرانی، اسلامی، سریانی و دیگر منابع و متناسب با دورانهای مختلف تاریخی برای این شهر بیان شده است<ref> برای آگاهی بیشتر. كریمی، اصغر. «تیسفون»، در '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. تهران: 1383، بنیاد دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج8،ص794-798.</ref>. بابِل قدیمیترین شهر و پایتخت میان رودان (بینالنهرین) و تیسفون و بغداد در مسیری 80 کیلومتری برکرانه دجله هر یک، بنا شده پس از ویرانی دیگری بوده و بر روی هم سابقه مدنیت و تختگاهی بیش از چهار هزار سال دارند. تیسفون یا مدائن را از این رو شهرستانان گفتهاند که شامل 7 شهر بوده است: اسپانبر( اسفانبر)، وِه آنیتو خسرو(رومیگان) بلاشگرد (ساباط)، وه (ویه) اردشیر (سلوکیه)، ماحوزا، نونیافاذ، دَرزیندان<ref>Kroger, Jens "ctesiphon" '''''in Encyclopaedia Iranica''''', New yourk Columbia university and Mazda publisher. 1999. VI p446-448.</ref>. | |||
در 129ق.م | در 129ق.م اشکانیان اراضی پیرامون تیسفون را فتح کردند و [[مهرداد]] اول اشکانی آن را بنا نهاد که از زمان گودرز دوم (حک41-51.م) تا فتح آن به دست سعد بن ابی وقاص (14 یا 16ق/ ؟ م) در زمان خلافت عمر (13-23ق) و [[یزدگرد سوم]] [[ساسانیان|ساسانی]] (حک11-31ق/632-651م) ششصد سال پایتخت این دو سلسله و همیشه در معرض تحولات سیاسی، اجتماعی ناشی از نظام سیاسی اشکانیان و در معرض هجوم رومیان از غرب بود. از زمان [[شاپور]] دوم یا ذوالأکتاف (310-379م) تیسفون به اوج عظمت و شکوه رسید و به عنوان مرکز حکومتی و مبادلات بازرگانی بر شاخه مهمی از جاده ابریشم،<ref>یارشاطر، احسان. '''''تاریخ ایران پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه حسن انوشه، تهران: 1378، امیركبیر، ج3، بخش اول، مقدمه. </ref> محل حضور پیروان مذاهب و ترکیبهای قومی مختلف درآمد. با شکوهترین، رفیعترین و مشهورترین بنای آن ایوان مدائن یا طاق کسری است که در زمان [[شاپور]] اول یا [[خسرو انوشیروان]] در مساحتی 400×300 متر<ref>كریستنسن، آرتور امانوئل. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه غلامرضا رشید یاسمی، تهران: 1351، ابنسینا، ص413.</ref> در جنوب تیسفون قدیم (عتیق) بنا شد. با فتح مدائن توسط اعراب مسلمان خزائن گرانبهای آن مانند [[تاج]] [[خسرو پرویز|خسروپرویز]]، دیبای زربفت جواهرنشان و فرشکسری (بهارستان) به دست آنان افتاد<ref>طبری، محمد بن جریر. '''''تاریخ طبری'''''. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1368، اساطیر، ج5، ص1824.</ref>. بعدها سلمان فارسی به حکمرانی مداین رسید و در همانجا درگذشت و در جایی که به نام سلمان پاک مشهور است مدفون شد<ref> یعقوبی، ابن واضح احمد بن ابییعقوب. '''''البلدان'''''. ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران: 1347، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ص100.</ref>. تیسفون به مرور ویران شد و از مصالح آن در زمان عباسیان برای بنای سامرا و بغداد استفاده شد و از آن ویرانهای بیش بر جای نماند و ایوان مدائن به قول خاقانی شروانی، آئینه عبرت شد. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[ساسانیان]] | |||
* [[یزدگرد سوم]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
حسن باستانی راد | |||
[[رده:تاریخ]] | |||
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۴۸
تیسفون، یا مداین، شهر و اقامتگاه و پایتخت زمستانی اشکانیان و ساسانیان بر ساحل چپ دجله در عراق.
کِردبنداز، [kerdbandāz]گِردآباد، تیسفون (طیسفون)، تیسپون، [ Tispun]طیسفونج، کتیسفرن، [Ctesiphon]توسفون، سوپین، [su-pin]ماحوزه، [Mahoze]ماحوزا ملکا، سلوکیه، [6]وه اردشیر. وه آنتیوخسرو (بِه از انطاکیه [Antākiye/ Antioch]شهرخسرو). شهرستانان، مدیناثا، [Madināthā]مدینه و مدائن از نامهای چندی است که در منابع ایرانی، اسلامی، سریانی و دیگر منابع و متناسب با دورانهای مختلف تاریخی برای این شهر بیان شده است[۱]. بابِل قدیمیترین شهر و پایتخت میان رودان (بینالنهرین) و تیسفون و بغداد در مسیری 80 کیلومتری برکرانه دجله هر یک، بنا شده پس از ویرانی دیگری بوده و بر روی هم سابقه مدنیت و تختگاهی بیش از چهار هزار سال دارند. تیسفون یا مدائن را از این رو شهرستانان گفتهاند که شامل 7 شهر بوده است: اسپانبر( اسفانبر)، وِه آنیتو خسرو(رومیگان) بلاشگرد (ساباط)، وه (ویه) اردشیر (سلوکیه)، ماحوزا، نونیافاذ، دَرزیندان[۲].
در 129ق.م اشکانیان اراضی پیرامون تیسفون را فتح کردند و مهرداد اول اشکانی آن را بنا نهاد که از زمان گودرز دوم (حک41-51.م) تا فتح آن به دست سعد بن ابی وقاص (14 یا 16ق/ ؟ م) در زمان خلافت عمر (13-23ق) و یزدگرد سوم ساسانی (حک11-31ق/632-651م) ششصد سال پایتخت این دو سلسله و همیشه در معرض تحولات سیاسی، اجتماعی ناشی از نظام سیاسی اشکانیان و در معرض هجوم رومیان از غرب بود. از زمان شاپور دوم یا ذوالأکتاف (310-379م) تیسفون به اوج عظمت و شکوه رسید و به عنوان مرکز حکومتی و مبادلات بازرگانی بر شاخه مهمی از جاده ابریشم،[۳] محل حضور پیروان مذاهب و ترکیبهای قومی مختلف درآمد. با شکوهترین، رفیعترین و مشهورترین بنای آن ایوان مدائن یا طاق کسری است که در زمان شاپور اول یا خسرو انوشیروان در مساحتی 400×300 متر[۴] در جنوب تیسفون قدیم (عتیق) بنا شد. با فتح مدائن توسط اعراب مسلمان خزائن گرانبهای آن مانند تاج خسروپرویز، دیبای زربفت جواهرنشان و فرشکسری (بهارستان) به دست آنان افتاد[۵]. بعدها سلمان فارسی به حکمرانی مداین رسید و در همانجا درگذشت و در جایی که به نام سلمان پاک مشهور است مدفون شد[۶]. تیسفون به مرور ویران شد و از مصالح آن در زمان عباسیان برای بنای سامرا و بغداد استفاده شد و از آن ویرانهای بیش بر جای نماند و ایوان مدائن به قول خاقانی شروانی، آئینه عبرت شد.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ برای آگاهی بیشتر. كریمی، اصغر. «تیسفون»، در دانشنامه جهان اسلام. تهران: 1383، بنیاد دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج8،ص794-798.
- ↑ Kroger, Jens "ctesiphon" in Encyclopaedia Iranica, New yourk Columbia university and Mazda publisher. 1999. VI p446-448.
- ↑ یارشاطر، احسان. تاریخ ایران پژوهش دانشگاه كمبریج. ترجمه حسن انوشه، تهران: 1378، امیركبیر، ج3، بخش اول، مقدمه.
- ↑ كریستنسن، آرتور امانوئل. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه غلامرضا رشید یاسمی، تهران: 1351، ابنسینا، ص413.
- ↑ طبری، محمد بن جریر. تاریخ طبری. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1368، اساطیر، ج5، ص1824.
- ↑ یعقوبی، ابن واضح احمد بن ابییعقوب. البلدان. ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران: 1347، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ص100.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
حسن باستانی راد