سمنان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۶

دروازه ارگ سمنان ، برگرفته از سایت سفر مارکت ، قابل بازیابی ازhttps://safarmarket.com/

سمنان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شمالی ایران، در دامنه‌های جنوبی کوهستان البرز و در همسایگی دشت کویر، بزرگ‌ترین منطقه بیابانی و خشک ایران.

شهرستان سمنان از شرق با شهرستان‌ دامغان، از غرب با شهرستان‌های فیروزکوه (در استان تهران) و گرمسار، از جنوب با شهرستان‌های اردستان و نائین (در استان اصفهان) و از شمال با شهرستان‌های ساری و پل سفید (در استان مازندران)، همسایه است^[۱] و برابر با آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 3 بخش، 4 شهر و 5 دهستان است^[۲].

شهرستان سمنان با مختصات جغرافیایی ً45 َ23 ْ53 طول شرقی و ً30 َ34 ْ35 عرض شمالی و با ارتفاع 1130 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل و خشک و میانگین حداکثر دما 24 درجه و میانگین حداقل دما 12 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 141 میلی‌متر^[۳]،در فاصله 215 کیلومتری از شهر تهران واقع شده است^[۴]. شهر سمنان در مسیر خط آهن تهران ـ مشهد قرار دارد و با جاده‌ای درجه یک، از طریق راه فیروزکوه به سواحل دریای خزر متصل می‌شود. بخش جنوبی سمنان پس از اتصال به چند روستای نزدیک به شهر، مستقیماً و بدون واسطه به کویر می‌پیوندد. با توجه به این ویژگی جغرافیایی، سمنان دارای چهره‌ای دوگانه و متضاد در شمال و جنوب خود به لحاظ نوع اقلیم و دیگر ویژگی‌های جغرافیای طبیعی است^[۵].سمنان به رغم واقع شدن در منطقه خشک و کم باران و نداشتن جریان آب‌های سطحی قابل توجه، اما به علت واقع شدن در مسیر ارتباطی مهم شرق به غرب کشور از دامنه جنوبی سلسله جبال البرز و قرار گرفتن در جوار جاده ابریشم، در طول تاریخ، به لحاظ موقعیت جغرافیایی دارای اهمیت و نیز صاحب مدنیّت و فرهنگ شهرنشینی بوده است. مطالبی که در وجه تسمیه شهر آورده شده، گرچه تماماً پذیرفتنی نیست و برخی نظیر بنیاد شهر به دست فرزندان نوح، افسانه می‌نماید، اما این خود حکایت از اهمیت و سابقه تاریخی شهر دارد^[۶].در منابع تاریخی از سمنان با نام‌هایی چون سکسان، سکنان، سمنک، سمینا، سی‌مین، کومس، کومه‌شه، قومس، کومش، سِمن، کوه‌مس و ... یاد شده و مدتی هم لقب دارالوزاره را داشته است^[۷].

مؤلف حدودالعالم در وصف سمنان آورده است:

«سمنان شهرکیست خرم و آبادان و از وی میوه‌ها خیزد بهتر است از همه جای»^[۸] و از کومش به نام ناحیه‌ای یاد می‌شود که «... میان ری و خراسان بر راه حجاج و اندر میان کوه‌هاست و این ناحیت آبادان و با نعمتست و مردمانی جنگی و از وی جامه کنیس خیزد و میوه‌هایی که اندر همه جهان چنان نباشد و از آن به گرگان و طبرستان برند»^[۹].

در دیگر منابع نیز قومش یا کومس و دیگر نام‌های مشابه بر ناحیه و ایالتی (مشتمل بر سمنان، دامغان، بسطام، خوار، خرقان و حتی گرمسار) اطلاق می‌گردید که کرسی آن دامغان بوده است و بر حسب عادت آن روزگار نه تنها به دامغان، بلکه به سمنان و حتی به بسطام نیز قومس گفته می‌شده است^[۱۰]. در نزهه‌القلوب نیز «در ذکر دیار قومس و طبرستان» از سمنان به همین نام ذکر شده است که:

«از اقلیم چهارم است ... طهمورث ساخت، هوایش معتدل است. آبش از رود و از میوه‌هاش انار و فستق [پسته] و انجیر بغایت نیکو باشد»^[۱۱].

سمنان در طول تاریخ با مصائبی چون حمله ترکان غز، یورش مغولان و زلزله مهیبی روبرو بوده که شهر را به ویرانی کشانده است. در عجایب‌ المخلوقات و غرایب الموجودات به این زلزله اشاره است:

«در 42ق / 662م به زمین قومس زلزله برآمد بناهاء ولایت بیفکند و چندین هزار مرد در زیر هدم بماند و چهل هزار و نود و شش آدمی از زیر گل بدر آوردند...»^[۱۲].

شهر سمنان تا 1340ش به عنوان شهرستان، تابع استان مازندران بود و نخستین بار در همین سال با تشکیل فرمانداری کل سمنان، به مرکزیت فرمانداری کل مذکور انتخاب شد و در 1355ش با تبدیل فرمانداری کل به استان، شهر سمنان به عنوان مرکز استان، وارد مرحله جدیدی از توسعه اجتماعی و اقتصادی خود گردید^[۱۳]. تأسیس مراکز متعدد صنعتی و تولیدی و نیز مراکز آموزش عالی، سمنان را به یکی از مراکز جذب جمعیت در دامنه جنوبی البرز و در حاشیه منطقه بزرگ کویری ایران درآورده است؛ به گونه‌ای که جمعیت این شهر از 29026 تن در 1335ش^[۱۴] به 91045 تن در 1375ش و طبق پیش‌بینی‌های آماری در 1384ش به 125536 تن رسیده است^[۱۵]. در قسمت شمالی سمنان، آب و هوای مساعد، موجب رونق کشاورزی و دامداری و نیز باغداری به ویژه در شهمیرزاد و مهدی‌شهر شده است. مناره متعلق به دوره سلجوقی، خانقاه و مزار شیخ علاءالدوله سمنانی، متعلق به دوره مغول، مسجد جمعه از آثار دوره تیموری، مسجد سلطانی و دروازه ارگ سمنان متعلق به دوره قاجار و بازار شهر از جمله آثار برجای مانده تاریخی در این شهر است^[۱۶].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1383.
↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.
↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 718.
↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.
↑ سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش). جغرافیای استان سمنان. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1383، ص 3-7.
↑ افشار سیستانی، ایرج. پژوهش در نام‌ شهرهای ایران. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص405-407.
↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 219.
↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 147.
↑ همان. ص146.
↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 389-390. Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 364-365.
↑ مستوفی، حمدالله. نزههالقلوب. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 161.
↑ طوسی، محمد. عجایب‌المخلوقات و غرایب الموجودات. چ2، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 299.
↑ امیر احمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 98-100.
↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت‌ شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص108.
↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور براساس محدوده 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص125- 126.
↑ بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص456.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون index.php?title=رده:جغرافیا

[1] دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1383.

[2] دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.

[3] جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 718.

[4] سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.

[5] سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش). جغرافیای استان سمنان. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1383، ص 3-7.

[6] افشار سیستانی، ایرج. پژوهش در نام‌ شهرهای ایران. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص405-407.

[7] چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 219.

[8] حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 147.

[9] همان. ص146.

[10] لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 389-390. Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 364-365.

[11] مستوفی، حمدالله. نزههالقلوب. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 161.

[12] طوسی، محمد. عجایب‌المخلوقات و غرایب الموجودات. چ2، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 299.

[13] امیر احمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 98-100.

[14] نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت‌ شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص108.

[15] مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور براساس محدوده 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص125- 126.

[16] بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص456.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

@@ خط ۴: / خط ۴: @@
 شهرستان سمنان از شرق با شهرستان‌ دامغان، از غرب با شهرستان‌های فیروزکوه (در [[استان تهران]]) و گرمسار، از جنوب با شهرستان‌های اردستان و نائین (در [[استان اصفهان]]) و از شمال با شهرستان‌های ساری و پل سفید (در [[استان مازندران]])، همسایه است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383.</ref> و برابر با آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان دارای 3 بخش، 4 شهر و 5 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>.
-شهرستان سمنان با مختصات جغرافیایی ً45 َ23 ْ53 طول شرقی و ً30 َ34 ْ35 عرض شمالی و با ارتفاع 1130 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل و خشک و میانگین حداکثر دما 24 درجه و میانگین حداقل دما 12 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 141 میلی‌متر<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 718.</ref>،در فاصله 215 کیلومتری از شهر [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>.شهر سمنان در مسیر خط آهن [[استان تهران|تهران]] ـ [[مشهد]] قرار دارد و با جاده‌ای درجه یک، از طریق راه فیروزکوه به سواحل دریای خزر متصل می‌شود. بخش جنوبی سمنان پس از اتصال به چند روستای نزدیک به شهر، مستقیماً و بدون واسطه به کویر می‌پیوندد. با توجه به این ویژگی جغرافیایی، سمنان دارای چهره‌ای دوگانه و متضاد در شمال و جنوب خود به لحاظ نوع اقلیم و دیگر ویژگی‌های جغرافیای طبیعی است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش). '''جغرافیای استان سمنان'''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1383، ص 3-7.</ref>.سمنان به رغم واقع شدن در منطقه خشک و کم باران و نداشتن جریان آب‌های سطحی قابل توجه، اما به علت واقع شدن در مسیر ارتباطی مهم شرق به غرب کشور از دامنه جنوبی سلسله جبال [[البرز]] و قرار گرفتن در جوار جاده ابریشم، در طول تاریخ، به لحاظ موقعیت جغرافیایی دارای اهمیت و نیز صاحب مدنیّت و فرهنگ شهرنشینی بوده است. مطالبی که در وجه تسمیه شهر آورده شده، گرچه تماماً پذیرفتنی نیست و برخی نظیر بنیاد شهر به دست فرزندان نوح، افسانه می‌نماید، اما این خود حکایت از اهمیت و سابقه تاریخی شهر دارد<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام‌ شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص405-407.</ref>.در منابع تاریخی از سمنان با نام‌هایی چون سکسان، سکنان، سمنک، سمینا، سی‌مین، کومس، کومه‌شه، قومس، کومش، سِمن، کوه‌مس و ... یاد شده و مدتی هم لقب دارالوزاره را داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 219.</ref>. مؤلف حدودالعالم در وصف سمنان آورده است: «سمنان شهرکیست خرم و [[آبادان]] و از وی میوه‌ها خیزد بهتر است از همه جای»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 147.</ref> و از کومش به نام ناحیه‌ای یاد می‌شود که «... میان ری و خراسان بر راه حجاج و اندر میان کوه‌هاست و این ناحیت [[آبادان]] و با نعمتست و مردمانی جنگی و از وی جامه کنیس خیزد و میوه‌هایی که اندر همه جهان چنان نباشد و از آن به گرگان و طبرستان برند»<ref>همان. ص146.</ref>.در دیگر منابع نیز قومش یا کومس و دیگر نام‌های مشابه بر ناحیه و ایالتی (مشتمل بر سمنان، دامغان، بسطام، خوار، خرقان و حتی گرمسار) اطلاق می‌گردید که کرسی آن دامغان بوده است و بر حسب عادت آن روزگار نه تنها به دامغان، بلکه به سمنان و حتی به بسطام نیز قومس گفته می‌شده است<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 389-390.
+شهرستان سمنان با مختصات جغرافیایی ً45 َ23 ْ53 طول شرقی و ً30 َ34 ْ35 عرض شمالی و با ارتفاع 1130 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل و خشک و میانگین حداکثر دما 24 درجه و میانگین حداقل دما 12 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 141 میلی‌متر<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 718.</ref>،در فاصله 215 کیلومتری از شهر [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>. شهر سمنان در مسیر خط آهن [[استان تهران|تهران]] ـ [[مشهد]] قرار دارد و با جاده‌ای درجه یک، از طریق راه فیروزکوه به سواحل دریای خزر متصل می‌شود. بخش جنوبی سمنان پس از اتصال به چند روستای نزدیک به شهر، مستقیماً و بدون واسطه به کویر می‌پیوندد. با توجه به این ویژگی جغرافیایی، سمنان دارای چهره‌ای دوگانه و متضاد در شمال و جنوب خود به لحاظ نوع اقلیم و دیگر ویژگی‌های جغرافیای طبیعی است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش). '''جغرافیای استان سمنان'''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1383، ص 3-7.</ref>.سمنان به رغم واقع شدن در منطقه خشک و کم باران و نداشتن جریان آب‌های سطحی قابل توجه، اما به علت واقع شدن در مسیر ارتباطی مهم شرق به غرب کشور از دامنه جنوبی سلسله جبال [[البرز]] و قرار گرفتن در جوار جاده ابریشم، در طول تاریخ، به لحاظ موقعیت جغرافیایی دارای اهمیت و نیز صاحب مدنیّت و فرهنگ شهرنشینی بوده است. مطالبی که در وجه تسمیه شهر آورده شده، گرچه تماماً پذیرفتنی نیست و برخی نظیر بنیاد شهر به دست فرزندان نوح، افسانه می‌نماید، اما این خود حکایت از اهمیت و سابقه تاریخی شهر دارد<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام‌ شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص405-407.</ref>.در منابع تاریخی از سمنان با نام‌هایی چون سکسان، سکنان، سمنک، سمینا، سی‌مین، کومس، کومه‌شه، قومس، کومش، سِمن، کوه‌مس و ... یاد شده و مدتی هم لقب دارالوزاره را داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 219.</ref>.
-Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 364-365.</ref>.در نزهه‌القلوب نیز «در ذکر دیار قومس و طبرستان» از سمنان به همین نام ذکر شده است که: «از اقلیم چهارم است ... طهمورث ساخت، هوایش معتدل است. آبش از رود و از میوه‌هاش انار و فستق [پسته] و انجیر بغایت نیکو باشد»<ref>مستوفی، حمدالله. '''''نزههالقلوب'''''. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 161.</ref>.سمنان در طول تاریخ با مصائبی چون حمله ترکان غز، یورش [[مغول ها|مغولان]] و زلزله مهیبی روبرو بوده که شهر را به ویرانی کشانده است. در عجایب‌ المخلوقات و غرایب الموجودات به این زلزله اشاره است: «در 42ق / 662م به زمین قومس زلزله برآمد بناهاء ولایت بیفکند و چندین هزار مرد در زیر هدم بماند و چهل هزار و نود و شش آدمی از زیر گل بدر آوردند...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب‌المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. چ2، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 299.</ref>. شهر سمنان تا 1340ش به عنوان شهرستان، تابع [[استان مازندران]] بود و نخستین بار در همین سال با تشکیل فرمانداری کل سمنان، به مرکزیت فرمانداری کل مذکور انتخاب شد و در 1355ش با تبدیل فرمانداری کل به استان، شهر سمنان به عنوان مرکز استان، وارد مرحله جدیدی از توسعه اجتماعی و اقتصادی خود گردید<ref>امیر احمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 98-100.</ref>.تأسیس مراکز متعدد صنعتی و تولیدی و نیز مراکز آموزش عالی، سمنان را به یکی از مراکز جذب جمعیت در دامنه جنوبی [[البرز]] و در حاشیه منطقه بزرگ کویری [[کشور ایران|ایران]] درآورده است؛ به گونه‌ای که جمعیت این شهر از 29026 تن در 1335ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت‌ شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص108.</ref>به 91045 تن در 1375ش و طبق پیش‌بینی‌های آماری در 1384ش به 125536 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور براساس محدوده 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص125- 126.</ref>.در قسمت شمالی سمنان، آب و هوای مساعد، موجب رونق کشاورزی و دامداری و نیز باغداری به ویژه در شهمیرزاد و مهدی‌شهر شده است. مناره متعلق به دوره سلجوقی، خانقاه و مزار شیخ علاءالدوله سمنانی، متعلق به دوره مغول، مسجد جمعه از آثار دوره تیموری، مسجد سلطانی و دروازه ارگ سمنان متعلق به دوره قاجار و بازار شهر از جمله آثار برجای مانده تاریخی در این شهر است<ref>بیات، عزیزالله. '''''کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص456.</ref>.
+مؤلف حدودالعالم در وصف سمنان آورده است:
+«سمنان شهرکیست خرم و [[آبادان]] و از وی میوه‌ها خیزد بهتر است از همه جای»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 147.</ref> و از کومش به نام ناحیه‌ای یاد می‌شود که «... میان ری و خراسان بر راه حجاج و اندر میان کوه‌هاست و این ناحیت [[آبادان]] و با نعمتست و مردمانی جنگی و از وی جامه کنیس خیزد و میوه‌هایی که اندر همه جهان چنان نباشد و از آن به گرگان و طبرستان برند»<ref>همان. ص146.</ref>.
+در دیگر منابع نیز قومش یا کومس و دیگر نام‌های مشابه بر ناحیه و ایالتی (مشتمل بر سمنان، دامغان، بسطام، خوار، خرقان و حتی گرمسار) اطلاق می‌گردید که کرسی آن دامغان بوده است و بر حسب عادت آن روزگار نه تنها به دامغان، بلکه به سمنان و حتی به بسطام نیز قومس گفته می‌شده است<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 389-390.
+Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 364-365.</ref>. در نزهه‌القلوب نیز «در ذکر دیار قومس و طبرستان» از سمنان به همین نام ذکر شده است که:<blockquote>«از اقلیم چهارم است ... طهمورث ساخت، هوایش معتدل است. آبش از رود و از میوه‌هاش انار و فستق [پسته] و انجیر بغایت نیکو باشد»<ref>مستوفی، حمدالله. '''''نزههالقلوب'''''. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 161.</ref>.</blockquote>سمنان در طول تاریخ با مصائبی چون حمله ترکان غز، یورش [[مغول ها|مغولان]] و زلزله مهیبی روبرو بوده که شهر را به ویرانی کشانده است.
+در عجایب‌ المخلوقات و غرایب الموجودات به این زلزله اشاره است: <blockquote>«در 42ق / 662م به زمین قومس زلزله برآمد بناهاء ولایت بیفکند و چندین هزار مرد در زیر هدم بماند و چهل هزار و نود و شش آدمی از زیر گل بدر آوردند...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب‌المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. چ2، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 299.</ref>. </blockquote>شهر سمنان تا 1340ش به عنوان شهرستان، تابع [[استان مازندران]] بود و نخستین بار در همین سال با تشکیل فرمانداری کل سمنان، به مرکزیت فرمانداری کل مذکور انتخاب شد و در 1355ش با تبدیل فرمانداری کل به استان، شهر سمنان به عنوان مرکز استان، وارد مرحله جدیدی از توسعه اجتماعی و اقتصادی خود گردید<ref>امیر احمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 98-100.</ref>. تأسیس مراکز متعدد صنعتی و تولیدی و نیز مراکز آموزش عالی، سمنان را به یکی از مراکز جذب جمعیت در دامنه جنوبی [[البرز]] و در حاشیه منطقه بزرگ کویری [[کشور ایران|ایران]] درآورده است؛ به گونه‌ای که جمعیت این شهر از 29026 تن در 1335ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت‌ شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص108.</ref> به 91045 تن در 1375ش و طبق پیش‌بینی‌های آماری در 1384ش به 125536 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور براساس محدوده 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص125- 126.</ref>. در قسمت شمالی سمنان، آب و هوای مساعد، موجب رونق کشاورزی و دامداری و نیز باغداری به ویژه در شهمیرزاد و مهدی‌شهر شده است. [[منار|مناره]] متعلق به [[سلجوقیان|دوره سلجوقی]]، خانقاه و مزار شیخ علاءالدوله سمنانی، متعلق به [[مغول ها|دوره مغول]]، مسجد جمعه از آثار [[تیموریان|دوره تیموری]]، مسجد سلطانی و دروازه ارگ سمنان متعلق به [[قاجاریه|دوره قاجار]] و بازار شهر از جمله آثار برجای مانده تاریخی در این شهر است<ref>بیات، عزیزالله. '''''کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص456.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==
@@ خط ۱۲: / خط ۲۰: @@
 * [[استان تهران]]
 * [[استان اصفهان]]
+* [[مغول ها]]
+* [[قاجاریه]]
 == مآخذ ==
@@ خط ۲۱: / خط ۳۱: @@
 == نویسنده مقاله ==
 غلامحسین تکمیل همایون
-[[رده:جغرافیا]]
+[[index.php?title=رده:جغرافیا]]