گرگان: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۴

گرگان، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در استان گلستان، در خاور دریای خزر، در همسایگی کشور ترکمنستان.

شهرستان گرگان، بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است^[۱]. این شهرستان از غرب با شهرستان‌های کردکوی و بندر ترکمن، از شمال با شهرستان آق‌قلا، از شرق با شهرستان علی آباد، از جنوب با شهرستان‌های شاهرود و دامغان (در استان سمنان) همسایه است^[۲]. نواحی جنوبی آن را کوهستان‌های مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفع‌ترین آنهاست، تشکیل می‌دهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به خزر می‌ریزد^[۳].

شهر گرگان با مختصات جغرافیایی "00 '26 ْ54 طول شرقی و "30 '50 ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر^[۳]، در فاصله 30 کیلومتری دریا و 381 کیلومتری از تهران^[۴] و در آخرین نقطه خط‌آهن به خزر و در جلگه‌ای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد.

گرگان از شهرهای قدیمی ایران است که به نام‌های دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است^[۵]^[۶]. یعقوبی در البلدان (تألیف 278ق / 891م) می‌نویسد:

«شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آن‌که یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامه‌های حریر در آن‌جا ساخته می‌‌شود...»^[۷].

در حدودالعالم (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان:

«شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانی‌اند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهمان‌دار ... و مستقر پادشاه طبرستان...»^[۸].

بارتولد می‌گوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“^[۹].بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر دوره قاجاریه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتاب‌های خود از آن، با همین عنوان یاد کرده‌اند“^[۱۰]. «لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم می‌داند. وی می‌نویسد:

بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در دریای خزر، جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت»^[۱۱]^[۱۲].

مقدسی هم می‌نویسد:

«آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است»^[۱۳].

به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد^[۱۴]. استرآباد (گرگان) جایگاه ایل قاجار بود و در دوره صفویه به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان علی بن ابی طالب(ع) است، بسیار مشهور بود^[۱۵]^[۱۶]. بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امام‌زاده نور، مسجد گلشن و پل آق‌قلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبه‌های طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانون‌های علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 ^[۱۷] و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است^[۱۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1383.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.
↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134.
↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص8.
↑ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.
↑ یعقوبی، ابن‌ واضح (احمد بن ابی‌یعقوب). البلدان. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46.
↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143.
↑ بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور (طالب‌زاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.
↑ نهچیری، عبدالحسین. جغرافیای تاریخی شهرها. چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.
↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383.
↑ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403، 404.
↑ مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525.
↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 1085.
↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383،
↑ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403.
↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 112.
↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 194.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

[1] دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.

[2] سازمان نقشه‌برداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1383.

[:0-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.

[4] سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134.

[5] لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص8.

[6] Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.

[7] یعقوبی، ابن‌ واضح (احمد بن ابی‌یعقوب). البلدان. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46.

[8] حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143.

[9] بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور (طالب‌زاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.

[10] نهچیری، عبدالحسین. جغرافیای تاریخی شهرها. چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.

[11] لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383.

[12] Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403، 404.

[13] مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525.

[14] جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 1085.

[15] لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383،

[16] Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403.

[17] نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 112.

[18] مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 194.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 گرگان، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، در همسایگی کشور ترکمنستان.
-شهرستان گرگان، بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</ref>. این شهرستان از غرب با شهرستان‌های کردکوی و بندر ترکمن، از شمال با شهرستان  آق‌قلا، از شرق با شهرستان علی آباد ، از جنوب با شهرستان‌های شاهرود و دامغان (در [[استان سمنان]]) همسایه است<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1383.</ref>. نواحی جنوبی آن را کوهستان‌های مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفع‌ترین آنهاست، تشکیل می‌دهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به [[دریاچه خزر|خزر]] می‌ریزد<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.</ref>.
+شهرستان گرگان، بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</ref>. این شهرستان از غرب با شهرستان‌های کردکوی و [[ترکمن|بندر ترکمن]]، از شمال با شهرستان  آق‌قلا، از شرق با شهرستان علی آباد، از جنوب با شهرستان‌های شاهرود و دامغان (در [[استان سمنان]]) همسایه است<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1383.</ref>. نواحی جنوبی آن را کوهستان‌های مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفع‌ترین آنهاست، تشکیل می‌دهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به [[دریاچه خزر|خزر]] می‌ریزد<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.</ref>.
-شهر گرگان  با مختصات جغرافیایی "00 '26  ْ54 طول شرقی و "30 '50  ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر<ref name=":0" />، در فاصله 30 کیلومتری دریا  و 381 کیلومتری از [[استان تهران|تهران]]<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134. </ref> و در آخرین نقطه خط‌آهن به  خزر و در جلگه‌ای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد.
+شهر گرگان  با مختصات جغرافیایی "00 '26  ْ54 طول شرقی و "30 '50  ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر<ref name=":0" />، در فاصله 30 کیلومتری دریا  و 381 کیلومتری از [[استان تهران|تهران]]<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134. </ref> و در آخرین نقطه خط‌آهن به [[دریاچه خزر|خزر]] و در جلگه‌ای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد.
-گرگان از شهرهای قدیمی [[کشور ایران|ایران]] است که به نام‌های دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص8؛
+گرگان از شهرهای قدیمی [[کشور ایران|ایران]] است که به نام‌های دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص8.
-Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.</ref>.یعقوبی در البلدان (تألیف 278ق / 891م) می‌نویسد: «شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آن‌که یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامه‌های حریر در آن‌جا ساخته می‌‌شود...»<ref>یعقوبی، ابن‌ واضح (احمد بن ابی‌یعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46.</ref>.در حدودالعالم (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: «شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانی‌اند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهمان‌دار ... و مستقر پادشاه طبرستان...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143.</ref>. بارتولد می‌گوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“<ref>بارتولد، و. '''''تذکره جغرافیای تاریخی ایران'''''. ترجمه حمزه سردادور (طالب‌زاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.</ref>.بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر دوره قاجاریه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتاب‌های خود از آن، با همین عنوان یاد کرده‌اند“<ref>نهچیری، عبدالحسین. '''''جغرافیای تاریخی شهرها.''''' چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.</ref>.«لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم می‌داند. وی می‌نویسد: بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در دریای خزر، جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383،
+</ref><ref>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.</ref>. یعقوبی در البلدان (تألیف 278ق / 891م) می‌نویسد: <blockquote>«شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از [[اسلام]] بازگشتند، تا آن‌که یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامه‌های حریر در آن‌جا ساخته می‌‌شود...»<ref>یعقوبی، ابن‌ واضح (احمد بن ابی‌یعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46.</ref>.</blockquote>در حدودالعالم (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: <blockquote>«شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانی‌اند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهمان‌دار ... و مستقر پادشاه طبرستان...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143.</ref>. </blockquote>بارتولد می‌گوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“<ref>بارتولد، و. '''''تذکره جغرافیای تاریخی ایران'''''. ترجمه حمزه سردادور (طالب‌زاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.</ref>.بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر [[قاجاریه|دوره قاجاریه]] به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتاب‌های خود از آن، با همین عنوان یاد کرده‌اند“<ref>نهچیری، عبدالحسین. '''''جغرافیای تاریخی شهرها.''''' چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.</ref>. «لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم می‌داند. وی می‌نویسد: <blockquote>بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383.</ref><ref>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403، 404.</ref>.</blockquote>مقدسی هم می‌نویسد: <blockquote>«آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است»<ref>مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. '''''احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525. </ref>. </blockquote>به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 1085. </ref>. استرآباد (گرگان) جایگاه ایل [[قاجاریه|قاجار]] بود و در [[صفویان|دوره صفویه]] به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|علی بن ابی طالب(ع)]] است، بسیار مشهور بود<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383،</ref><ref>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403.</ref>. بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امام‌زاده نور، مسجد گلشن و پل آق‌قلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبه‌های طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانون‌های علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 112.</ref> و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 194.</ref>.
-Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403، 404.</ref>.
-مقدسی هم می‌نویسد: «آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است»<ref>مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. '''''احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525. </ref>.به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 1085. </ref>. استرآباد (گرگان) جایگاه ایل [[قاجاریه|قاجار]] بود و در دوره صفویه به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان علی بن ابی طالب(ع) است، بسیار مشهور بود<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383،
-Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403.</ref>.بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امام‌زاده نور، مسجد گلشن و پل آق‌قلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبه‌های طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانون‌های علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 112.</ref> و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 194.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==