نقش جهان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۱

نقش‌جهان، نام میدانی بزرگ از نمونه‌های کهن بازمانده از دوره صفویان در مرکز شهر تاریخی اصفهان.

پیش از دوره صفوی باغی به نام نقش‌جهان با کوشک در جایگاه کنونی میدان نقش‌جهان اصفهان وجود داشته است و در گذشته نخجوان در شمال غرب ایران را نیز نشوی و نقش‌جهان می‌گفتند. در زمان سلاجقه که اصفهان پایتخت بود، میدان نقش‌جهان، کوشک میدان نامیده می‌شد. شاه اسماعیل صفوی آن را توسعه داد ^[۱] و به دستور او حاکم ابرقوه (ابرکوه) را در آن‌جا به قتل رساندند (915ق). برخی مورخان دوره صفوی تاریخ بنای نقش‌جهان را 1011ق/؟ م ^[۲] نوشته‌اند و برخی پیش از این تاریخ از توسعه وساخت بناهای پیرامون آن سخن گفته‌اند ^[۳]و از آن‌جا که زیبایی، توازن و شکوه هنری در آن است آن را تصویر عالم هستی (نقش‌جهان) خوانده‌اند.

در 1006ق/1597م شاه عباس اول (بزرگ) پایتخت صفویان را از قزوین به اصفهان منتقل کرد و با استفاده از طراحان، معماران، مهندسان، کاشی‌کاران، سنگ‌تراشان و... نقش‌جهان را عرصه ساخت و ساز شاهکارهای هنری ایرانِ عصر صفوی و در خور اصفهان (نصف‌جهان) کرد^[۴]. نقش‌جهان با 508 متر درازا، 5/157 متر پهنا و برخوردار از بازار، کاخ، مسجد، میدان و دروازه بیش از 20 سال ساخته شد.

در ضلع شمالی میدان، دروازه بازار سلطانی (سردر بازار قیصریه) مظهر فعالیت‌های اقتصادی مملکت، و در جنوب، مسجد جامع عباسی (شاه)، نشانگر پیوستگی سلسله صفوی به دیانت و ارتباط میان اقتصاد و اعتقاد، در غرب، قصر شاه به نام عالی‌قاپو و ادارات پادشاهی که محل فعالیت عمده کارگزاران حکومت و قلب نظام اداری بود و در شرق مسجد شیخ لطف‌الله که در واقع مسجدی شیعی و خصوصی به شمار می‌رفت قرار گرفته‌اند ^[۵]که بازارهای دو طبقه این بناها را به هم پیوند داده‌اند، و طبقه دوم آن‌ها به مسافران و غریبه‌ها تعلق داشت^[۶]. انواع کالاهای تجاری توسط ملیت‌های مختلف انگلیسی، هلندی، پرتغالی، عرب، ترک، یهودی، ارمنی، روسی، هندی و تاجران ایرانی در آن داد و ستد می‌شد و شاه نیز در همانجا با شهروندان دیدار می‌کرد و جشن‌های گوناگون را در آن میدان برگزار می‌کردند. میدان محل آمد و شد خیمه شب‌بازان، بندبازان، قصه‌گویان، اسب‌سواران و تیراندازان،^[۷] درویشان، روسپیان و چوگان‌بازان و محل مذاکره دولتمردان و خارجیان بود. سفرنامه‌نویسان اروپایی از این میدان به عنوان شاهکار معماری مشرق زمین یاد کرده و حتی آن را برتر از آثار دنیای مسیحیت می‌دانند که 50 هزار چراغ روشنایی شبانه را تأمین می‌کرد، جوی آبی به پهنای 5/3 متر و عمق 2 متر در پیرامون آن جریان داشت. نقش‌جهان از مهم‌ترین آثار مورد توجه گردشگران است که پس از انقلاب اسلامی به نام میدان امام نام‌گذاری شد و مقدمات احداث موزه بزرگ اسلامی در طبقه دوم بازار آن فراهم شده است^[۸].

نیز نگاه کنید به

صفویان

اصفهان

مآخذ

↑ انصاری‌جابری، حسن. تاریخ نصف‌جهان و همه جهان. بی‌جا، بی‌تا، ص86.
↑ ولی‌قلی بن داود، قلی‌شاملو. قصص الخاقانی. تصحیح سیدحسن سادات ناصری، تهران: 1371، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص؟.
↑ افوشته‌ای، نظنری. نقاوه الآثار فی ذکر الأخیار. به اهتمام احسان اشراقی، تهران: 1373، انتشارات علمی و فرهنگی، ص233 و 239 و 537.
↑ سیوری، راجر. ایران عصر صفوی. ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: 1372، مرکز، ص152.
↑ دهمشگی، جلیل؛ جانزاده، علی. جلوه‌های هنر در اصفهان. جانزاده، 1366، ص20.
↑ کمپفر، انگلبرت. سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: 1360، خوارزمی، ص193.
↑ دلاواله، پیتر. سفرنامه. ترجمه شعاع‌الدین شفا، تهران: 1370، انتشارات علمی و فرهنگی، ص380.
↑ سجادی‌نائینی، سیدمهدی. راهنمای جدید شهر اصفهان. اصفهان: 1380، سازمان ایرانگردی و جهانگردی، ص34.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالحسنی

[1] انصاری‌جابری، حسن. تاریخ نصف‌جهان و همه جهان. بی‌جا، بی‌تا، ص86.

[2] ولی‌قلی بن داود، قلی‌شاملو. قصص الخاقانی. تصحیح سیدحسن سادات ناصری، تهران: 1371، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص؟.

[3] افوشته‌ای، نظنری. نقاوه الآثار فی ذکر الأخیار. به اهتمام احسان اشراقی، تهران: 1373، انتشارات علمی و فرهنگی، ص233 و 239 و 537.

[4] سیوری، راجر. ایران عصر صفوی. ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: 1372، مرکز، ص152.

[5] دهمشگی، جلیل؛ جانزاده، علی. جلوه‌های هنر در اصفهان. جانزاده، 1366، ص20.

[6] کمپفر، انگلبرت. سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: 1360، خوارزمی، ص193.

[7] دلاواله، پیتر. سفرنامه. ترجمه شعاع‌الدین شفا، تهران: 1370، انتشارات علمی و فرهنگی، ص380.

[8] سجادی‌نائینی، سیدمهدی. راهنمای جدید شهر اصفهان. اصفهان: 1380، سازمان ایرانگردی و جهانگردی، ص34.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''[[نقش جهان|نقش‌جهان]]،'''  نام میدانی بزرگ از نمونه‌های کهن بازمانده از دوره صفویان در مرکز شهر تاریخی اصفهان.
+'''[[نقش جهان|نقش‌جهان]]،'''  نام میدانی بزرگ از نمونه‌های کهن بازمانده از [[صفویان|دوره صفویان]] در مرکز شهر تاریخی [[اصفهان]].
-پیش از دوره صفوی باغی به نام نقش‌جهان با کوشک در جایگاه کنونی میدان نقش‌جهان اصفهان وجود داشته است و در گذشته نخجوان در شمال غرب ایران را نیز نشوی و نقش‌جهان می‌گفتند. در زمان سلاجقه که اصفهان پایتخت بود، میدان نقش‌جهان، کوشک میدان نامیده می‌شد. شاه اسماعیل صفوی آن را توسعه داد <ref>انصاری‌جابری، حسن. '''''تاریخ نصف‌جهان و همه جهان'''''. بی‌جا، بی‌تا، ص86.</ref> و به دستور او حاکم ابرقوه (ابرکوه) را در آن‌جا به قتل رساندند (915ق). برخی مورخان دوره صفوی تاریخ بنای نقش‌جهان را 1011ق/؟ م <ref>ولی‌قلی بن داود، قلی‌شاملو. '''''قصص الخاقانی'''''. تصحیح سیدحسن سادات ناصری، تهران: 1371، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص؟.</ref> نوشته‌اند و برخی پیش از این تاریخ از توسعه وساخت بناهای پیرامون آن سخن گفته‌اند <ref>  افوشته‌ای، نظنری. '''''نقاوه الآثار فی ذکر الأخیار'''''. به اهتمام احسان اشراقی، تهران: 1373، انتشارات علمی و فرهنگی، ص233 و 239 و 537.</ref>و از آن‌جا که زیبایی، توازن و شکوه هنری در آن است آن را تصویر عالم هستی (نقش‌جهان) خوانده‌اند.
+پیش از [[صفویان|دوره صفوی]] باغی به نام نقش‌جهان با کوشک در جایگاه کنونی میدان نقش‌جهان [[اصفهان]] وجود داشته است و در گذشته نخجوان در شمال غرب ایران را نیز نشوی و نقش‌جهان می‌گفتند. در زمان سلاجقه که [[اصفهان]] پایتخت بود، میدان نقش‌جهان، کوشک میدان نامیده می‌شد. [[اسماعیل صفوی|شاه اسماعیل صفوی]] آن را توسعه داد <ref>انصاری‌جابری، حسن. '''''تاریخ نصف‌جهان و همه جهان'''''. بی‌جا، بی‌تا، ص86.</ref> و به دستور او حاکم ابرقوه (ابرکوه) را در آن‌جا به قتل رساندند (915ق). برخی مورخان [[صفویان|دوره صفوی]] تاریخ بنای نقش‌جهان را 1011ق/؟ م <ref>ولی‌قلی بن داود، قلی‌شاملو. '''''قصص الخاقانی'''''. تصحیح سیدحسن سادات ناصری، تهران: 1371، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص؟.</ref> نوشته‌اند و برخی پیش از این تاریخ از توسعه وساخت بناهای پیرامون آن سخن گفته‌اند <ref>  افوشته‌ای، نظنری. '''''نقاوه الآثار فی ذکر الأخیار'''''. به اهتمام احسان اشراقی، تهران: 1373، انتشارات علمی و فرهنگی، ص233 و 239 و 537.</ref>و از آن‌جا که زیبایی، توازن و شکوه هنری در آن است آن را تصویر عالم هستی (نقش‌جهان) خوانده‌اند.
-در 1006ق/1597م شاه عباس اول (بزرگ) پایتخت صفویان را از قزوین به اصفهان منتقل کرد و با استفاده از طراحان، معماران، مهندسان، کاشی‌کاران، سنگ‌تراشان و... نقش‌جهان را عرصه ساخت و ساز شاهکارهای هنری ایرانِ عصر صفوی و در خور اصفهان (نصف‌جهان) کرد<ref>  سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: 1372، مرکز، ص152.</ref>.  نقش‌جهان با 508 متر درازا، 5/157 متر پهنا و برخوردار از بازار، کاخ، مسجد، میدان و دروازه بیش از 20 سال ساخته شد.
+در 1006ق/1597م شاه عباس اول (بزرگ) پایتخت [[صفویان]] را از [[استان قزوین|قزوین]] به [[اصفهان]] منتقل کرد و با استفاده از طراحان، معماران، مهندسان، کاشی‌کاران، سنگ‌تراشان و... نقش‌جهان را عرصه ساخت و ساز شاهکارهای هنری ایرانِ [[صفویان|عصر صفوی]] و در خور [[اصفهان]] (نصف‌جهان) کرد<ref>  سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: 1372، مرکز، ص152.</ref>.  نقش‌جهان با 508 متر درازا، 5/157 متر پهنا و برخوردار از بازار، کاخ، مسجد، میدان و دروازه بیش از 20 سال ساخته شد.
-در ضلع شمالی میدان، دروازه بازار سلطانی (سردر بازار قیصریه) مظهر فعالیت‌های اقتصادی مملکت، و در جنوب، مسجد جامع عباسی (شاه)، نشانگر پیوستگی سلسله صفوی به دیانت و ارتباط میان اقتصاد و اعتقاد، در غرب، قصر شاه به نام عالی‌قاپوو ادارات پادشاهی که محل فعالیت عمده کارگزاران حکومت و قلب نظام اداری بود و در شرق مسجد شیخ لطف‌الله که در واقع مسجدی شیعی و خصوصی به شمار می‌رفت قرار گرفته‌اند <ref>دهمشگی، جلیل؛ جانزاده، علی. '''''جلوه‌های هنر در اصفهان'''''. جانزاده، 1366، ص20.</ref>که بازارهای دو طبقه این بناها را به هم پیوند داده‌اند، و طبقه دوم آن‌ها به مسافران و غریبه‌ها تعلق داشت<ref>کمپفر، انگلبرت. '''''سفرنامه کمپفر'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: 1360، خوارزمی، ص193.</ref>. انواع کالاهای تجاری توسط ملیت‌های مختلف انگلیسی، هلندی، پرتغالی، عرب، ترک، یهودی، ارمنی، روسی، هندی و تاجران ایرانی در آن داد و ستد می‌شد و شاه نیز در همانجا با شهروندان دیدار می‌کرد و جشن‌های گوناگون را در آن میدان برگزار می‌کردند. میدان محل آمد و شد خیمه شب‌بازان، بندبازان، قصه‌گویان، اسب‌سواران و تیراندازان،<ref>دلاواله، پیتر. '''''سفرنامه'''''. ترجمه شعاع‌الدین شفا، تهران: 1370، انتشارات علمی و فرهنگی، ص380.</ref> درویشان، روسپیان و چوگان‌بازان و محل مذاکره دولتمردان و خارجیان بود. سفرنامه‌نویسان اروپایی از این میدان به عنوان شاهکار معماری مشرق زمین یاد کرده و حتی آن را برتر از آثار دنیای مسیحیت می‌دانند که 50 هزار چراغ روشنایی شبانه را تأمین می‌کرد، جوی آبی به پهنای 5/3 متر و عمق 2 متر در پیرامون آن جریان داشت. نقش‌جهان از مهم‌ترین آثار مورد توجه گردشگران است که پس از انقلاب اسلامی به نام میدان امام نام‌گذاری شد و مقدمات احداث موزه بزرگ اسلامی در طبقه دوم بازار آن فراهم شده است<ref>سجادی‌نائینی، سیدمهدی. '''''راهنمای جدید شهر اصفهان'''''. اصفهان: 1380، سازمان ایرانگردی و جهانگردی، ص34.</ref>.
+در ضلع شمالی میدان، دروازه [[بازار]] سلطانی (سردر [[بازار]] قیصریه) مظهر فعالیت‌های اقتصادی مملکت، و در جنوب، مسجد جامع عباسی (شاه)، نشانگر پیوستگی [[صفویان|سلسله صفوی]] به دیانت و ارتباط میان اقتصاد و اعتقاد، در غرب، قصر شاه به نام عالی‌قاپو و ادارات پادشاهی که محل فعالیت عمده کارگزاران حکومت و قلب نظام اداری بود و در شرق مسجد شیخ لطف‌الله که در واقع مسجدی شیعی و خصوصی به شمار می‌رفت قرار گرفته‌اند <ref>دهمشگی، جلیل؛ جانزاده، علی. '''''جلوه‌های هنر در اصفهان'''''. جانزاده، 1366، ص20.</ref>که بازارهای دو طبقه این بناها را به هم پیوند داده‌اند، و طبقه دوم آن‌ها به مسافران و غریبه‌ها تعلق داشت<ref>کمپفر، انگلبرت. '''''سفرنامه کمپفر'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: 1360، خوارزمی، ص193.</ref>. انواع کالاهای تجاری توسط ملیت‌های مختلف انگلیسی، هلندی، پرتغالی، عرب، ترک، یهودی، ارمنی، روسی، هندی و تاجران ایرانی در آن داد و ستد می‌شد و شاه نیز در همانجا با شهروندان دیدار می‌کرد و جشن‌های گوناگون را در آن میدان برگزار می‌کردند. میدان محل آمد و شد خیمه شب‌بازان، بندبازان، قصه‌گویان، اسب‌سواران و تیراندازان،<ref>دلاواله، پیتر. '''''سفرنامه'''''. ترجمه شعاع‌الدین شفا، تهران: 1370، انتشارات علمی و فرهنگی، ص380.</ref> درویشان، روسپیان و چوگان‌بازان و محل مذاکره دولتمردان و خارجیان بود. سفرنامه‌نویسان اروپایی از این میدان به عنوان شاهکار معماری مشرق زمین یاد کرده و حتی آن را برتر از آثار دنیای [[مسیحی، دین|مسیحیت]] می‌دانند که 50 هزار چراغ روشنایی شبانه را تأمین می‌کرد، جوی آبی به پهنای 5/3 متر و عمق 2 متر در پیرامون آن جریان داشت. نقش‌جهان از مهم‌ترین آثار مورد توجه گردشگران است که پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] به نام میدان امام نام‌گذاری شد و مقدمات احداث موزه بزرگ اسلامی در طبقه دوم [[بازار]] آن فراهم شده است<ref>سجادی‌نائینی، سیدمهدی. '''''راهنمای جدید شهر اصفهان'''''. اصفهان: 1380، سازمان ایرانگردی و جهانگردی، ص34.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==
+* [[صفویان]]
+* [[اصفهان]]
 == مآخذ ==
+<references />
 == منبع اصلی ==
-دانشنامه ایران
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
 == نویسنده مقاله ==
 ابوالحسنی