استان هرمزگان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:هرمزگان.jpg|بندانگشتی|دره رنگین کمان در [[جزیره هرمز]] ، قابل بازیابی از https://www.salameno.com/]] | |||
هرمزگان، نام استانی در جنوب ایران و به مرکزیت شهر [[بندرعباس]] ([[بندرعباس]]). | هرمزگان، نام استانی در جنوب ایران و به مرکزیت شهر [[بندرعباس]] ([[بندرعباس]]). | ||
این استان از جنوب با دریای عمان و [[خلیج فارس]]، از شمال با استانهای [[کرمان]] و [[استان فارس|فارس]]، از شرق با [[استان سیستان و بلوچستان]] و از غرب با استان [[بوشهر]] همسایه است<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان هرمزگان)'''''. چ1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384، ص 1.</ref>. | این استان از جنوب با دریای عمان و [[خلیج فارس]]، از شمال با استانهای [[کرمان]] و [[استان فارس|فارس]]، از شرق با [[استان سیستان و بلوچستان]] و از غرب با استان [[بوشهر]] همسایه است<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان هرمزگان)'''''. چ1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384، ص 1.</ref>. | ||
استان ساحلی هرمزگان با مختصات جغرافیایی َ24 ْ25 تا َ53 ْ28 عرض شمالی و َ44 ْ52 تا َ14 ْ59 طول شرقی، با 71193 کم وسعت، 4/4 درصد از مساحت کشور را تشکیل میدهد | استان ساحلی هرمزگان با مختصات جغرافیایی َ24 ْ25 تا َ53 ْ28 عرض شمالی و َ44 ْ52 تا َ14 ْ59 طول شرقی، با 71193 کم وسعت، 4/4 درصد از مساحت کشور را تشکیل میدهد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استانهای ایران'''''. چ2. تهران: سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، 1384، ص 63.</ref>. | ||
استان هرمزگان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 11 شهرستان، 33 بخش، 80 دهستان و 22 شهر است. نامهای شهرستانهای آن عبارتند از: بندرلنگه، [[بندرعباس]]، [[قشم]]، میناب، [[ابوموسی]]، بَسْتَک، جاسْک، حاجی آباد، خَمیر، گاوبندی و رودان. به شهرستان رودان که نام مرکز آن ده بارِز است، بقیه جز شهرستانهای استان دارای مرکزیتی همنام با شهرستان خود، هستند | استان هرمزگان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 11 شهرستان، 33 بخش، 80 دهستان و 22 شهر است. نامهای شهرستانهای آن عبارتند از: بندرلنگه، [[بندرعباس]]، [[قشم]]، میناب، [[ابوموسی]]، بَسْتَک، جاسْک، حاجی آباد، خَمیر، گاوبندی و رودان. به شهرستان رودان که نام مرکز آن ده بارِز است، بقیه جز شهرستانهای استان دارای مرکزیتی همنام با شهرستان خود، هستند<ref>دفتر تقسیمات کشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. | ||
استان هرمزگان را به لحاظ ناهمواریهای طبیعی موجود در آن، میتوان به چهار بخش مشخص تقسیم کرد | استان هرمزگان را به لحاظ ناهمواریهای طبیعی موجود در آن، میتوان به چهار بخش مشخص تقسیم کرد<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان هرمزگان'''''. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 3 و 4.</ref>. | ||
1- مناطق کوهستانی که عمدتاً در شمال و شرق استان واقع شدهاند و بلندترین نقطه آن کوه فارغان یا هُماک با ارتفاع 3267 م در شمال استان قرار دارد. | 1- مناطق کوهستانی که عمدتاً در شمال و شرق استان واقع شدهاند و بلندترین نقطه آن کوه فارغان یا هُماک با ارتفاع 3267 م در شمال استان قرار دارد. | ||
2- دشتها که در حد فاصل کوهها و جلگههای ساحلی و در امتداد خلیجفارس و دریای عمان کشیده شدهاند و دشتهای گاوبندی، مَراغ، دِژگان از آن جملهاند. | 2- دشتها که در حد فاصل کوهها و جلگههای ساحلی و در امتداد [[خلیج فارس|خلیجفارس]] و دریای عمان کشیده شدهاند و دشتهای گاوبندی، مَراغ، دِژگان از آن جملهاند. | ||
3- جلگهها که در امتداد خط ساحلی استان واقع شدهاند و در واقع سرزمینهای کم و بیش هموار و وسیع ساحل را تشکیل میدهند. جلگه میناب و جلگه بندرعباس نمونههایی از آنها هستند. | 3- جلگهها که در امتداد خط ساحلی استان واقع شدهاند و در واقع سرزمینهای کم و بیش هموار و وسیع ساحل را تشکیل میدهند. جلگه میناب و جلگه [[بندرعباس]] نمونههایی از آنها هستند. | ||
4- جزایر استان هرمزگان بخش دیگری از جغرافیای طبیعی استان هستند که در خلیجفارسی و تنگه | 4- جزایر استان هرمزگان بخش دیگری از جغرافیای طبیعی استان هستند که در خلیجفارسی و [[تنگه هرمز]]، قرار دارند و به لحاظ زمینشناسی و نیز موقعیت استراتژیک دارای اهمیت فوقالعادهای میباشند (جزایر). | ||
استان هرمزگان با داشتن طولانیترین ساحل که سرتاسر تنگه استراتژیک هرمز و بخش عمدهای از سواحل دریای عمان و خلیجفارس را دربر میگیرد، دارای موقعیت حساسی در جغرافیای سیاسی | استان هرمزگان با داشتن طولانیترین ساحل که سرتاسر تنگه استراتژیک [[تنگه هرمز|هرمز]] و بخش عمدهای از سواحل دریای عمان و [[خلیج فارس|خلیجفارس]] را دربر میگیرد، دارای موقعیت حساسی در جغرافیای سیاسی [[کشور ایران|ایران]]، منطقه و حتی جهان است. از آنجا که خلیجفارسی به لحاظ واقع شدن در قلب منطقه جنوب غرب آسیا، و وجود منابع غنی نفت و وابستگی قدرتهای بزرگ اقتصادی جهان به آن و در نتیجه رفت و آمد انواع شناورها و زیردریاییها از [[تنگه هرمز]]، تنها گذرگاه اصلی و تحت نظارت دولت [[کشور ایران|ایران]]، دارای اهمیت فوقالعادهای است. از این رو، استان هرمزگان به سبب مالکیت ایران بر جزایر متعددی در این تنگه،رو به جهات گوناگون سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی همواره اهمیت داشته و در طول تاریخ نیز محل منازعات گوناگون بین قدرتهای استعماری دنیا بوده است<ref>حافظنیا، محمدرضا، '''''خلیجفارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز چ1'''''. تهران: سازمان سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها «سمت»، 1371، صص 93-89.</ref>.<sup> </sup> | ||
استان هرمزگان به لحاظ آب و هوایی، منطقهای گرم و خشک است ونواحی جنوبی آن در بیشتر ماههای سال بواسطه همسایگی با خلیجفارس و دریای عمان، دارای هوایی شرجی است که زندگی را در آن سخت و دشوار میسازد. نواحی شمالی استان خشکتر از جنوب است و درجه حرارت برخی مناطق آن به 50 درجه سانتی گراد میرسد | استان هرمزگان به لحاظ آب و هوایی، منطقهای گرم و خشک است ونواحی جنوبی آن در بیشتر ماههای سال بواسطه همسایگی با [[خلیج فارس|خلیجفارس]] و دریای عمان، دارای هوایی شرجی است که زندگی را در آن سخت و دشوار میسازد. نواحی شمالی استان خشکتر از جنوب است و درجه حرارت برخی مناطق آن به 50 درجه سانتی گراد میرسد<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان هرمزگان'''''. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 5.</ref>. | ||
استان هرمزگان در حوضه آبریز خلیج | استان هرمزگان در حوضه آبریز [[خلیج فارس]] و دریای عمان و دو زیر حوضه [[بندرعباس]]- سدیچ و کُل – مهران واقع شده است. در این استان جریانهای سطحی آب پس از تشکیل رودخانههایی همچون سدیچ، گابریک، جگین، گز، مازایی، میناب، حسن لنگی و شور در نیمه شرقی استان و رودخانههای کُل، مهران ومانند آنها به دریای عمان و [[خلیج فارس|خلیجفارس]] سرازیر میشوند. چند رودخانه کم اهمیت نیز به داخل برخی شورهزارهای داخل استان، از جمله شورهزار مهرگان در جنوب غربی استان فرو میروند. بر روی رودخانه میناب، پر آبترین رود استان سدی به نام استقلال برای ذخیره آب و آبیاری هزاران هکتار از برخی اراضی دشت میناب احداث شده است<ref>الف: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور'''''.ج4. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، 1383، صص 305، 307 و 308 (مجموعه نقشهها) | ||
سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان هرمزگان'''''. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 15 و 16.</ref>. | |||
در | در گذشته قسمتهایی از استان هرمزگان، بخش ساحلی سرزمین کرمان به شمار میرفته است. در «حدودالعالم منالمشرق الیالمغرب» دو بار به واژه هرمز اشاره شده است. درجایی آمده که هرمز «رودی که به نزدیگی دریاء اعظم افتد»<ref>'''''حدودالعالم منالمشرق الیالمغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده: طهوری، 1362، ص 44.</ref> و در جای دیگر: هرمز «بر نیم فرسنگی دریاء اعظم است، جایی سخت گرم است و بارگه کرمان است<ref>'''''حدودالعالم منالمشرق الیالمغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده: طهوری، 1362، ص 127.</ref>. | ||
در زمان [[ایلخانان]] مغول، هرمزگان امروز، در ایالت «کرمان و مکران» جای داشت. در عصر [[زندیه]]، بخشی از «دارالامان کرمان» بود و در تقسیمات کشوری سال 1316 شمسی، همراه با نواحی جنوبی [[یزد]]، [[کرمان]]، هرمزگان به نام استان جنوب خوانده میشد. در 1346 شمسی استان از مجموعه بنادر و جزایر و سواحل [[خلیج فارس|خلیجفارس]] و دریای عمان و به مرکزیت [[بندرعباس]] تشکیل شد که در ابتدا شامل شهرستانهای بندرعباس، بندر[[بوشهر]]، بندرلنگه، برازجان و میناب بود. سرانجام در 1355 خورشید، این استان با انتزاع برخی شهرستانهای آن مانند [[بوشهر]] و برازجان، با نام هرمزگان در تقسیمات کشوری [[کشور ایران|ایران]] جای گرفت<ref>امیر احمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری (مجموعه: از ایران چه میدانم 47)'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، صص 59، 77، 85، 9 و 100.</ref>. | |||
استان هرمزگان با جاذبههای طبیعی دریایی و زیبایهایی جزایری که در نزدیکی سواحل آن قرار دارد، از جمله جزیزه بزرگ [[قشم]] که در سالهای اخیر به منطقه ویژه تجاری و گردشگری تبدیل شده است، و نیز جاذبههای تاریخی که برخی از آنها بازمانده از دوران تسلط استعماری پرتغالیها و انگلیسیها درمنطقه هستند، همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی بوده است<ref>الف: شهام، دکتر افشین و مهنس هیلدا دادفر. '''''جغرافیای جهانگردی ایران'''''. چ2. تهران: طراوت، 1384، صص 174- 17. | |||
سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان هرمزگان'''''. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 84-66.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[استان سیستان و بلوچستان]] | |||
* [[بندرعباس]] | |||
* [[کرمان]] | |||
* [[استان فارس|فارس]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
غلامحسین تکمیل همایون | |||
[[رده:جغرافیا]] | |||
نسخهٔ ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۶
هرمزگان، نام استانی در جنوب ایران و به مرکزیت شهر بندرعباس (بندرعباس).
این استان از جنوب با دریای عمان و خلیج فارس، از شمال با استانهای کرمان و فارس، از شرق با استان سیستان و بلوچستان و از غرب با استان بوشهر همسایه است[۱].
استان ساحلی هرمزگان با مختصات جغرافیایی َ24 ْ25 تا َ53 ْ28 عرض شمالی و َ44 ْ52 تا َ14 ْ59 طول شرقی، با 71193 کم وسعت، 4/4 درصد از مساحت کشور را تشکیل میدهد[۲].
استان هرمزگان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 11 شهرستان، 33 بخش، 80 دهستان و 22 شهر است. نامهای شهرستانهای آن عبارتند از: بندرلنگه، بندرعباس، قشم، میناب، ابوموسی، بَسْتَک، جاسْک، حاجی آباد، خَمیر، گاوبندی و رودان. به شهرستان رودان که نام مرکز آن ده بارِز است، بقیه جز شهرستانهای استان دارای مرکزیتی همنام با شهرستان خود، هستند[۳].
استان هرمزگان را به لحاظ ناهمواریهای طبیعی موجود در آن، میتوان به چهار بخش مشخص تقسیم کرد[۴].
1- مناطق کوهستانی که عمدتاً در شمال و شرق استان واقع شدهاند و بلندترین نقطه آن کوه فارغان یا هُماک با ارتفاع 3267 م در شمال استان قرار دارد.
2- دشتها که در حد فاصل کوهها و جلگههای ساحلی و در امتداد خلیجفارس و دریای عمان کشیده شدهاند و دشتهای گاوبندی، مَراغ، دِژگان از آن جملهاند.
3- جلگهها که در امتداد خط ساحلی استان واقع شدهاند و در واقع سرزمینهای کم و بیش هموار و وسیع ساحل را تشکیل میدهند. جلگه میناب و جلگه بندرعباس نمونههایی از آنها هستند.
4- جزایر استان هرمزگان بخش دیگری از جغرافیای طبیعی استان هستند که در خلیجفارسی و تنگه هرمز، قرار دارند و به لحاظ زمینشناسی و نیز موقعیت استراتژیک دارای اهمیت فوقالعادهای میباشند (جزایر).
استان هرمزگان با داشتن طولانیترین ساحل که سرتاسر تنگه استراتژیک هرمز و بخش عمدهای از سواحل دریای عمان و خلیجفارس را دربر میگیرد، دارای موقعیت حساسی در جغرافیای سیاسی ایران، منطقه و حتی جهان است. از آنجا که خلیجفارسی به لحاظ واقع شدن در قلب منطقه جنوب غرب آسیا، و وجود منابع غنی نفت و وابستگی قدرتهای بزرگ اقتصادی جهان به آن و در نتیجه رفت و آمد انواع شناورها و زیردریاییها از تنگه هرمز، تنها گذرگاه اصلی و تحت نظارت دولت ایران، دارای اهمیت فوقالعادهای است. از این رو، استان هرمزگان به سبب مالکیت ایران بر جزایر متعددی در این تنگه،رو به جهات گوناگون سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی همواره اهمیت داشته و در طول تاریخ نیز محل منازعات گوناگون بین قدرتهای استعماری دنیا بوده است[۵].
استان هرمزگان به لحاظ آب و هوایی، منطقهای گرم و خشک است ونواحی جنوبی آن در بیشتر ماههای سال بواسطه همسایگی با خلیجفارس و دریای عمان، دارای هوایی شرجی است که زندگی را در آن سخت و دشوار میسازد. نواحی شمالی استان خشکتر از جنوب است و درجه حرارت برخی مناطق آن به 50 درجه سانتی گراد میرسد[۶].
استان هرمزگان در حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان و دو زیر حوضه بندرعباس- سدیچ و کُل – مهران واقع شده است. در این استان جریانهای سطحی آب پس از تشکیل رودخانههایی همچون سدیچ، گابریک، جگین، گز، مازایی، میناب، حسن لنگی و شور در نیمه شرقی استان و رودخانههای کُل، مهران ومانند آنها به دریای عمان و خلیجفارس سرازیر میشوند. چند رودخانه کم اهمیت نیز به داخل برخی شورهزارهای داخل استان، از جمله شورهزار مهرگان در جنوب غربی استان فرو میروند. بر روی رودخانه میناب، پر آبترین رود استان سدی به نام استقلال برای ذخیره آب و آبیاری هزاران هکتار از برخی اراضی دشت میناب احداث شده است[۷].
در گذشته قسمتهایی از استان هرمزگان، بخش ساحلی سرزمین کرمان به شمار میرفته است. در «حدودالعالم منالمشرق الیالمغرب» دو بار به واژه هرمز اشاره شده است. درجایی آمده که هرمز «رودی که به نزدیگی دریاء اعظم افتد»[۸] و در جای دیگر: هرمز «بر نیم فرسنگی دریاء اعظم است، جایی سخت گرم است و بارگه کرمان است[۹].
در زمان ایلخانان مغول، هرمزگان امروز، در ایالت «کرمان و مکران» جای داشت. در عصر زندیه، بخشی از «دارالامان کرمان» بود و در تقسیمات کشوری سال 1316 شمسی، همراه با نواحی جنوبی یزد، کرمان، هرمزگان به نام استان جنوب خوانده میشد. در 1346 شمسی استان از مجموعه بنادر و جزایر و سواحل خلیجفارس و دریای عمان و به مرکزیت بندرعباس تشکیل شد که در ابتدا شامل شهرستانهای بندرعباس، بندربوشهر، بندرلنگه، برازجان و میناب بود. سرانجام در 1355 خورشید، این استان با انتزاع برخی شهرستانهای آن مانند بوشهر و برازجان، با نام هرمزگان در تقسیمات کشوری ایران جای گرفت[۱۰].
استان هرمزگان با جاذبههای طبیعی دریایی و زیبایهایی جزایری که در نزدیکی سواحل آن قرار دارد، از جمله جزیزه بزرگ قشم که در سالهای اخیر به منطقه ویژه تجاری و گردشگری تبدیل شده است، و نیز جاذبههای تاریخی که برخی از آنها بازمانده از دوران تسلط استعماری پرتغالیها و انگلیسیها درمنطقه هستند، همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی بوده است[۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان هرمزگان). چ1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384، ص 1.
- ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. اطلس راهنمای استانهای ایران. چ2. تهران: سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، 1384، ص 63.
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان هرمزگان. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 3 و 4.
- ↑ حافظنیا، محمدرضا، خلیجفارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز چ1. تهران: سازمان سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها «سمت»، 1371، صص 93-89.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان هرمزگان. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 5.
- ↑ الف: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور.ج4. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، 1383، صص 305، 307 و 308 (مجموعه نقشهها) سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان هرمزگان. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 15 و 16.
- ↑ حدودالعالم منالمشرق الیالمغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده: طهوری، 1362، ص 44.
- ↑ حدودالعالم منالمشرق الیالمغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده: طهوری، 1362، ص 127.
- ↑ امیر احمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری (مجموعه: از ایران چه میدانم 47). چ1. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، صص 59، 77، 85، 9 و 100.
- ↑ الف: شهام، دکتر افشین و مهنس هیلدا دادفر. جغرافیای جهانگردی ایران. چ2. تهران: طراوت، 1384، صص 174- 17. سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان هرمزگان. چ4. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص 84-66.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون