شاهسوند: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۵

شاهسوند/šahsævænd/ از گونه‌های آذربایجانی، شاخه ترکیک خانواده زبان‌های آلتایی است^[۱].

«شاهسون» به معنای دوست شاه، عنوانی است که از زمان صفویه به گروه خاصی اطلاق می‌شده است^[۲]. پس از انقلاب اسلامی «شاهسون» به «ایلسون» به معنای کسانی که دوستدار مردم یا ایل هستند، تغییر نام یافت^[۳] ولی مورد پذیرش مردم واقع نشد^[۳]. ایل شاهسون تقریباً از 40 طایفه که هر یک متشکل از حدود 50 تا چندصد خانواده است، تشکیل شده است^[۲].

اگرچه نیاکان چندین قبیله ریشه کردی یا منشا دیگر دارند، هویت و فرهنگ ترکی در میان شاهسون‌ها غالب است^[۲]. شاهسون‌ها، قجرها و افشارها بخش عمده قبایل ترک چادرنشین را در ایران تشکیل می‌دهند^[۴]. مسکن اصلی شاهسون‌های امروزی استان آذربایجان شرقی است و بخش قابل توجهی از این ایلات در ارتفاعات اهر، مشکین‌شهر و کناره‌های رود ارس ییلاق و قشلاق می‌کنند^[۵].

برخی از تیره‌های ایل شاهسون به نام بغدادی و اینالو نیز در حوالی ساوه، قم و قزوین استقرار یافته‌اند.

ایل اینالوی خمسه فارس را اصلاً از عشایر شاهسون دانسته‌اند^[۶]. قبایل کوچکی از شاهونی، بیات و قره‌گزلو نیز به طور پراکنده در استان فارس زندگی می‌کنند^[۷]. محمد خانلو، حسین بیگلو، حسن بیگلو، بیگلو، عربلو، جعفرلو، مرادلو، هموند، مغانلو و... از اهم طوایف شاهسون هستند^[۸].

به نظر می‌رسد جمعیت ایل شاهسون پس از چند گویش اصلی آذربایجانی در ایران از سایر گونه‌ها مانند بهارلو و ... بیشتر باشد^[۱].

ادبیات شفاهی و عامیانه عشایر شاهسون همان ادبیات آذربایجانی است. «بایاتی» یا دو بیتی‌های رایج در این محل مانند سایر دو بیتی‌های عامیانه آذربایجانی یا موقع فالگیری خوانده می‌شود یا موقع مرگ عزیزان، و یا دوبیتی‌هایی است که مضمون عاشقانه دارد^[۹].

تفاوت‌های زبانی بین شاهسونی و آذربایجانی قابل ملاحظه به نظر نمی‌رسد. بنابراین درکِ متقابل به راحتی صورت می‌گیرد. اغلب مطالعات درباره ایل شاهسون در حوزه‌های مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی و تاریخ است و آثار قابل توجهی که صرفاً به گونه زبانی شاهسوند پرداخته باشد، مشاهده نشده است. مطابق نظر اغلب منابع موجود، شاهسونی گونه‌ای از آذربایجانی است^[۱].

نیز نگاه کنید به

ترکمنی

ترکی

آذربایجانی

قشقایی

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ برگرفته از https://www.Ethnologue.com
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ Tapper, R. "Shahsewan". Encyclopeadia of Islam, Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 221.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ Tapper, R. "Shahsewan". Encyclopeadia of Islam, Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 223
↑ Lambton, A. K. S, "Īlāt", Encyclopeadia of Islam. Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106
↑ کریم‌زاده، محمد. «شاهسون‌های فارس»، هنر و مردم. 1352، س12، ش137 و 136.
↑ فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، ایلات و عشایر. تهران: آگاه، 1362، ص28.
↑ Oberling, P. "Ethnography", Encyclopeadia Iranica, New york: Bibliotheca Persica Press. 1999, vol IX, p 360.
↑ بیگدلی، محمدرضا. ایلسون (شاهسون)های ایران. تهران: پاسارگاد، 1372، ص226.
↑ بیگدلی، محمدرضا. ایلسون (شاهسون)های ایران. تهران: پاسارگاد، 1372، ص302.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

پیوند به بیرون

ایل شاهسون، برگرفته از سایت سفرزون ، قابل بازیابی ازhttps://safarzon.com

نویسنده مقاله

فرزین فهیم نیا

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ برگرفته از https://www.Ethnologue.com

[:1-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ Tapper, R. "Shahsewan". Encyclopeadia of Islam, Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 221.

[:2-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ Tapper, R. "Shahsewan". Encyclopeadia of Islam, Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 223

[4] Lambton, A. K. S, "Īlāt", Encyclopeadia of Islam. Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106

[5] کریم‌زاده، محمد. «شاهسون‌های فارس»، هنر و مردم. 1352، س12، ش137 و 136.

[6] فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، ایلات و عشایر. تهران: آگاه، 1362، ص28.

[7] Oberling, P. "Ethnography", Encyclopeadia Iranica, New york: Bibliotheca Persica Press. 1999, vol IX, p 360.

[8] بیگدلی، محمدرضا. ایلسون (شاهسون)های ایران. تهران: پاسارگاد، 1372، ص226.

[9] بیگدلی، محمدرضا. ایلسون (شاهسون)های ایران. تهران: پاسارگاد، 1372، ص302.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 '''[[شاهسوند]]/š'''ahsævænd/ از گونه‌های [[آذربایجانی]]، شاخه ترکیک خانواده زبان‌های آلتایی است<ref name=":0">برگرفته از  https://www.Ethnologue.com</ref>.
 [[پرونده:عشایر شاهسون.jpg|بندانگشتی|عشایر شاهسون،برگرفته از سایت صراط نیوز، قابل بازیابی از [https://www.seratnews.com/fa/news/469910/تصاویر-عشایر-شاهسون https://www.seratnews.com]]]
-«شاهسون» به معنای دوست شاه، عنوانی است که از زمان صفویه به گروه خاصی اطلاق می‌شده است<ref name=":1">Tapper, R. "Shahsewan". '''''Encyclopeadia of  Islam''''', Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 221.</ref>. پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] «شاهسون» به «ایلسون» به معنای کسانی که دوستدار مردم یا ایل هستند، تغییر نام یافت<ref name=":2">Tapper, R. "Shahsewan". '''''Encyclopeadia of  Islam''''', Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 223</ref> ولی مورد پذیرش مردم واقع نشد<ref name=":2" />. ایل شاهسون تقریباً از 40 طایفه که هر یک متشکل از حدود 50 تا چندصد خانواده است، تشکیل شده است<ref name=":1" />.
+«شاهسون» به معنای دوست شاه، عنوانی است که از زمان [[صفویان|صفویه]] به گروه خاصی اطلاق می‌شده است<ref name=":1">Tapper, R. "Shahsewan". '''''Encyclopeadia of  Islam''''', Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 221.</ref>. پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] «شاهسون» به «ایلسون» به معنای کسانی که دوستدار مردم یا [[ایل]] هستند، تغییر نام یافت<ref name=":2">Tapper, R. "Shahsewan". '''''Encyclopeadia of  Islam''''', Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 223</ref> ولی مورد پذیرش مردم واقع نشد<ref name=":2" />. [[ایل شاهسون]] تقریباً از 40 طایفه که هر یک متشکل از حدود 50 تا چندصد خانواده است، تشکیل شده است<ref name=":1" />.
-اگرچه نیاکان چندین قبیله ریشه کردی یا منشا دیگر دارند، هویت و فرهنگ ترکی در میان شاهسون‌ها غالب است<ref name=":1" />. شاهسون‌ها، قجرها و افشارها بخش عمده قبایل ترک چادرنشین را در ایران تشکیل می‌دهند<ref>Lambton, A. K. S, "Īlāt", '''''Encyclopeadia of  Islam'''''. Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106</ref>. مسکن اصلی شاهسون‌های امروزی استان آذربایجان شرقی است و بخش قابل توجهی از این ایلات در ارتفاعات اهر، مشکین‌شهر و کناره‌های رود ارس ییلاق و قشلاق می‌کنند<ref>کریم‌زاده، محمد. «شاهسون‌های فارس»، '''''هنر و مردم'''''. 1352، س12، ش137 و 136.</ref>.
+اگرچه نیاکان چندین قبیله ریشه [[کردی]] یا منشا دیگر دارند، هویت و فرهنگ [[ترکی]] در میان شاهسون‌ها غالب است<ref name=":1" />. شاهسون‌ها، قجرها و افشارها بخش عمده قبایل ترک چادرنشین را در [[کشور ایران|ایران]] تشکیل می‌دهند<ref>Lambton, A. K. S, "Īlāt", '''''Encyclopeadia of  Islam'''''. Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106</ref>. مسکن اصلی شاهسون‌های امروزی استان [[آذربایجان شرقی]] است و بخش قابل توجهی از این ایلات در ارتفاعات اهر، مشکین‌شهر و کناره‌های رود ارس ییلاق و قشلاق می‌کنند<ref>کریم‌زاده، محمد. «شاهسون‌های فارس»، '''''هنر و مردم'''''. 1352، س12، ش137 و 136.</ref>.
-برخی از تیره‌های ایل شاهسون به نام بغدادی و اینالو نیز در حوالی ساوه، قم و قزوین استقرار یافته‌اند. ایل اینالوی خمسه فارس را اصلاً از عشایر شاهسون دانسته‌اند<ref>فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: آگاه، 1362، ص28.</ref>. قبایل کوچکی از شاهونی، بیات و قره‌گزلو نیز به طور پراکنده در استان فارس زندگی می‌کنند<ref>Oberling, P. "Ethnography", '''''Encyclopeadia Iranica''''', New york: Bibliotheca Persica Press. 1999, vol IX, p 360.</ref>. محمد خانلو، حسین بیگلو، حسن بیگلو، بیگلو، عربلو، جعفرلو، مرادلو، هموند، مغانلو و... از اهم طوایف شاهسون هستند<ref>بیگدلی، محمدرضا. '''''ایلسون (شاهسون)های ایران'''''. تهران: پاسارگاد، 1372، ص226.</ref>.
+برخی از تیره‌های ایل شاهسون به نام بغدادی و [[اینانلو|اینالو]] نیز در حوالی ساوه، [[قم]] و [[استان قزوین|قزوین]] استقرار یافته‌اند.
-به نظر می‌رسد جمعیت ایل شاهسون پس از چند گویش اصلی [[آذربایجانی]] در ایران از سایر گونه‌ها مانند بهارلو و ... بیشتر باشد<ref name=":0" />.
+[[اینانلو|ایل اینالوی]] خمسه [[استان فارس|فارس]] را اصلاً از عشایر شاهسون دانسته‌اند<ref>فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: آگاه، 1362، ص28.</ref>. قبایل کوچکی از شاهونی، بیات و قره‌گزلو نیز به طور پراکنده در استان فارس زندگی می‌کنند<ref>Oberling, P. "Ethnography", '''''Encyclopeadia Iranica''''', New york: Bibliotheca Persica Press. 1999, vol IX, p 360.</ref>. محمد خانلو، حسین بیگلو، حسن بیگلو، بیگلو، عربلو، جعفرلو، مرادلو، هموند، مغانلو و... از اهم طوایف شاهسون هستند<ref>بیگدلی، محمدرضا. '''''ایلسون (شاهسون)های ایران'''''. تهران: پاسارگاد، 1372، ص226.</ref>.
-ادبیات شفاهی و عامیانه عشایر شاهسون همان ادبیات آذربایجانی است. «بایاتی» یا دو بیتی‌های رایج در این محل مانند سایر دو بیتی‌های عامیانه آذربایجانی یا موقع فالگیری خوانده می‌شود یا موقع مرگ عزیزان، و یا دوبیتی‌هایی است که مضمون عاشقانه دارد<ref>بیگدلی، محمدرضا. '''''ایلسون (شاهسون)های ایران'''''. تهران: پاسارگاد، 1372، ص302.</ref>.
+به نظر می‌رسد جمعیت [[ایل شاهسون]] پس از چند گویش اصلی [[آذربایجانی]] در [[کشور ایران|ایران]] از سایر گونه‌ها مانند [[بهارلو]] و ... بیشتر باشد<ref name=":0" />.
-تفاوت‌های زبانی بین شاهسونی و [[آذربایجانی]] قابل ملاحظه به نظر نمی‌رسد. بنابراین درکِ متقابل به راحتی صورت می‌گیرد. اغلب مطالعات درباره ایل شاهسون در حوزه‌های مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی و تاریخ است و آثار قابل توجهی که صرفاً به گونه زبانی شاهسوند پرداخته باشد، مشاهده نشده است. مطابق نظر اغلب منابع موجود، شاهسونی گونه‌ای از [[آذربایجانی]] است<ref name=":0" />.
+ادبیات شفاهی و عامیانه [[ایل شاهسون|عشایر شاهسون]] همان ادبیات آذربایجانی است. «بایاتی» یا دو بیتی‌های رایج در این محل مانند سایر دو بیتی‌های عامیانه آذربایجانی یا موقع فالگیری خوانده می‌شود یا موقع مرگ عزیزان، و یا دوبیتی‌هایی است که مضمون عاشقانه دارد<ref>بیگدلی، محمدرضا. '''''ایلسون (شاهسون)های ایران'''''. تهران: پاسارگاد، 1372، ص302.</ref>.
+تفاوت‌های زبانی بین شاهسونی و [[آذربایجانی]] قابل ملاحظه به نظر نمی‌رسد. بنابراین درکِ متقابل به راحتی صورت می‌گیرد. اغلب مطالعات درباره [[ایل شاهسون]] در حوزه‌های مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی و تاریخ است و آثار قابل توجهی که صرفاً به گونه زبانی شاهسوند پرداخته باشد، مشاهده نشده است. مطابق نظر اغلب منابع موجود، شاهسونی گونه‌ای از [[آذربایجانی]] است<ref name=":0" />.
 == نیز نگاه کنید به ==
-* [[تاتی]]
-* [[تالشی]]
 * [[ترکمنی]]
@@ خط ۲۷: / خط ۲۵: @@
 * [[قشقایی]]
-* [[دری]]
+* [[کردی]]
+* [[ایل شاهسون]]
-* '''[[تاجیکی]]'''
-* '''[[عربی]]'''
 == '''مآخذ''' ==