حاجی بابای اصفهانی
حاجی بابای اصفهانی، سرگذشت حاجی بابا پسر یک دلاک اصفهانی که در راه مشهد گرفتار ترکمنان میشود و سرانجام در ادامه سفر به استانبول و لندن میرسد.
اصل این کتاب را جیمز موریه[ J. Morier] منشی سفارت انگلیس در ایران به زبان انگلیسی نوشت و میرزا حبیب اصفهانی، متخلص به دستان (د 1311ق / 1893م) ادیب، پژوهشگر، شاعر و مترجم ایرانی که به استانبول تبعید شده بود، آن را از زبان فرانسه به فارسی ترجمه کرد[۱]. میرزا حبیب با ترجمه فارسی خود، این رمان را در واقع دوباره مینویسد و تا آنجا که ممکن است از این داستان استعماری، داستانی ضداستعماری میآفریند. حاجی بابای اصفهانی گنجینهای از اصطلاحات و ضربالمثلها را در بر دارد و با زبانی ساده و تصویری زنده از زندگی مردم ایران در اوایل دوره قاجار از طریق حوادث گوناگونی که بر تیپهای متنوع میگذرد، ارائه میدهد[۲]. قهرمانان این داستان رجال و بزرگانی مانند فتحعلی شاه، میرزا شفیع صدراعظم، ملک الشعرا فتحعلی خان صبا و دیگران هستند که موریه در مدت 6 سال اقامت خود در ایران با آنها در تماس بوده است[۳]. از نکات مهم ترجمه میرزا حبیب این است که وی به یاری گفتار و اشعار اضافی، چهرهای از فتحعلی خان صبا (1178ـ1238ق / 1764ـ1823م) ملکالشعرای دربار قاجار ترسیم میکند که با چهرهای که تا کنون مورخان دوره صبا و زمان ما از او ترسیم کردهاند، سخت مغایرت دارد[۴]. در مقدمه چاپ اول کتاب که فیلات[ Phillott] در 1905م آن را در کلکته منتشر کرده، مترجم شیخ احمد روحی کرمانی معرفی شده است، حال آنکه شیخ احمد در نامهای به پرفسور براون صریحاً آورده که میرزا حبیب اصفهانی حاجی بابای اصفهانی را از فرانسه به فارسی تحت اللفظی درآورده است[۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دایره المعارف تشیّع. ذیل حبیب اصفهانی، ج 6، ص 57.
- ↑ عابدینی، حسن. صد سال داستاننویسی در ایران. تهران: نشر تندر، چ 1، 1366، ج 1، ص 47.
- ↑ ناطق، هما. «حاجی موریه و قصه استعمار»، میرزا حبیب دستان بنی در آیینه پژوهش. به کوشش حبیبالله توفیقی و بابک زمانی پور، شهرکرد: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان چهارمحال و بختیاری، چ 1، 1379، ص 192.
- ↑ ناطق، هما. از ماست که برماست. تهران: آگاه، 1357، ص 151.
- ↑ جمالزاده، محمدعلی. مقدمه بر سرگذشت حاجی بابای اصفهانی، جیمز موریه. تهران: امیرکبیر، 1348، ص15 (دیباچه).
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر