شاهسوند
شاهسوند/šahsævænd/ از گونههای آذربایجانی، شاخه ترکیک خانواده زبانهای آلتایی است[۱].
«شاهسون» به معنای دوست شاه، عنوانی است که از زمان صفویه به گروه خاصی اطلاق میشده است[۲]. پس از انقلاب اسلامی «شاهسون» به «ایلسون» به معنای کسانی که دوستدار مردم یا ایل هستند، تغییر نام یافت[۳] ولی مورد پذیرش مردم واقع نشد[۳]. ایل شاهسون تقریباً از 40 طایفه که هر یک متشکل از حدود 50 تا چندصد خانواده است، تشکیل شده است[۲].
اگرچه نیاکان چندین قبیله ریشه کردی یا منشا دیگر دارند، هویت و فرهنگ ترکی در میان شاهسونها غالب است[۲]. شاهسونها، قجرها و افشارها بخش عمده قبایل ترک چادرنشین را در ایران تشکیل میدهند[۴]. مسکن اصلی شاهسونهای امروزی استان آذربایجان شرقی است و بخش قابل توجهی از این ایلات در ارتفاعات اهر، مشکینشهر و کنارههای رود ارس ییلاق و قشلاق میکنند[۵].
برخی از تیرههای ایل شاهسون به نام بغدادی و اینالو نیز در حوالی ساوه، قم و قزوین استقرار یافتهاند.
ایل اینالوی خمسه فارس را اصلاً از عشایر شاهسون دانستهاند[۶]. قبایل کوچکی از شاهونی، بیات و قرهگزلو نیز به طور پراکنده در استان فارس زندگی میکنند[۷]. محمد خانلو، حسین بیگلو، حسن بیگلو، بیگلو، عربلو، جعفرلو، مرادلو، هموند، مغانلو و... از اهم طوایف شاهسون هستند[۸].
به نظر میرسد جمعیت ایل شاهسون پس از چند گویش اصلی آذربایجانی در ایران از سایر گونهها مانند بهارلو و ... بیشتر باشد[۱].
ادبیات شفاهی و عامیانه عشایر شاهسون همان ادبیات آذربایجانی است. «بایاتی» یا دو بیتیهای رایج در این محل مانند سایر دو بیتیهای عامیانه آذربایجانی یا موقع فالگیری خوانده میشود یا موقع مرگ عزیزان، و یا دوبیتیهایی است که مضمون عاشقانه دارد[۹].
تفاوتهای زبانی بین شاهسونی و آذربایجانی قابل ملاحظه به نظر نمیرسد. بنابراین درکِ متقابل به راحتی صورت میگیرد. اغلب مطالعات درباره ایل شاهسون در حوزههای مردمشناسی، جامعهشناسی و تاریخ است و آثار قابل توجهی که صرفاً به گونه زبانی شاهسوند پرداخته باشد، مشاهده نشده است. مطابق نظر اغلب منابع موجود، شاهسونی گونهای از آذربایجانی است[۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ برگرفته از https://www.Ethnologue.com
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ Tapper, R. "Shahsewan". Encyclopeadia of Islam, Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 221.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ Tapper, R. "Shahsewan". Encyclopeadia of Islam, Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 223
- ↑ Lambton, A. K. S, "Īlāt", Encyclopeadia of Islam. Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106
- ↑ کریمزاده، محمد. «شاهسونهای فارس»، هنر و مردم. 1352، س12، ش137 و 136.
- ↑ فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، ایلات و عشایر. تهران: آگاه، 1362، ص28.
- ↑ Oberling, P. "Ethnography", Encyclopeadia Iranica, New york: Bibliotheca Persica Press. 1999, vol IX, p 360.
- ↑ بیگدلی، محمدرضا. ایلسون (شاهسون)های ایران. تهران: پاسارگاد، 1372، ص226.
- ↑ بیگدلی، محمدرضا. ایلسون (شاهسون)های ایران. تهران: پاسارگاد، 1372، ص302.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
پیوند به بیرون
ایل شاهسون، برگرفته از سایت سفرزون ، قابل بازیابی ازhttps://safarzon.com
نویسنده مقاله
فرزین فهیم نیا