داروغه

داروغه، عنوان یکی از مناصب حکومتی در دوره‌های مختلف تاریخ اجتماعی ایران.

نخستین بار اصطلاح داروغه (واژه مغولی به معنای رئیس) در دوره مغول‌های ایلخانی (654- 750ق/ 1256- 1349م) پدید آمد و رفته رفته جایگزین اصطلاح شحنه (نگهبان و پاسبان شهر) شد و تا اوایل دوره مشروطیت (1324ق/ 1906م) پایدار باقی ماند.‌ مقام صاحب این شغل در سده‌های 7 و 8ق/ 13 و 14م برابر با مقام صاحب شُرطه (حاکم پایتخت و مسئول نظم شهر) در دوران خلافت بود.

در دوره صفوی داروغگی منصبی شبیه شهردار شهر، و جزو دیوان‌بیگی بود و محافظت از شهر و خارج شهر را برعهده داشت. داروغه در دوره‌های تاریخی مختلف به صاحب منصب‌های گوناگون نیز گفته می‌شده است، مانند حکام شهرها، حکام پایتخت، سرپرست منشیان ادارات، سرپرست فراشخانه (داروغه فراشخانه) و دفترخانه (داروغه دفترخانه) و رئیس شبگردان و پاسبانان شهر یا نظمیه (شهربانی). بازارهای شهرهای بزرگ نیز داروغه داشتند که بر امور بازار نظارت می‌کردند. در دوره قاجار داروغگان بازار مانند مُحتَسِب^*،گران‌فروشان را تنبیه و جریمه می‌کردند. زندان شهر تهران هم زیر نظر داروغه بود. در عاشورای هر سال داروغه بازار شهر تهران در سبزه میدان می‌نشست و دسته‌های عزاداری محله‌ها از برابر او می‌گذشتند و برخی از مردم برای آزادی زندانیانشان نزد او شفاعت می‌کردند.

نیز نگاه کنید به

• مغول ها
• نهضت مشروطه
• صفویان
• قاجاریه
• مُحتسب

مآخذ

1.       Lambton, A. k., "The Evolution of the Office of Darugheh". Revue Iranienne ďAnthropologie. Tehran: Institute ďAnthropologie, 3éme anné Noos. 1-6 Arril septembre 1959, p.1.

                                 2.       پطروشفسکی، ایلیا پاولویچ. اسلام در ایران. ترجمه کریم کشاورز، تهران: پیام، 1354ش، 210.

3.       Lambton, ibid.

                                 4.       تذکره الملوک. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: بی‌نا، 1332ش، 48.

                                 5.       مینورسکی، ولادمیر. سازمان اداری حکومت صفوی. ترجمه مسعود رجب‌نیا، تهران: زوار، 1334ش، 136؛ عالم آرای صفوی. به کوشش یدالله شکری، تهران: انتشارات اطلاعات، 1363ش، 247؛ تذکره الملوک. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: بی‌نا، 1332ش، ص. 58- 59؛

  Lambton, A. k., "The Evolution of the Office of Darugheh". Revue Iranienne ďAnthropologie. Tehran: Institute ďAnthropologie, 3éme anné Noos. 1-6 Arril septembre 1959, p. 4.

                                 6.       مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1345ش، 1/940.

7.       Lambton, 6.

                                 8.       دالمانی، رنه. سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمه فره‌وشی (مترجم همایون)، تهران: ابن‌سینا، 1335ش، 105.

                                 9.       نجمی، ناصر. دارالخلافه تهران. امیرکبیر، 1352ش، 155.

10.     Lambton, 6

نیزنک: لمتون، ا. ک. اس. «منصب داروغه ـ تاریخچه آن». ترجمه حسن کامشاد، مجله مردم‌شناسی. تهران: انتشارات اداره کل هنرهای زیبای کشور، 1338ش، 36- 46؛ کمپفر، انگلبرت. «داروغه پایتخت»، سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، 104- 163- 164؛ نجمی، ناصر. «چهارسوق: پایتخت داروغه شهر، دارالخلافه تهران. تهران: امیرکبیر، 1352، 97.

علی بلوکباشی