اخوانیات
اِخْوانیات (جمع اخوانیه) نامههای دوستانه به نثر یا شعر.
اخوانیات نامههای منظومی است که شاعران به یک وزن و قافیه میسرایند و میان یکدیگر ردّ و بدل میکنند و در آن معمولاً از بخت و روزگار شکوه سر میدهند و از یکدیگر تمجید میکنند[۱]. در تمدن اسلامی، اخوانیات در کنار سلطانیات، گونهای از رسائل یا مکاتیب به شمار میرفت و مراد از آن نامههایی بودکه طبقات مختلف مردم به یکدیگر مینوشتند[۲] و در آن از عواطف قلبی، اشتیاقهای درونی، پیوندهای دوستی و آنچه در این زمینه باشد، سخن میراندند[۳]. تا نیمه اول سده 5ق / 11م این نوع مکاتبات به عربی بود، اما از آن پس نمونههایی چند از آن در ادب فارسی پدید آمد. این مکاتیب در آغاز ساده و بی تکلف بود، ولی کم کم به تصنّع گرایید و طراوت و حیات خود را از دست داد[۴]. نویسندگان اخوانیات سدههای 6 و 7ق / 12 و 13م نسبت به دیگر اقسام منشآت، در گزینش لغات و ابداع مضامین و ترکیبات و آرایش کلام به صنایع و معانی شعری، مجال وسیعتری در اختیار داشتهاند و سجع در مکاتیب اخوانی، به ویژه در ادعیه صدر مکتوب و رکن اشتیاق به کثرت وجود داشت[۵]. مکاتیب بازمانده از شیخ ابوسعید ابوالخیر (م 440 ق / ؟م) از نمونههای ساده و روان نثرهای اخوانی است[۶]. منشآت منتجب الدین جوینی (سده 6ق / ؟م)، عطاملک جوینی (م 681ق / ؟م) عبدالواسع جبلی (م 555ق / ؟م) رشیدالدین وطواط نیز از جمله اخوانیات مسجع و پر تکلف به شمار میروند[۷]. در دوره معاصر، مهدی اخوان ثالث چند اخوانیه به روش کهن سروده است. مهدی حمیدی شیرازی هم اخوانیهای منظوم دارد[۸][۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ شميسا، سيروس. انواع ادبی. (ويرايش 3)، تهران: فردوس، چ 9، 1381، ص 262.
- ↑ صفا، ذبيح الله. گنجينه سخن. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1353، ج 1، ص 140.
- ↑ حکیمیان، ابوالفتح. آیین نگارش فارسی. تهران: بی نا، 1351، ص 62 (به نقل از : ادیب السلطنه سمیعی. آیین نگارش، 1319، ص 23).
- ↑ رستگار فسایی، منصور. انواع نثر فارسی. تهران: سمت، چ 1، 1380، ص 231.
- ↑ خطیبی، حسین. فن نثر در ادب پارسی. تهران: زوّار، چ 1، 1366، ج 1، ص 413.
- ↑ رستگار فسایی، منصور.منصور. انواع نثر فارسی. تهران: سمت، چ 1، 1380 . ص 232.
- ↑ خطیبی، حسین. فن نثر در ادب پارسی. تهران: زوّار، چ 1، 1366، ج 1. ص 424، 425، 426 و 427 (به اختصار).
- ↑ شمیسا، سیروس.. انواع ادبی. (ویرایش 3)، تهران: فردوس، چ 9، 1381، ص 262.
- ↑ باقرزاده (بقا)، علی. «اخوانیات و نامههای شاعران»، فرخنده پیام. مجموعه مقالات تحقیقی، علمی، مشهد: دانشگاه مشهد، 1360، چ 1، ص 521ـ 531.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر