بی بی
بی بی، به معنای بانو، كدبانو و خاتون خانه نشانه‌ای برای احترام به زنانی بوده كه در جامعه از پایگاه اجتماعی و فرهنگی والایی برخوردار بوده و هستند. اصل این كلمه تركی شرقی است[۱] كه به زبان‌های پارسی و هندی در آمده است[۲]. بی بی در ادبیات فارسی وارد شده و از سده 5ق / 11م به صورت پیشنام و عنوان برخی زنان صاحب جاه و كمال به کار گرفته است[۳]. مانند بی بی منجمّه (د 670 ق)، ستاره‌شناس که فرزند او به سبب شهرت مادر به ابن بی بی مشهور شد[۴]. همچنین زمانی هم كه به تصوّف گروید به بی بی معروف شدند[۵].
در زبان‌ها و گویش‌های مختلف ایران و برخی ایلات و عشایر عنوان بی بی راه یافته و برای همسران و دختران خان‌ها به کار می‌رفته است. «بی بی بَف» (بی بی باف) نام نفیس‌ترین قالی بختیاری است كه در گذشته فقط بی بی‌ها می‌توانستند ان را ببافند[۶]. امروزه بافت ان همچون گذشته معمول نیست. اصطلاح بی‌بی در ترانه‌ها، مثل‌ها و قصه‌های وارد شده[۷] و با باورهای مذهبی مردم درامیخته و برخی اش‌های نذری با نام بی‌بی همراه‌اند، مانند آش بی‌بی سه‌شنبه یا آش بی‌بی حور و بی‌بی نور[۸]. پایگاهی یافته است.
زیارتگاه‌ها، قلعه‌ها، بناها و روستاهایی به نام بی بی یا خاتون شهرت دارند، مانند بی بی شهربانو در شهرری تهران بی‌بی خاتون در بوشهر و در بهبان[۹] بی بی شهربانوی تهران به اعتقاد مردم ایران ارامگاه شهربانو دختر یزدگرد سوم اخرین پادشاه ساسانی و همسر امام حسین (ع) است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ استرابادی، مهدی. (سنگلاخ)، روشن خیاوی. 1374، ذیل بی بی.
- ↑ Schimmel, Islamic. Names, Edinburg, 1989, P. 49.
- ↑ رجبی، محمدحسن. مشاهیر زبان پارسی گوی از اغاز تا مشروطه. تهران: 1374، ص 37-38.
- ↑ مشكور، محمدجواد. ابن بی بی، اخبار سلاجقه روم. تهران: 1350، ص 17-19.
- ↑ نوشاهی، شریف احمد. شریف التواریخ. گجرات: 1403ق / 1983م، 3 (11)، ص 372-397.
- ↑ قاضیانی، فرحناز. بختیاری‌ها، بافته‌ها و نقوش. تهران: 1376، ص 85-86.
- ↑ شاملو، احمد. كتاب كوچه. تهران: 1377، 3/1984-2025.
- ↑ شكورزاده، ابراهیم. عقاید و رسوم مردم خراسان. تهران: 1363، ص 40.
- ↑ باستانی پاریزی، محمدابراهیم. خاتون هفت قلعه. تهران: 1344، ص 268، 271-272.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
مریم میرفخرائی