صوراسرافیل
صوراسرافیل، هفتهنامه صوراسرافیل از نشریات مهم و اثرگذار عصر مشروطیت از 1325ق/ 1907م در تهران به مدیریت میرزا جهانگیرخان شیرازی معروف به صوراسرافیل به طبع میرسید. جهانگیرخان از مبارزان اصلی راه آزادی و از مشروطهخواهان برجسته ایران بود. او در 1292ق در شیراز متولد شد در 1311ق به تهران رفت و در دارالفنون به کسب دانش پرداخت. نخستین شماره صوراسرافیل 17 ربیعالثانی 1325ق/ 30 مه 1907م انتشار یافت[۱].
این نشریه در شمارههای مختلف بین 8 تا 12 صفحه داشت و در طول دوران انتشار جمعاً 35 شماره از آن در دو نوبت در ایران و اروپا منتشر گردید. در دوره اول 32 شماره هنگامی که مجلس اول تشکیل شده بود و مطبوعات به سبب سختگیریهای محمدعلی شاه دوران سختی را میگذراندند انتشار یافت[۱]. مطالب اصلی این نشریه به قلم علامه علیاکبر دهخداست. لیکن نام دهخدا رسماً از شماره 15 به بعد به عنوان دبیر و نگارنده یاد شده است. این روزنامه در دوران انتشار چندین بار دچار توقیف و تعطیل شد.
نخستین بار پس از نشر 6 شماره در 10 شعبان 1325 مدتی توقیف بود (وحیدنیا، ص219 به بعد)[۲] آخرین شماره صوراسرافیل در 20 جمادیالاول 1326 پیش از بمباران مجلس و کشتهشدن جهانگیرخان منتشر شد. در اثر این واقعه، دهخدا به خارج از کشور گریخت و نشریه صوراسرافیل در ایران به کلی تعطیل شد. پس از استقرار دهخدا و یاران مشروطهخواه او، وی با همکاری و کمک مالی معاضدالسلطنه پیرنیا انتشار مجدد روزنامه را در ایوردون سویس آغاز نمود و جمعاً سه شماره آن در این شهر انتشار یافت و با نشر شماره 35 به کلی تعطیل شد[۳]. شماره اول روزنامه در سویس در غره محرم 1327ق و آخرین شماره در 15 صفر همان سال منتشر گردیده است.
صوراسرافیل از روزنامههای مهم عصر مشروطیت است که با روش انتقادی خود در تنویر افکار عمومی مردم ایران سهم به سزایی ایفا نمود. مطالب این روزنامه همه در حمایت از مشروطه و مجلس شورای ملی و حمایت از طبقات محروم جامعه بود و به این سبب در زمانی اندک شهرت فراوان به دست آورد. موضوع ستون اصلی این نشریه «چرند و پرند» که به قلم دهخدا نوشته میشد نقد کارهای ستمگران و جاهلان و زورگویان بود که با انشائی دلپذیر و سبکی جدید و نو و ساده و عوام فهم نوشته میشد و به زودی جای خود را باز کرد و اهمیت فراوان به دست آورد. چرند و پرند نوع تازهای از نقد و بیان مطالب اجتماعی و سیاسی بود که به زبان طنز و فکاهی ارائه میگردید و خوانندگان بسیار داشت. مقالات سیاسی و اجتماعی این روزنامه هم بیتردید دستهای از طبقات تحصیل کرده را جلب میکرد[۱]. در این نشریه مقالاتی هم راجع به سلطنت، تفکیک قوا و سایر موضوعات مربوط به حقوق اساسی درج میگردید.
شیوه نگارش صوراسرافیل، روان و ساده بود و در روش روزنامهنگاری ایران تغییرات عمدهای ایجاد کرد، مطالب را با عباراتی خوش و پسندیده به اطلاع عموم میرسانید[۲]. همراه و همکار اصلی میرزا جهانگیرخان در اداره این نشریه به جز دهخدا، میرزا قاسمخان تبریزی بود که او هم بعدها ملقب به صوراسرافیل گردید.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالحسن آل داود