زاینده رود: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''زاينده رود،''' مهمترين و پر آبترين رود در حوضة آبريز گاوخوني، واقع در استان اصفهان. زاينده رود كه از زردكوه بختياري سرچشمه ميگيرد، يكي از مهمترين رودهاي ايران و همچنين پر آبترين رود در حوضة آبريز مركزي ايران نيز به شمار ميآيد. حجم...» ایجاد کرد |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:زاینده رود.jpg|بندانگشتی|زاینده رود ، قابل بازیابی از https://www.hamshahrionline.ir/]] | |||
زاینده رود، مهمترین و پر آبترین رود در حوضه آبریز گاوخونی، واقع در [[استان اصفهان]]. زاینده رود که از [[زرد کوه|زردکوه]] بختیاری سرچشمه میگیرد، یکی از مهمترین رودهای ایران و همچنین پر آبترین رود در حوضه آبریز مرکزی [[کشور ایران|ایران]] نیز به شمار میآید. حجم متوسط جریان سالانه این رود به حدود یک میلیارد م3 میرسد. آب این رودخانه عمدتاً از برفهایی است که در فصول سرد سال میبارد<ref>نجفیکانی، علیاکبر. '''''مقدمهای بر جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: 1381، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص63.</ref>. سرچشمه این رود در ارتفاع 2200 متر، ریزآبه چمدر و آبزری است که همراه با آب تونل کوهرنگ واقع در کوه «کارکنان» دهستان پشتکوه موگوئی، شهرستان فریدن، در 64 کیلومتری جنوب باختری داران سرچشمه میگیرد. جریان آب زایندهرود، پس از عبور از دریاچه سد زاینده رود به سوی جنوب سرازیر شده و به دهستان چادگان وارد میشود. این رود پس از طی مسافتی حدود 405 کم و گذر از بسیاری از روستاها و شهرهای [[استان اصفهان]]، سرانجام در جنوب کوه سیاه، واقع در 123 کیلومتری خاور جنوبی [[اصفهان]] و 29 کیلومتری خاور جنوبی شهر «ورزنه» به باتلاق گاوخونی میریزد<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج2، '''''رودها و رودنامه ایران'''''. چ2، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص249-247.</ref>. شیب متوسط زاینده رود 3/0 درصد و وسعت حوضه آبگیر آن حدود 27100 کمـ است<ref name=":0" />.در منابع تاریخی از زاینده رود با نامهای مختلفی چون «زرن رود»، «زرند رود»، «زرین رود»، «زند رود»، «زنده رود»، «زن رود» و... یاد شده، از جمله مؤلف حدود العالم در وصف شهر سپاهان ([[اصفهان]])، اشاره به رودی دارد که بیتردید همان زاینده رود است: «[سپاهان] شهری خرم است و بسیار نعمت ... اندر جبال، و او را رودیست کی آنرا زرن رود خوانند کی اندر کشت و برز او بکار شود...»<ref>'''''حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، کتابخانه طهوری، ص140.</ref>.امّا [[حمدالله مستوفی]] قزوینی از زاینده رود با نام زنده رود یاد میکند<ref>مستوفیقزوینی، حمدالله. '''''نزههالقلوب'''''. به تصحیح و تحشیه دکتر محمّد دبیرسیاقی، چ1، تهران: 1381، گیتاشناسی، ص90، 92، 93.</ref>. | |||
درباره ادامه مسیر زاینده رود، گای لسترنج مینویسد: طبق یک عقیده عمومی، که ابن خرداد به در قرن سوم نیز آن را ذکر کرده است، این رودخانه پس از فرو رفتن در باتلاق گاوخونی، دوباره در شصت فرسخی آن باتلاق در [[کرمان]] ظاهر میشود و آنگاه به دریا میریزد؛ امّا لسترنج به نقل از [[حمدالله مستوفی]] نیز میگوید که «این روایت ضعیف مینماید زیرا که از گاوخونی تا [[کرمان]] زمینهای سخت و جبال محکم در میان است و ممری در زیرزمین که چندان آب درو روان تواند شد متعذر بود و زمین [[کرمان]] بلندتر از زمین گاوخونی است و...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص224.</ref>. عبور زاینده رود در دشتهای حاصلخیز استان که خود محصول آبرفت این رود است، موجب رونق کشاورزی و توسعه زندگی شهر در منطقه شده است. شهر پرآوازه [[اصفهان]] خود مدیون زاینده رود است و عظمت و حیات تاریخی خود را از آن دارد. دریاچه سد زاینده رود در شهر چادگان، یکی از مناطق دیدنی و از مراکز گردشگری استان و به لحاظ تأمین آب و تولید انرژی برق، دارای اهمیت بسیاری است. در سالهای اخیر انحراف آب از سر شاخههای [[رود کارون|کارون]] از طریق تونلهای انتقال آب کوهرنگ، موجب تقویت میانگین آبدهی این رود و در نتیجه امکان صدور آب از طریق کانالهای مصنوعی به شهرهای [[یزد]] و [[کاشان]] را فراهم کرده است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی'''''. جغرافیای استان اصفهان'''''. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، ص26-19.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[دریاچه خزر|دریای خزر]] | |||
* [[خلیج فارس]] | |||
* [[دریاچه ارومیه|دریاچه اورمیه]] | |||
* [[دریاچه نمک]] | |||
* [[سفید رود]] | |||
* [[اروندرود]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
غلامحسین تکمیل همایون | |||
[[رده:جغرافیا]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۱
زاینده رود، مهمترین و پر آبترین رود در حوضه آبریز گاوخونی، واقع در استان اصفهان. زاینده رود که از زردکوه بختیاری سرچشمه میگیرد، یکی از مهمترین رودهای ایران و همچنین پر آبترین رود در حوضه آبریز مرکزی ایران نیز به شمار میآید. حجم متوسط جریان سالانه این رود به حدود یک میلیارد م3 میرسد. آب این رودخانه عمدتاً از برفهایی است که در فصول سرد سال میبارد[۱]. سرچشمه این رود در ارتفاع 2200 متر، ریزآبه چمدر و آبزری است که همراه با آب تونل کوهرنگ واقع در کوه «کارکنان» دهستان پشتکوه موگوئی، شهرستان فریدن، در 64 کیلومتری جنوب باختری داران سرچشمه میگیرد. جریان آب زایندهرود، پس از عبور از دریاچه سد زاینده رود به سوی جنوب سرازیر شده و به دهستان چادگان وارد میشود. این رود پس از طی مسافتی حدود 405 کم و گذر از بسیاری از روستاها و شهرهای استان اصفهان، سرانجام در جنوب کوه سیاه، واقع در 123 کیلومتری خاور جنوبی اصفهان و 29 کیلومتری خاور جنوبی شهر «ورزنه» به باتلاق گاوخونی میریزد[۲]. شیب متوسط زاینده رود 3/0 درصد و وسعت حوضه آبگیر آن حدود 27100 کمـ است[۲].در منابع تاریخی از زاینده رود با نامهای مختلفی چون «زرن رود»، «زرند رود»، «زرین رود»، «زند رود»، «زنده رود»، «زن رود» و... یاد شده، از جمله مؤلف حدود العالم در وصف شهر سپاهان (اصفهان)، اشاره به رودی دارد که بیتردید همان زاینده رود است: «[سپاهان] شهری خرم است و بسیار نعمت ... اندر جبال، و او را رودیست کی آنرا زرن رود خوانند کی اندر کشت و برز او بکار شود...»[۳].امّا حمدالله مستوفی قزوینی از زاینده رود با نام زنده رود یاد میکند[۴].
درباره ادامه مسیر زاینده رود، گای لسترنج مینویسد: طبق یک عقیده عمومی، که ابن خرداد به در قرن سوم نیز آن را ذکر کرده است، این رودخانه پس از فرو رفتن در باتلاق گاوخونی، دوباره در شصت فرسخی آن باتلاق در کرمان ظاهر میشود و آنگاه به دریا میریزد؛ امّا لسترنج به نقل از حمدالله مستوفی نیز میگوید که «این روایت ضعیف مینماید زیرا که از گاوخونی تا کرمان زمینهای سخت و جبال محکم در میان است و ممری در زیرزمین که چندان آب درو روان تواند شد متعذر بود و زمین کرمان بلندتر از زمین گاوخونی است و...»[۵]. عبور زاینده رود در دشتهای حاصلخیز استان که خود محصول آبرفت این رود است، موجب رونق کشاورزی و توسعه زندگی شهر در منطقه شده است. شهر پرآوازه اصفهان خود مدیون زاینده رود است و عظمت و حیات تاریخی خود را از آن دارد. دریاچه سد زاینده رود در شهر چادگان، یکی از مناطق دیدنی و از مراکز گردشگری استان و به لحاظ تأمین آب و تولید انرژی برق، دارای اهمیت بسیاری است. در سالهای اخیر انحراف آب از سر شاخههای کارون از طریق تونلهای انتقال آب کوهرنگ، موجب تقویت میانگین آبدهی این رود و در نتیجه امکان صدور آب از طریق کانالهای مصنوعی به شهرهای یزد و کاشان را فراهم کرده است[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ نجفیکانی، علیاکبر. مقدمهای بر جغرافیای طبیعی ایران. چ1، تهران: 1381، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص63.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج2، رودها و رودنامه ایران. چ2، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص249-247.
- ↑ حدود العالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، کتابخانه طهوری، ص140.
- ↑ مستوفیقزوینی، حمدالله. نزههالقلوب. به تصحیح و تحشیه دکتر محمّد دبیرسیاقی، چ1، تهران: 1381، گیتاشناسی، ص90، 92، 93.
- ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص224.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان اصفهان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، ص26-19.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون