سقّایی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''سقّایی'''، عمل و شغل کسی که به مردم آب نوشاند یا فروشد. | '''سقّایی'''، عمل و شغل کسی که به مردم آب نوشاند یا فروشد. | ||
«سِقایت» یا «سِقایه» واژهای عربی به معنی «آب دادن و سیراب کردن»، «پیمانه آب و ظرفی که در آن آب خورند» و جای آب دادن< | «سِقایت» یا «سِقایه» واژهای عربی به معنی «آب دادن و سیراب کردن»، «پیمانه آب و ظرفی که در آن آب خورند» و جای آب دادن<ref name=":0">دهخدا، علی اکبر. '''''لغتنامه'''''، تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377، جلد 9، ذیل سقایه.</ref><ref>انوری، حسن. '''''فرهنگ بزرگ سخن'''''. تهران: انتشارات سخن، 1381، جلد 5، ذیل سقایت و سقایه.</ref> «آبیاری کردن مزارع»<ref>بابن، سی.، فردریک هوسه. '''''سفرنامه جنوب ایران'''''، ترجمه محمد حسنخان اعتمادالسلطنه، به کوشش میرهاشم محدّث، تهران: دنیای کتاب، 1363، ص 37.</ref> است. | ||
به سقّا آبکش و آب فروش نیز میگفتند | به سقّا آبکش و آب فروش نیز میگفتند<ref>قاسمی، رضا. '''''بیشهوران در ایران'''''، متن دستنویس.</ref>. در [[مکه]] صد سال قبل از [[اسلام]]، سقایی وجود داشته و آن به سبب سرزمین خشک و گرم عربستان بوده است<ref>جوادیپور، محمد. '''''مجموعه اطلاعات در باره ایران و ایرانیان'''''، تهران: انتشارات شرق، 1363. ص، 33.</ref>. بعدها اصطلاح سقایهالحاج به کسانی که به حاجیان آشامیدنی میدادند، متداول شد<ref name=":0" />. | ||
سقایت هم زمان با اسلام به ایران وارد شد و در دوره آل بویه در | سقایت هم زمان با [[اسلام]] به ایران وارد شد و در دوره [[آل بویه]] در قرن چهارم و پنجم هجری قمری گسترش یافت. در [[صفویان|دوره صفویان]]، سقایی از مناصب درباری به شمار میرفت و تامین آب و قهوه، آشامیدنیهای خنک، شربتها و عرقیات با ظروف طلایی و نقرهای از وظایف صاحب این شغل<ref>میرزا سمیعا. '''''تذکرهالملوک'''''، سازمان اداری یا حکومت صفوی، با تعلیقات مینورسکی بر تذکرهالملوک، به کوشش سید محمد دبیرسیاقی، ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، 1368 ص، 129.</ref> و بیهقی نیز کار سقایی را درباری دانسته است<ref>بیهقی، ابوالفضل محمدبن حسین کاتب. '''''تاریخ بیهقی'''''، به کوشش سعید نفیسی، جلد اول، تهران: انتشارات کتابخانه سنایی، بیتا (تاریخ مقدمه، 1319) ص، 267.</ref>. | ||
در دوره | در [[قاجاریه|دوره قاجار]]، سقایان [[استان تهران|تهران]] آب گوارای قابل خوردن را نیز با مشک به مردم و منازل میرساندند. با گذشت زمان و احداث خطهای لولهکشی آب به محلههای شهر [[استان تهران|تهران]] کم کم این حرفه منسوخ شد و امروز گروه کوچکی سقا فقط در کنار [[امام زاده|امامزادهها]] و در مراسم عزاداری ایام عاشورا مشاهده میشوند. | ||
ابزار و وسایل سقایان عبارت بود از مشک که از پوست گوسفند یا بز تهیه | ابزار و وسایل سقایان عبارت بود از مشک که از پوست گوسفند یا بز تهیه میشد<ref>ابن اخوه، محمدبی احمد [قریشی]، '''''آیین شهرداری در قرن هفتم'''''، ترجمه جعفر شعار، تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نثر کتاب، چاپ دوم، 1360، ص، 222.</ref>، پیشبند سقایی، دَلوچه، کوزه سقایی، کیسه یخ و جام ساقی<ref>شهری، جعفر. '''''تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم'''''، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، 1368، جلد 5، ص. 564-565. </ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[آل بویه]] | |||
* [[اسلام]] | |||
* [[صفویان]] | |||
* [[امام زاده]] | |||
* [[قاجاریه]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
سیامک امینی | سیامک امینی | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:مردم شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۱۹
سقّایی، عمل و شغل کسی که به مردم آب نوشاند یا فروشد.
«سِقایت» یا «سِقایه» واژهای عربی به معنی «آب دادن و سیراب کردن»، «پیمانه آب و ظرفی که در آن آب خورند» و جای آب دادن[۱][۲] «آبیاری کردن مزارع»[۳] است.
به سقّا آبکش و آب فروش نیز میگفتند[۴]. در مکه صد سال قبل از اسلام، سقایی وجود داشته و آن به سبب سرزمین خشک و گرم عربستان بوده است[۵]. بعدها اصطلاح سقایهالحاج به کسانی که به حاجیان آشامیدنی میدادند، متداول شد[۱].
سقایت هم زمان با اسلام به ایران وارد شد و در دوره آل بویه در قرن چهارم و پنجم هجری قمری گسترش یافت. در دوره صفویان، سقایی از مناصب درباری به شمار میرفت و تامین آب و قهوه، آشامیدنیهای خنک، شربتها و عرقیات با ظروف طلایی و نقرهای از وظایف صاحب این شغل[۶] و بیهقی نیز کار سقایی را درباری دانسته است[۷].
در دوره قاجار، سقایان تهران آب گوارای قابل خوردن را نیز با مشک به مردم و منازل میرساندند. با گذشت زمان و احداث خطهای لولهکشی آب به محلههای شهر تهران کم کم این حرفه منسوخ شد و امروز گروه کوچکی سقا فقط در کنار امامزادهها و در مراسم عزاداری ایام عاشورا مشاهده میشوند.
ابزار و وسایل سقایان عبارت بود از مشک که از پوست گوسفند یا بز تهیه میشد[۸]، پیشبند سقایی، دَلوچه، کوزه سقایی، کیسه یخ و جام ساقی[۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ دهخدا، علی اکبر. لغتنامه، تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377، جلد 9، ذیل سقایه.
- ↑ انوری، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن، 1381، جلد 5، ذیل سقایت و سقایه.
- ↑ بابن، سی.، فردریک هوسه. سفرنامه جنوب ایران، ترجمه محمد حسنخان اعتمادالسلطنه، به کوشش میرهاشم محدّث، تهران: دنیای کتاب، 1363، ص 37.
- ↑ قاسمی، رضا. بیشهوران در ایران، متن دستنویس.
- ↑ جوادیپور، محمد. مجموعه اطلاعات در باره ایران و ایرانیان، تهران: انتشارات شرق، 1363. ص، 33.
- ↑ میرزا سمیعا. تذکرهالملوک، سازمان اداری یا حکومت صفوی، با تعلیقات مینورسکی بر تذکرهالملوک، به کوشش سید محمد دبیرسیاقی، ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، 1368 ص، 129.
- ↑ بیهقی، ابوالفضل محمدبن حسین کاتب. تاریخ بیهقی، به کوشش سعید نفیسی، جلد اول، تهران: انتشارات کتابخانه سنایی، بیتا (تاریخ مقدمه، 1319) ص، 267.
- ↑ ابن اخوه، محمدبی احمد [قریشی]، آیین شهرداری در قرن هفتم، ترجمه جعفر شعار، تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نثر کتاب، چاپ دوم، 1360، ص، 222.
- ↑ شهری، جعفر. تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، 1368، جلد 5، ص. 564-565.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
سیامک امینی