پوشاک بختیاری ها و لرها: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''پوشاک بختیاریها و لرها'''، لباس بختیاریها و لرهای ایران را که در بخشهای جنوب غربی ایران و در استانهای | '''پوشاک بختیاریها و لرها'''، لباس بختیاریها و لرهای ایران را که در بخشهای جنوب غربی ایران و در [[استان خوزستان|استانهای خوزستان]]، [[استان لرستان|لرستان]]، [[استان ایلام|ایلام]]، [[استان چهارمحال و بختیاری|چهارمحال و بختیاری]] و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه و بویراحمد]] زندگی میکنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی میکند<ref>یادداشت مولف.</ref>. | ||
=== لباس مردانه === | === لباس مردانه === | ||
کلاه نمدی نیم گرد سیاه متداولترین سرپوش است اما رنگهای قهوهای، زرد و بژ نیز به کار میرود، این کلاه به شُوکلَه معروف است. گاه بزرگان نوعی از این کلاه را که بلندتر و استوانهایتر و رنگ سیاه و یا سفید داشت، به کار میبردند. پیراهن سادهای به نام جومه که یقهای صاف و در پهلو دگمه دارد، بر تن کرده، جلیقهای بر آن میپوشند. مشخصه لباس آنان غیر از | [[کلاه]] نمدی نیم گرد سیاه متداولترین [[سرپوش ها|سرپوش]] است اما رنگهای قهوهای، زرد و بژ نیز به کار میرود، این [[کلاه]] به شُوکلَه معروف است. گاه بزرگان نوعی از این [[کلاه]] را که بلندتر و استوانهایتر و رنگ سیاه و یا سفید داشت، به کار میبردند. پیراهن سادهای به نام جومه که یقهای صاف و در پهلو دگمه دارد، بر تن کرده، جلیقهای بر آن میپوشند. مشخصه لباس آنان غیر از [[کلاه]]، [[شلوار]] گشاد و چوقای بلندشان است. تُمبون یا دبیت [[شلوار]] گشاد و سیاهی است که تا پایین پا را میپوشاند، و دور پاچه آن گاه تا یک متر میرسد. گاه زیر این [[شلوار]]، زیرشولار (زیرشلوار)ی کرباسی به پا می کنند. روی دبیت اغلب کمربند بسیار پهنی از چرم قرمز یا سیاه که سگکی فلزی و بزرگ در جلو دارد، بسته میشود، و البته و به ندرت به جای کمربند، گاه شال بزرگ و سفیدی به کار میرود. [[چوقا]] مشخصترین لباس مردان است. بهترین نوع چوقا را روستایی در 50 کیلومتری شمال شرقی دزفول به نام لیوس میبافد که به چوقای لیوسی معروف است. | ||
چوقای لیوسی از شش تکه بافته شده دو تا در پشت و چهارتا در جلو، تشکیل میشود، که در محل کمر به هم دوخته شدهاند. چوقاهای لیوسی زمینه سفید دارند و قسمت پایین آنها اغلب و نه همیشه، بدون نقش است اما قسمت بالایی چوقا دارای خطوطی عمودی و پلکانی سیاه و سفید است که برخی معتقدند نشان دهنده نقش زیگوراتهای طبقه طبقهای [[ایران باستان]] (دوران ایلامیان) است که هم اکنون یکی از آنها به نام زیگورات [[چغازنبیل|چُغازنبیل]] در منطقه [[شوش]] پابرجاست. چوقاهای نواحی دیگرایران اغلب ساده و پشمیاند. برخی از چوقاها دو حلقه یا سوراخ برای گذراندن دستها دارند، تا بتوان آنها را پوشید، اما اغلب، چوقا را نپوشیده بلکه آن را بر دوش میاندازند.<sup>2</sup> گاه نیز بالاپوشی نمدین به نام فِرِج یا فِرِجی که یک تکه و بدون برش است بر تن میکنند. رنگ این بالاپوش اغلب خاکستری روشن با اندکی قهوهای با آستینهایی بلند و کیسهای شکل است، که انتهای آنها با بندی خفت و بسته شده است. در این آستینها، در زیر بغل شکافی و کمی بالاتر از مچ دست، سوراخی قرار دارد. شکاف زیر بغل برای تهویه، و سوراخ نزدیک مچ برای بیرون آوردن دست از آستین بسته است. آنان به ندرت از پوستینهای گوسفندی، استفاده میکنند. | |||
=== لباس زنانه === | === لباس زنانه === | ||
تنها و مهمترین سرپوش آنان سربندهایی است که دور سر و گیسوان خود میبندند. در نواحی شمالیتر، نوعی روسری به نام ترا، روی سر قرار گرفته سپس دور آن را با سربند و یا شال مانندی کوتاه میبندند. اما در نواحی جنوبیتر، لچک مانندی بر سر گذاشته، که به آن یک توری به نام مینا، سنجاق شده است. گیسوی آنان همیشه از فرق وسط باز شده و به شکل دو گیس بافته شده درآمده، روی شقیقهها را گرفته، سپس زیرچانه به هم میرسند. پیراهنی تا زانوان که چاکهایی در پهلو دارد، با آستینهای بلند و به نام جومه (جُوِه) بر تن میکنند. روی زیر شلواری، دامنی پُرچین و بلند و رنگارنگ را که در کمر جمع شده و تُمبون زَنونه نام دارد به پا میکنند. در فصل سرما خفتانی مخملی که بَلکان میگویند و یا گونهای دیگر از آن که کلجا (کلیجه) نام دارد، میپوشند. جز در سوگواریها، در باقی موارد لباسهایشان رنگارنگ است. این که امروزه آنان اغلب در لباسهایی سیاه دیده میشوند، از تاثیرات پس از انقلاب و جنگ 8 ساله است<ref>Digard, J.P.La Parure chez les Baxtŷri, 1971, Pp.117-132</ref><ref>Idam, Note sur quelques vêtements Baxtŷri, DAFI, VI, 1976, Pp. 117-128</ref><ref>Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXV</ref><ref>فیلبرگ، ایل پاپی. '''''کوچنشینان غربی ایران'''''. ترجمه اصغرکریمی، تهران: 1369، ص 201-204، ش 102، 104. </ref>. | تنها و مهمترین [[سرپوش ها|سرپوش]] آنان سربندهایی است که دور سر و گیسوان خود میبندند. در نواحی شمالیتر، نوعی [[روسری]] به نام ترا، روی سر قرار گرفته سپس دور آن را با [[سربند]] و یا شال مانندی کوتاه میبندند. اما در نواحی جنوبیتر، لچک مانندی بر سر گذاشته، که به آن یک توری به نام مینا، سنجاق شده است. گیسوی آنان همیشه از فرق وسط باز شده و به شکل دو گیس بافته شده درآمده، روی شقیقهها را گرفته، سپس زیرچانه به هم میرسند. پیراهنی تا زانوان که چاکهایی در پهلو دارد، با آستینهای بلند و به نام جومه (جُوِه) بر تن میکنند. روی زیر شلواری، دامنی پُرچین و بلند و رنگارنگ را که در کمر جمع شده و تُمبون زَنونه نام دارد به پا میکنند. در فصل سرما خفتانی مخملی که بَلکان میگویند و یا گونهای دیگر از آن که کلجا (کلیجه) نام دارد، میپوشند. جز در سوگواریها، در باقی موارد لباسهایشان رنگارنگ است. این که امروزه آنان اغلب در لباسهایی سیاه دیده میشوند، از تاثیرات پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] و [[جنگ ایران و عراق|جنگ 8 ساله]] است<ref>Digard, J.P.La Parure chez les Baxtŷri, 1971, Pp.117-132</ref><ref>Idam, Note sur quelques vêtements Baxtŷri, DAFI, VI, 1976, Pp. 117-128</ref><ref>Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXV</ref><ref>فیلبرگ، ایل پاپی. '''''کوچنشینان غربی ایران'''''. ترجمه اصغرکریمی، تهران: 1369، ص 201-204، ش 102، 104. </ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
| خط ۱۱: | خط ۱۳: | ||
* [[پوشاک در ایران زمین]] | * [[پوشاک در ایران زمین]] | ||
* [[پوشاک بختیاری]] | * [[پوشاک بختیاری]] | ||
* [[چغازنبیل]] | |||
* [[شلوار]] | |||
* [[کلاه]] | |||
* [[چوقا]] | |||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۶: | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
محمدرضا چیت ساز | محمدرضا چیت ساز | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:پوشاک]] | [[رده:پوشاک]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۳۷
پوشاک بختیاریها و لرها، لباس بختیاریها و لرهای ایران را که در بخشهای جنوب غربی ایران و در استانهای خوزستان، لرستان، ایلام، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد زندگی میکنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی میکند[۱].
لباس مردانه
کلاه نمدی نیم گرد سیاه متداولترین سرپوش است اما رنگهای قهوهای، زرد و بژ نیز به کار میرود، این کلاه به شُوکلَه معروف است. گاه بزرگان نوعی از این کلاه را که بلندتر و استوانهایتر و رنگ سیاه و یا سفید داشت، به کار میبردند. پیراهن سادهای به نام جومه که یقهای صاف و در پهلو دگمه دارد، بر تن کرده، جلیقهای بر آن میپوشند. مشخصه لباس آنان غیر از کلاه، شلوار گشاد و چوقای بلندشان است. تُمبون یا دبیت شلوار گشاد و سیاهی است که تا پایین پا را میپوشاند، و دور پاچه آن گاه تا یک متر میرسد. گاه زیر این شلوار، زیرشولار (زیرشلوار)ی کرباسی به پا می کنند. روی دبیت اغلب کمربند بسیار پهنی از چرم قرمز یا سیاه که سگکی فلزی و بزرگ در جلو دارد، بسته میشود، و البته و به ندرت به جای کمربند، گاه شال بزرگ و سفیدی به کار میرود. چوقا مشخصترین لباس مردان است. بهترین نوع چوقا را روستایی در 50 کیلومتری شمال شرقی دزفول به نام لیوس میبافد که به چوقای لیوسی معروف است.
چوقای لیوسی از شش تکه بافته شده دو تا در پشت و چهارتا در جلو، تشکیل میشود، که در محل کمر به هم دوخته شدهاند. چوقاهای لیوسی زمینه سفید دارند و قسمت پایین آنها اغلب و نه همیشه، بدون نقش است اما قسمت بالایی چوقا دارای خطوطی عمودی و پلکانی سیاه و سفید است که برخی معتقدند نشان دهنده نقش زیگوراتهای طبقه طبقهای ایران باستان (دوران ایلامیان) است که هم اکنون یکی از آنها به نام زیگورات چُغازنبیل در منطقه شوش پابرجاست. چوقاهای نواحی دیگرایران اغلب ساده و پشمیاند. برخی از چوقاها دو حلقه یا سوراخ برای گذراندن دستها دارند، تا بتوان آنها را پوشید، اما اغلب، چوقا را نپوشیده بلکه آن را بر دوش میاندازند.2 گاه نیز بالاپوشی نمدین به نام فِرِج یا فِرِجی که یک تکه و بدون برش است بر تن میکنند. رنگ این بالاپوش اغلب خاکستری روشن با اندکی قهوهای با آستینهایی بلند و کیسهای شکل است، که انتهای آنها با بندی خفت و بسته شده است. در این آستینها، در زیر بغل شکافی و کمی بالاتر از مچ دست، سوراخی قرار دارد. شکاف زیر بغل برای تهویه، و سوراخ نزدیک مچ برای بیرون آوردن دست از آستین بسته است. آنان به ندرت از پوستینهای گوسفندی، استفاده میکنند.
لباس زنانه
تنها و مهمترین سرپوش آنان سربندهایی است که دور سر و گیسوان خود میبندند. در نواحی شمالیتر، نوعی روسری به نام ترا، روی سر قرار گرفته سپس دور آن را با سربند و یا شال مانندی کوتاه میبندند. اما در نواحی جنوبیتر، لچک مانندی بر سر گذاشته، که به آن یک توری به نام مینا، سنجاق شده است. گیسوی آنان همیشه از فرق وسط باز شده و به شکل دو گیس بافته شده درآمده، روی شقیقهها را گرفته، سپس زیرچانه به هم میرسند. پیراهنی تا زانوان که چاکهایی در پهلو دارد، با آستینهای بلند و به نام جومه (جُوِه) بر تن میکنند. روی زیر شلواری، دامنی پُرچین و بلند و رنگارنگ را که در کمر جمع شده و تُمبون زَنونه نام دارد به پا میکنند. در فصل سرما خفتانی مخملی که بَلکان میگویند و یا گونهای دیگر از آن که کلجا (کلیجه) نام دارد، میپوشند. جز در سوگواریها، در باقی موارد لباسهایشان رنگارنگ است. این که امروزه آنان اغلب در لباسهایی سیاه دیده میشوند، از تاثیرات پس از انقلاب و جنگ 8 ساله است[۲][۳][۴][۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ یادداشت مولف.
- ↑ Digard, J.P.La Parure chez les Baxtŷri, 1971, Pp.117-132
- ↑ Idam, Note sur quelques vêtements Baxtŷri, DAFI, VI, 1976, Pp. 117-128
- ↑ Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXV
- ↑ فیلبرگ، ایل پاپی. کوچنشینان غربی ایران. ترجمه اصغرکریمی، تهران: 1369، ص 201-204، ش 102، 104.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا چیت ساز