ترحیم: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۳۴

مجلسی که برای طلب آمرزش مرده، خویشان و اطرافیان وی ترتیب می‌دهند. طی مراسم قرآن تلاوت می‌شود و واعظ، به یاد مصیبت کربلا و اهل بیت، روضه می‌خواند؛ سپس از مناقب مرده یاد می‌کند و برای او طلب آمرزش می‌کند^[۱]. نام‌های دیگر این مراسم: مجلس سوگواری، عزاخانه، ختم^[۲]پُرسه (در بین زرتشتیان اهل کرمان، یزد و شیراز) فاتحه‌خوانی، تعزیه (در مشهد)، تذکر (در تهران) است^[۳]. در ایران پیش از اسلام، زرتشتیان، تا سه روز پس از فوت، برای روان مُرده نثار می‌کنند، روزه می‌گیرند و نمازهای بسیار به جا می‌آورند و سوگواری می‌کنند؛ برای مرده قربانی می‌کنند و بر آتش نثار می‌دهند. وظیفه نثارها بر عهده پس بزرگ است. این مراسم تا سی روز، همه روزه، سپس هر سی روز یکبار تا سالروز ادامه می‌یابد^[۴].

پس از اسلام و تا دوره کنونی مجالس ترحیم در روزهای خاصی برگزار می‌شود، از جمله سوم، هفتم، چهلم و سالروز درگذشت متوفیک با وجود تفاوت‌هایی درنحوه برگزاری مراسم در شهرهای گوناگون، وجه مشترک آنکه سومین روز، مهم‌ترین روز پس از درگذشت است که مراسم یا در منزل متوفی یا در مسجد و حسینیه برگزار می‌شود^[۳]. معمولاً سفره‌ای از ترمه یا شال کشمیری پهن می‌کنند و روی آن قرآن، گلاب، جزواتی از قرآن (سی‌ جزء)،^[۵] گلدان با گل‌های سفید و شمع‌های سیاه یا سفید، ظروف حلوا و خرما و عکس متوفی را می‌گذارند^[۶]. بازماندگان لباس‌های سیاه می‌پوشند. خویشان نزدیک تا چهل روز گاه تا یکسال سیاه را بر تن نگه می‌دارند. بزک کردن، حنا بستن و کوتاه کردن موی سر و اصلاح صورت طی این مدت شایسته نیست. مردان ریش را نمی‌تراشند^[۵]. بازماندگان در دوره سوگواری در هیچ مراسم شاده و جشن شرکت نمی‌کنند و جشن‌های عروسی نزدیکان متوفی تا پایان مراسم چهلم یا سال عقب می‌افتد. مراسم ترحیم طی سه روز اول در خانه مرده برگزار می‌شود. صاحب‌خانه در صدر یا جلوی در جلوی در می‌نشیند و در این مدت از خانه بیرون نمیآید. سوگواران مرتباً فاتحه‌ می‌خوانند و صلوات می‌فرستند^[۵]. روز سوم، هفتم و چهلم خانواده متوفی پیش از مراسمِ مسجد یا خانه، با حلوا و خرما بر سرمزار مُرده می‌روند و آنجا قرآن می‌خوانند^[۵]. برای متوفای جوان به نشانه ناکامی‌اش حجله میبندند. 39 روز پس از خاک‌سپاری، سنگ قبر گذاشته می‌شود و آن شب را «شب پاگرفتن» می‌خوانند^[۶]. در برخی شهرها برای تعیین روز چهلم، تعداد کل فرزندان یا فرزندان پسر را از چهل کم می‌کنند و آن روز را چهلم اعلام می‌کنند^[۳]. صاحبان عزا برای مراسم چهلم و سالروز مهمانان را دعوت می‌کنند. حضور در منزل متوفی در اولین عید مذهبی یا ملی مرسوم است. چنانچه صاحبان عزا توان پرداخت هزینه مراسم را نداشته باشند، اقوام و آشنایان به آنها کمک می‌کنند. گاه نیز از تعداد مراسم کم می‌کنند و هزینه را صرف امور خیریه می‌کنند^[۳]. پس از آن آخرین مراسم معمولاً زنان مسن و بزرگان خانواده صاحب عزا را با آوردن لباس رنگی از عزا در می‌آورند^[۵].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر، 1363، ج 1، ذیل «ترحیم».
↑ دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، انتشارات دانشگاه تهران، 1373، ج 5، ذیل «ترحیم».
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ ^۳٫۲ ^۳٫۳ منفرد، افسانه و سوسن فرهنگی، «ترحیم، مجلس» دانشنامه جهان اسلام، ج 7، ص 103- 105.
↑ بویس، مری، زردشتیان. باورها و آداب دینی آنها، ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1383، ص 36- 37.
↑ ^۵٫۰ ^۵٫۱ ^۵٫۲ ^۵٫۳ ^۵٫۴ ماسه، هانری معتقدات و آداب ایرانی، ترجمه مهدی روشن‌ضمیر، تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران، 1355 ش، ج 1، ص 157- 169.
↑ ^۶٫۰ ^۶٫۱ بلوکباشی، علی، «آیین به خاک سپردان مرده و سوگواری آن»، پیام نوین، دوره 7، ش 9، (آبان و آذر 1344)، 79؛ 82- 83.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

مهنار مقدسی

[1] معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر، 1363، ج 1، ذیل «ترحیم».

[2] دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، انتشارات دانشگاه تهران، 1373، ج 5، ذیل «ترحیم».

[:0-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ ^۳٫۲ ^۳٫۳ منفرد، افسانه و سوسن فرهنگی، «ترحیم، مجلس» دانشنامه جهان اسلام، ج 7، ص 103- 105.

[4] بویس، مری، زردشتیان. باورها و آداب دینی آنها، ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1383، ص 36- 37.

[:1-5] ۵٫۰ ^۵٫۱ ^۵٫۲ ^۵٫۳ ^۵٫۴ ماسه، هانری معتقدات و آداب ایرانی، ترجمه مهدی روشن‌ضمیر، تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران، 1355 ش، ج 1، ص 157- 169.

[:2-6] ۶٫۰ ^۶٫۱ بلوکباشی، علی، «آیین به خاک سپردان مرده و سوگواری آن»، پیام نوین، دوره 7، ش 9، (آبان و آذر 1344)، 79؛ 82- 83.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-مجلسی که برای طلب آمرزش مرده، خویشان و اطرافیان وی ترتیب می‌دهند. طی مراسم [[قرآن]] تلاوت می‌شود و واعظ، به یاد مصیبت کربلا و اهل بیت، روضه می‌خواند؛ سپس از مناقب مرده یاد می‌کند و برای او طلب آمرزش می‌کند<ref>معین، محمد، '''''فرهنگ فارسی'''''، تهران: امیرکبیر، 1363، ج 1، ذیل «ترحیم».</ref>. نام‌های دیگر این مراسم: مجلس سوگواری، عزاخانه، ختم<ref>دهخدا، علی‌اکبر، '''''لغت‌نامه'''''، انتشارات دانشگاه تهران، 1373، ج 5، ذیل «ترحیم».</ref>پُرسه (در بین زرتشتیان اهل کرمان، یزد و شیراز) فاتحه‌خوانی، تعزیه (در مشهد)، تذکر (در تهران) است<ref name=":0">منفرد، افسانه و سوسن فرهنگی، «ترحیم، مجلس» دانشنامه جهان اسلام، ج 7، ص 103- 105.</ref>. در ایران پیش از اسلام، زرتشتیان، تا سه روز پس از فوت، برای روان مُرده نثار می‌کنند، روزه می‌گیرند و نمازهای بسیار به جا می‌آورند و سوگواری می‌کنند؛ برای مرده قربانی می‌کنند و بر آتش نثار می‌دهند. وظیفه نثارها بر عهده پس بزرگ است. این مراسم تا سی روز، همه روزه، سپس هر سی روز یکبار تا سالروز ادامه می‌یابد<ref>بویس، مری، '''''زردشتیان. باورها و آداب دینی آنها'''''، ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1383، ص 36- 37.</ref>.
+مجلسی که برای طلب آمرزش مرده، خویشان و اطرافیان وی ترتیب می‌دهند. طی مراسم [[قرآن]] تلاوت می‌شود و واعظ، به یاد مصیبت کربلا و [[اهل بیت]]، روضه می‌خواند؛ سپس از مناقب مرده یاد می‌کند و برای او طلب آمرزش می‌کند<ref>معین، محمد، '''''فرهنگ فارسی'''''، تهران: امیرکبیر، 1363، ج 1، ذیل «ترحیم».</ref>. نام‌های دیگر این مراسم: مجلس سوگواری، عزاخانه، ختم<ref>دهخدا، علی‌اکبر، '''''لغت‌نامه'''''، انتشارات دانشگاه تهران، 1373، ج 5، ذیل «ترحیم».</ref>پُرسه (در بین [[زرتشتی، دین|زرتشتیان]] اهل [[کرمان]]، [[یزد]] و [[شیراز]]) فاتحه‌خوانی، تعزیه (در [[مشهد]])، تذکر (در [[استان تهران|تهران]]) است<ref name=":0">منفرد، افسانه و سوسن فرهنگی، «ترحیم، مجلس» دانشنامه جهان اسلام، ج 7، ص 103- 105.</ref>. در ایران پیش از [[اسلام]]، [[زرتشتی، دین|زرتشتیان]]، تا سه روز پس از فوت، برای روان مُرده نثار می‌کنند، روزه می‌گیرند و نمازهای بسیار به جا می‌آورند و سوگواری می‌کنند؛ برای مرده قربانی می‌کنند و بر آتش نثار می‌دهند. وظیفه نثارها بر عهده پس بزرگ است. این مراسم تا سی روز، همه روزه، سپس هر سی روز یکبار تا سالروز ادامه می‌یابد<ref>بویس، مری، '''''زردشتیان. باورها و آداب دینی آنها'''''، ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1383، ص 36- 37.</ref>.
-پس از اسلام و تا دوره کنونی مجالس ترحیم در روزهای خاصی برگزار می‌شود، از جمله سوم، هفتم، چهلم و سالروز درگذشت متوفیك با وجود تفاوت‌هایی درنحوه برگزاری مراسم در شهرهای گوناگون، وجه مشترک آنکه سومین روز، مهم‌ترین روز پس از درگذشت است که مراسم یا در منزل متوفی یا در مسجد و حسینیه برگزار می‌شود<ref name=":0" />. معمولاً سفره‌ای از ترمه یا شال کشمیری پهن می‌کنند و روی آن قرآن، گلاب، جزواتی از قرآن (سی‌ جزء)،<ref name=":1">ماسه، هانری '''''معتقدات و آداب ایرانی'''''، ترجمه مهدی روشن‌ضمیر، تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران، 1355 ش، ج 1، ص 157- 169.</ref> گلدان با گل‌های سفید و شمع‌های سیاه یا سفید، ظروف حلوا و خرما و عکس متوفی را می‌گذارند<ref name=":2">بلوکباشی، علی، «آیین به خاک سپردان مرده و سوگواری آن»، '''''پیام نوین'''''، دوره 7، ش 9، (آبان و آذر 1344)، 79؛ 82- 83.</ref>. بازماندگان لباس‌های سیاه می‌پوشند. خویشان نزدیک تا چهل روز گاه تا یکسال سیاه را بر تن نگه می‌دارند. بزک کردن، حنا بستن و کوتاه کردن موی سر و اصلاح صورت طی این مدت شایسته نیست. مردان ریش را نمی‌تراشند<ref name=":1" />. بازماندگان در دوره سوگواری در هیچ مراسم شاده و جشن شرکت نمی‌کنند و جشن‌های عروسی نزدیکان متوفی تا پایان مراسم چهلم یا سال عقب می‌افتد. مراسم ترحیم طی سه روز اول در خانه مرده برگزار می‌شود. صاحب‌خانه در صدر یا جلوی در جلوی در می‌نشیند و در این مدت از خانه بیرون نمیآید. سوگواران مرتباً فاتحه‌ می‌خوانند و صلوات می‌فرستند<ref name=":1" />. روز سوم، هفتم و چهلم خانواده متوفی پیش از مراسمِ مسجد یا خانه، با حلوا و خرما بر سرمزار مُرده می‌روند و آنجا قرآن می‌خوانند<ref name=":1" />. برای متوفای جوان به نشانه ناکامی‌اش حجله میبندند. 39 روز پس از خاک‌سپاری، سنگ قبر گذاشته می‌شود و آن شب را «شب پاگرفتن» می‌خوانند<ref name=":2" />. در برخی شهرها برای تعیین روز چهلم، تعداد کل فرزندان یا فرزندان پسر را از چهل کم می‌کنند و آن روز را چهلم اعلام می‌کنند<ref name=":0" />. صاحبان عزا برای مراسم چهلم و سالروز مهمانان را دعوت می‌کنند. حضور در منزل متوفی در اولین عید مذهبی یا ملی مرسوم است. چنانچه صاحبان عزا توان پرداخت هزینه مراسم را نداشته باشند، اقوام و آشنایان به آنها کمک می‌کنند. گاه نیز از تعداد مراسم کم می‌کنند و هزینه را صرف امور خیریه می‌کنند<ref name=":0" />. پس از آن آخرین مراسم معمولاً زنان مسن و بزرگان خانواده صاحب عزا را با آوردن لباس رنگی از عزا در می‌آورند<ref name=":1" />.
+پس از [[اسلام]] و تا دوره کنونی مجالس ترحیم در روزهای خاصی برگزار می‌شود، از جمله سوم، هفتم، چهلم و سالروز درگذشت متوفیک با وجود تفاوت‌هایی درنحوه برگزاری مراسم در شهرهای گوناگون، وجه مشترک آنکه سومین روز، مهم‌ترین روز پس از درگذشت است که مراسم یا در منزل متوفی یا در مسجد و حسینیه برگزار می‌شود<ref name=":0" />. معمولاً سفره‌ای از ترمه یا شال کشمیری پهن می‌کنند و روی آن قرآن، گلاب، جزواتی از [[قرآن]] (سی‌ جزء)،<ref name=":1">ماسه، هانری '''''معتقدات و آداب ایرانی'''''، ترجمه مهدی روشن‌ضمیر، تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران، 1355 ش، ج 1، ص 157- 169.</ref> گلدان با گل‌های سفید و شمع‌های سیاه یا سفید، ظروف حلوا و خرما و عکس متوفی را می‌گذارند<ref name=":2">بلوکباشی، علی، «آیین به خاک سپردان مرده و سوگواری آن»، '''''پیام نوین'''''، دوره 7، ش 9، (آبان و آذر 1344)، 79؛ 82- 83.</ref>. بازماندگان لباس‌های سیاه می‌پوشند. خویشان نزدیک تا چهل روز گاه تا یکسال سیاه را بر تن نگه می‌دارند. بزک کردن، حنا بستن و کوتاه کردن موی سر و اصلاح صورت طی این مدت شایسته نیست. مردان ریش را نمی‌تراشند<ref name=":1" />. بازماندگان در دوره سوگواری در هیچ مراسم شاده و جشن شرکت نمی‌کنند و جشن‌های عروسی نزدیکان متوفی تا پایان مراسم چهلم یا سال عقب می‌افتد. مراسم ترحیم طی سه روز اول در خانه مرده برگزار می‌شود. صاحب‌خانه در صدر یا جلوی در جلوی در می‌نشیند و در این مدت از خانه بیرون نمیآید. سوگواران مرتباً فاتحه‌ می‌خوانند و صلوات می‌فرستند<ref name=":1" />. روز سوم، هفتم و چهلم خانواده متوفی پیش از مراسمِ مسجد یا خانه، با حلوا و خرما بر سرمزار مُرده می‌روند و آنجا [[قرآن]] می‌خوانند<ref name=":1" />. برای متوفای جوان به نشانه ناکامی‌اش حجله میبندند. 39 روز پس از خاک‌سپاری، سنگ قبر گذاشته می‌شود و آن شب را «شب پاگرفتن» می‌خوانند<ref name=":2" />. در برخی شهرها برای تعیین روز چهلم، تعداد کل فرزندان یا فرزندان پسر را از چهل کم می‌کنند و آن روز را چهلم اعلام می‌کنند<ref name=":0" />. صاحبان عزا برای مراسم چهلم و سالروز مهمانان را دعوت می‌کنند. حضور در منزل متوفی در اولین عید مذهبی یا ملی مرسوم است. چنانچه صاحبان عزا توان پرداخت هزینه مراسم را نداشته باشند، اقوام و آشنایان به آنها کمک می‌کنند. گاه نیز از تعداد مراسم کم می‌کنند و هزینه را صرف امور خیریه می‌کنند<ref name=":0" />. پس از آن آخرین مراسم معمولاً زنان مسن و بزرگان خانواده صاحب عزا را با آوردن لباس رنگی از عزا در می‌آورند<ref name=":1" />.
 == نیز نگاه کنید به ==
-== '''''مآخذ''''' ==
+* [[اهل بیت]]
+* [[قرآن]]
+* [[اسلام]]
+* [[زرتشتی، دین]]
+== مآخذ ==
 <references />