مثنوی سرایی
مثنوی منسوب به مَثنی (دو دو) و در اصطلاح شعری که ابیات آن متحدالوزن و دو مصراع هر بیت آن بر یک قافیه باشد. مثنوی را مزدوج هم نامیدهاند[۱]. چون مثنوی مانند دیگر قوالب شعری محدودیت ندارد، در داستانسرایی از آن سود جستهاند. به طور کلی مثنوی در چهار مورد به کار رفته است:
- داستانهای حماسی و تاریخی نظیر شاهنامه فردوسی؛
- داستانهای عاشقانه یا صوفیانه مانند خسرو و شیرینِ نظامی گنجوی؛
- آموزههای عرفانی مانند منطقالطیر عطار نیشابوری؛ و
- طرح مطالب اخلاقی و دینی مانند بوستانِ سعدی[۲].
شاید بتوان کهنترین نوع مثنوی در زبان فارسی دری را مثنویهای حکمت آمیز رودکی از جمله کلیله و دمنه و نیز آفرین نامه (336 ق / ؟م) سروده ابوشکور بلخی دانست[۳]. اما مشهورترین مثنویسرا در شعر فارسی، شاعر بزرگ ایران ابوالقاسم فردوسی و مهمترین و با ارزشترین مثنویها شاهنامه اوست. از دیگر مثنوی سرایان مشهور ایرانی میتوان فخرالدین اسعد گرگانی سراینده ویس و رامین و عنصری سراینده وامق و عذرا را نام برد[۴]. جز این شاعران، سنایی غزنوی خالق مثنویهای حدیقه الحقیقه، زادالسالکین و جز آنها و خاقانی سراینده تحفه العراقین هم از مثنوی سرایان بزرگ ایران هستند[۵]. در دوره معاصر نیز شاعران بسیاری به مثنوی سرایی روی آوردند که فروغ فرخزاد سراینده مثنوی «عاشقانه» نمونه موفقی از آنهاست. پس از انقلاب اسلامی نیز شاعرانی چون علی معلم، حمید سبزواری، مشفق کاشانی در قالب مثنوی کارهای ارزندهای عرضه کردهاند[۶].
نیز نگاه کنید به
- شاهنامه فردوسی
- فردوسی
- خسرو و شیرین
- نظامی گنجوی
- منطقالطیر
- عطار نیشابوری
- بوستان سعدی
- رودکی
- کلیله و دمنه
- فخرالدین اسعد گرگانی
- ویس و رامین
- فروغ فرخزاد
- خاقانی شروانی
- تحفهالعراقين
مآخذ
- ↑ رزمجو، حسین. انواع ادبی، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 21.
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 310.
- ↑ محجوب، محمدجعفر. سبک خراسانی در شعر فارسی، تهران: سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، 1345 ش، ص 598.
- ↑ تربیت، محمدعلی. مقالات تربیت، به کوشش ح. صدیق، تهران: دنیای کتاب، چ 1، 1355 ش، ص 226، 229، 233.
- ↑ «مثنوی و مثنوی گویان ایرانی»، مهر، س 5، ش 6، ص 542 و ش 7، ص 657 و ش 8، ص 57.
- ↑ حسین پور چافی، علی. جریانهای شعر معاصر فارسی، تهران: امیرکبیر، چ 1، 1384 ش، ص 64، 65.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر