مرتضی مطهری
مطهری، مرتضی، (1298-1358ش)، روحانی، فیلسوف، اندیشمند اسلامی.
در روستای فریمان از توابع مشهد به دنیا آمد[۱]. پس از آموزشهای مکتبخانهای در 13 سالگی جهت تحصیل علوم دینی وارد حوزه علمیه مشهد* شد و به فراگیری و صرف و نحو عربی، منطق و فقه و اصول مشغول شد. پس از 4 سال در 1315ش، عازم حوزه علمیه قم* شد و به مدت 15 سال به یادگیری علوم حوزوی و فلسفه اسلامی از استادان بزرگی همچون آیتالله بروجردی*، سید محمد محقق داماد و سید محمد حجت شد[۲]. در این میان، 12 سال شاگردی آیتالله خمینی* را کرد و با شرکت در درس اخلاق او، شخصیت فکری و روحی خود را شکل بخشید[۳]. در 1329ش به محضر درس علامه محمدحسین طباطبایی* وارد شد و در مدت 3 سال، فلسفه ابن سینا و فلسفه مادّی را فرا گرفت. پس از این تا زمان شهادت، رابطه روحی و علمی خود را با علامه حفظ کرد[۴].
مطهری در کنار جدیت و پشتکار به یادگیری معارف و فلسفه اسلامی، از مسائل سیاسی و اجتماعی روز ایران غافل نبود، آنگونه که با جمعیت فدائیان اسلام* به رهبری سید مجتبی نواب صفوی*، ارتباط داشت و در جریان فعالیتهای آنان خود را قرار میداد[۵]. در 1331ش با مهاجرت به تهران، به تدریس در مدرسه سپهسالار* (مدرسه عالی شهید مطهری امروز) پرداخت. همچنین تدریس در مدرسه علوم دینی مروی را در برنامه خود قرار داد که تا سه سال پیش از شهادت تداوم داشت. در همین دوران، در 1334ش، به محیط دانشگاه به عنوان محل آموزش علوم جدید، وارد شد و بنا بر اعتقادش مبنی بر ارتباط با قشر تحصیلکرده دانشگاهی و نشر اسلام در آنجا، بیش از 20 سال به تعلیم و تدریس در دانشکده الهیات* و معارف اسلامی پرداخت. در این دوران آثار متعددی را نیز به رشته تحریر درآورد که اصول و فلسفه روش رئالیسم در 4 جلد از مهمترین آنهاست. در 1339ش کتاب داستان و راستان را منتشر کرد که کتاب برگزیده و برنده جایزه کمیسیون ملی یونسکو، شد[۶].
از آغاز دهه 1340ش به فعالیتهای سیاسی خصوصاً در قالب سخنرانی و نشر افکار ضد رژیم شاه، روی کرد. در راستای نهضت امام خمینی، عملکرد ضد اسلام و روحانیت رژیم را تبیین میکرد و به هدایت و سازماندهی مخالفان اهتمام میورزید. از این رو در 15 خرداد 1342ش (قیام 15 خرداد 1342ش)، از سوی ساواک دستگیر و به مدت 2 ماه زندانی گردید[۷]. پس از آن در 1346ش، به منظور ایجاد مرکزی جهت فعالیتهای تبلیغی و ارشادی، به اتفاق ناصر میناچی، محمد همایون و سید علی شاهچراغی، حسینیه ارشاد* را بنیان نهاد[۸]. عملکرد او سبب شد تا در 1351ش به اتفاق محمد همایون از سوی ساواک بازداشت و حسینیه تعطیل شود، هر چند پیش از این از حضور در آنجا استعفا داده بود. در 1354ش بر اساس نظر ساواک ممنوعالتدریس در دانشگاه و ممنوعالمنبر شد. در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، به پاریس سفر کرد و در دیدار با امام خمینی، مأمور تشکیل شورای انقلاب* شد. سرانجام در 11 اردیبهشت 1358ش با گلوله محمدعلی بصیری از اعضای گروه فرقان* به شهادت رسید[۹]. بیش از 50 اثر همچون حماسه حسینی (3 جلد)، آشنایی با علوم اسلامی (4 جلد) و شرح منظومه ملاهادی سبزواری از او به جای مانده است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، عالم جاودان استاد شهید مرتضی مطهری. تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1382، ص یازده.
- ↑ قنبری، امید. زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی استاد شهید مرتضی مطهری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1379، ص 20-22؛ استاد شهید به روایت اسناد. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378، ص 18.
- ↑ استاد شهید به روایت اسناد.تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378 ، ص 19؛ لمعاتی از شیخ شهید. تهران: صدرا، 1370، ص 12.
- ↑ یاران امام... .تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1382 ، ص بیست و دو.
- ↑ استاد شهید... . تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378، ص 21-22؛ پارهای از خورشید؛ گفتهها و ناگفتهها از زندگی استاد شهید مرتضی مطهری. گردآوری و تدوین: امیررضا ستوده و حمیدرضا سید ناصری، تهران: ذکر، 1377، ص 306-307.
- ↑ قنبری، امید. زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی استاد شهید مرتضی مطهری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1379. ص 25 و 26؛ لمعاتی... . تهران: صدرا، 1370، ص 17 و 23.
- ↑ قنبری، امید. زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی استاد شهید مرتضی مطهری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1379. ص 27 و 28؛ لمعاتی... . تهران: صدرا، 1370، ص 19.
- ↑ قنبری، امید. زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی استاد شهید مرتضی مطهری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1379. ص 31.
- ↑ استاد شهید... .تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378 ، ص 76.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جعفر گلشن