محمد علی شاه

محمدعلی شاه، ششمین پادشاه سلسله قاجار (حک1324-1327ق)، محمدعلی میرزا پسر و ولیعهد مظفرالدین شاه و نوه دختری (ام‌خاقان) امیرکبیر، در زمان ولیعهدی حکومت آذربایجان را داشت و از همان زمان که به پادشاهی نشست، مخالفت خود را با مشروطه‌خواهان آغاز کرد. در تاج‌گذاری از نمایندگان دعوت کرد و در اثر فشار مردم، بازاریان و روحانیان نجف مجبور به امضاء متمم قانون اساسی شد. اتابک امین‌السلطان^* را به جای میرزا نصرالله خان مشیرالدوله^* به صدارت گمارد و پس از کشته شدن وی ناصرالملک^* را مأمور تشکیل کابینه کرد. اختلافاتی که میان مشروطه‌خواهان و طرفداران مشروطه ‌بروز کرد او را نیز در مسیر مخالفت جدی با مجلس قرار داد. هر چند نسبت به وفاداری به مشروطیت سوگند یاد کرده بود که در نهایت منجر به دستور او مبنی بر به توپ‌ بستن مجلس شورای ملی توسط فرماندهان روسی نیروی قزاق (← بریگاد قزاق) شد.

پیامد آن، قیام همگانی در سراسر ایران علیه محمدعلی‌شاه بود که با قیام تبریز آغاز شد و به دنبال آن نیروهای محلی از گیلان، اصفهان و بختیاری به تهران آمده پس از فتح تهران (24 جمادی‌الآخر 1327ق) محمدعلی‌شاه را از سلطنت خلع و احمد میرزا را به جای او به سلطنت گذاشتند. محمدعلی‌شاه به روسیه متواری شد و اقدامات بعدی او در حمله به تهران برای به دست گرفتن سلطنت نتیجه نداد.

مآخذ

1.    کسروی، احمد. تاریخ هجده ساله آذربایجان. تهران: 1355، امیرکبیر، ص25-20.

2.    دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: 1362، عطایی، ج2. ص99.

3.    شمیم، علی‌اصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: 1378، مدبر، ص466.

4.    مشکور، محمدجواد. تاریخ ایران زمین. تهران: 1372، اشراقی، ص370.

5.    آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران. ترجمه محمد رفیعی‌مهرآبادی، تهران: 1373، عطایی، ص252.

6.    کسروی، احمد. تاریخ مشروطه ایران. تهران: 1363، امیرکبیر، ص577.

7.    فوران، جان. مقاومت شکننده. ترجمه احمد تدین، تهران: 1378، رسا، ص264.

کورش صالحی