سید محمد طباطبایی

طباطبایی، سید محمد، از رهبران مشروطه (1258-1340ق)، فرزند سید صادق طباطبایی.

طباطبایی به میرزا سید محمد «سنگلجی» معروف بود. اصلاً همدانی و اجدادش از روحانیان بانفوذ دوره قاجار بودند. در كربلا زاده شد و در همدان و تهران نزد پدرش و میرزا ابوالحسن فقه و اصول را نزد میرزا ابوالحسن جلوه آموخت. در سامراء با كسب درجه اجتهاد از یاران میرزای شیرازی شد.

در جهت محدودیت سیاسی روحانیان پس از نهضت تنباكو توسط ناصرالدین شاه به تهران آمد. به خاطر افكار اصلاح‌گرانه و دوستی با سید جمال‌الدین اسدآبادی به جمهوریت و قانون‌خواهی متهم شد. رهبری دینی مهاجرت‌ها و مشروطه‌خواهی را بر عهده داشت. به بنای مدرسه اسلامیه و حوزه اسلامیه پرداخت. مخالف تحصن تجار در سفارت انگلیس بود. تنها روحانی در بین سه مجتهد بود كه با ماده نظامنامه در تساوی حقوق عمومی موافقت كرد. وكیل مجلس شورای ملی در دوره‌های اول و دوم و سوم بود. پس از به توپ بسته شدن مجلس به مشهد تبعید شد. با حمله روس و انگلیس به ایران در جنگ جهانی اول به كرمانشاه هجرت كرد و با سقوط بغداد به همراه اعضاء دولت موقت به استانبول رفت. در اواخر 1336 به تهران بازگشت و در 1340ق درگذشت.

مآخذ

1-   صفائی، ابراهیم. رهبران مشروطه. تهران: انتشارات جاویدان علمی، چ 1، 1343، ص 207-220.

2-   كرمانی، ناظم‌الاسلام. تاریخ بیداری ایرانیان. تهران: آگاه، چ 4، 1362، بخش اول، ص 60-65.

3-   كسروی، احمد. تاریخ مشروطه ایران. تهران: امیركبیر، چ 9، 1351، ص 48-51.

4-   دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: انتشارات كتابخانه ابن سینا، بی‌تا، ج 2، ص 34-37.

5-   ملک زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. تهران: علمی، چ 2، 1363، ج 2، ص 246-295.

6-   معاصر، حسن. تاریخ استقرار مشروطیت در ایران. تهران: انتشارات ابن سینا، 1352، ص 339.

7-   علوی، سید ابوالحسن. رجال عصر مشروطیت. به كوشش حبیب یغمایی، تهران: اساطیر، چ 1، 1336، ص 71.

میرحواس احمدزاده