قاآنی

قاآنی (29 شعبان 1223-1270ق / 20 اکتبر 1808-1854م)، شاعر، نویسنده.

میرزا حبیب شیرازی متخلص به حبیب و قاآنی از شاعران عهد خاقان و قسمتی از دوران ناصری بود. در شیراز به دنیا آمد. پدرش میرزا محمدعلی متخلص به گلشن از طایفه زنگنه بود. در هفت سالگی به مکتب رفت و در 11 سالگی پدرش را از دست داد. پس از آن در مدرسه بابله شیراز به تحصیل پرداخت. مدتی نیز در اصفهان ریاضی و معارف اسلامی آموخت. سپس نزد حسنعلی میرزا شجاع السلطنه والی خراسان رفت و تخلص قاآنی را برای خود از نام پسر او، اوکتای قاآن برگزید. در 1242ق / 1826م همراه حسنعلی میرزا رهسپار کرمان و یزد شد. پس از آن به ترتیب به دربار فتحعلی شاه، محمدشاه و ناصرالدین شاه پیوست و از آنان نوازش دید. سرانجام با بیماری مالیخولیا درگذشت. قاآنی در قصیده از شاعران سبک خراسانی بود و در مسمط نیز از منوچهری پیروی می‌کرد. زبان‌های عربی و ترکی را نیز به خوبی می‌دانست و با فقه، اصول، ‌حکمت، ‌کلام، تفسیر، ‌حدیث، تاریخ و موسیقی کاملاً آشنا بود. دیوان اشعار او شامل حدود 22000 بیت و سرشار از مدایح شاه، ‌وزیر و بزرگان است؛ پریشان؛ که نثری آمیخته به نظم دارد و به شیوه گلستان سعدی و به نام محمدشاه قاجار در تهران تألیف شده؛ مقدمه بر دیوان فریدون میرزا قاجار؛ ‌رساله در علم شانه بینی؛ رساله در هندسه جدید و چندین مقاله مختلف از آثار او هستند.

مآخذ

1. زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، ‌چ 1، 1363، ص 174.
2. محجوب، محمدجعفر. مقدمه بر دیوان حکیم قاآنی شیرازی. تهران: امیرکبیر، 1336، ص پنج (مقدمه).
3. آرین پور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی، 1351، ج 1، ص 93.
4. صفایی، ‌ابراهیم. نهضت ادبی ایران در عصر قاجار. تهران: ابن سینا، چ 2، بی تا، ص 64 و 65.
5. آرین پور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی، 1351، ج 1، ص 94ـ 96.
6. احمدی، احمد و رزمجو، حسین. سیر سخن. مشهد: باستان، 1345، ج 1، ص 173.
7. محجوب، محمدجعفر. مقدمه بر دیوان حکیم قاآنی شیرازی. تهران: امیرکبیر، 1336، ص 7.
8. یوسفی، غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی‌، چ 1، 1367، ص 325.
9. حاکمی‌، ‌اسماعیل. گزیده‌ای از نثرهای مصنوع و مزین. ‌تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 162.
10. بهار‌(ملک الشعرا)، محمدتقی. سبک شناسی. تهران: کتابهای پرستو، چ 3، 1349، ج 3، ص 333.

ابوالقاسم رادفر