دامپروری در ایران
دامداری و دامپروری از زمانهای بسیار قدیم همواره یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی ایران محسوب میشده است.کشور ایران به دلیل شرایط خاص اقلیمی و طبیعی (از جمله آب و هوای گوناگون، ارتفاعات و دشتها) از موقعیت مناسبی برای پرورش نژادهای گوناگون دام برخوردار بوده است. طبق شواهد تاریخی از حدود ۸ هزار سال قبل،گلهداری و تربیت حیوانات در این سرزمین رایج بوده و وسیله امرار معاش به شمار میرفته است.
فعالیت دامپروری در ایران به سه شکل عشایری، روستایی و نوین صورت میگیرد:
- دامپروری عشایری: به علت وجود ارتفاعات مختلف در ایران این شیوه از دیر باز مهمترین و بهترین نوع دامپروری و بهرهبرداری از مراتع کشور در نقاط کوهستانی به شمار میرود. در این روش دام با حرکت از ییلاق به قشلاق و بالعکس به صورت طبیعی به چرا برده میشود. گوسفند عشایری، در ایران، چابک و دارای جثه کوچک و ذخیره چربی مناسب است. این نوع گوسفند ایرانی در برابر شرایط سخت بسیار مقاوم و از نظر نژاد و تکثیر، ممتاز است.
- دامداری روستایی: این شیوه در آبادیها و روستاهای ایران رایج است. هر خانواده با توجه به بضاعت مالی و مقدار علوفه و امکانات زراعی، از چند راس دام و طیور نگهداری، میکند. تغذیه و چرای دام روستایی در طول روز و فصل گرما در مزارع و مراتع اطراف و در زمستانها به صورت دستی و خشک صورت میگیرد. بیشتر فرآوردههای تولیدی این شیوه و دامپروری عشایری به مصارف محلی میرسد و حداکثر به شهرستانهای نزدیک فرستاده میشود.
- دامداری و مرغداری نوین: این شیوه با رشد سرمایهداری -به خصوص پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ - با سرمایهگذاری بخش خصوصی در اطراف پایتخت و دیگر شهرهای بزرگ ایران رواج یافت. در این شیوه از فنون جدید استفاده میشود. دامهای ایران عبارتند از:گوسفند، گاو، بز و گاومیش. تاکنون ۱۴ نوع نژاد گوسفند در ایران شناسایی شده که مهمترین آنها «ما کو یی»، «بلوچی»، «سنانی»، «کردی» و «قرهگل» است. هر یک از این نژادها به تناسب آب و هواو وضعیت مراتع، خصوصیات و یژهای پیدا کردهاند. برخی برای مصارف گوشتی، شیر و لبنیات و بعضی برای پوست و چرم و پشم و نخ پرورش داده میشوند.
گوسفند «قرهگل» که در نواحی شمالِ سرخس و شیراز و اطراف آن و نیز اطراف قُم پرورش مییابد دارای پوستی زیباست که از ارزش صادرتی برخوردار است. در سال ۱۳۵۶ ارزش صادرات انواع پوست و چرم ایران، ۹/۳۹ میلیون دلار و در سال ۱۳۷۴ ۹/۸۰ میلیون دلار بوده است. در سالهای اخیر، به منظور جبرانِ عدم مرغوبیت پشم گوسفند، در برخی مناطق گوسفند «مرینوس» پرورش داده میشود.
در ایران دامپروریهای نوین بیشتر به پرورش گاو اشتغال دارند.گاوهای بومیبه دلیل عدم اصلاح نژاد، دارای جثه کوچک، وزن کم و شیر اندکی میباشند. به همین دلیل در سالهای اخیر نژادهای اصلاح شده خارجی به ایران آورده شده و پرورش داده میشود.
شرکت سهامی زراعی گلپایگان
از دامهای موجود، سالیانه میلیونها راس برای تامین گوشت مصرفی، ذبح میشود. تعداد و وزن لاشه قابل مصرف انواع دام ذبح شده در کشتارگاههای کشور در سال ۱۳۵۵ به ترتیب عبارتبود از: ۱۰.۳۴۰ هزار لاشه و ۲۴۹ هزار تن که این ارقام در سال ۷۴ به ترتیب ۱۰,۳۵۱ هزار لاشه و ۳۲۲ هزار تن بوده است. در سال ۱۳۵۶ میزان تولیدگوشت قرمز، حدود ۵۱۸,۰۰۰ تن و میزان شیر تولید شده ۲,۶۰۰,۰۰۰ تن برآورد شده که این مقادیر در سال ۷۴ به ترتیب به ۶۷۰,۰۰۰ تن و ۴.۵۴۰.۰۰۰ تن افزایش یافته است.
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
مریدی، سیاوش (1380). کتاب ایران: اقتصاد. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.