سید حاج آقا حسین طباطبایی بروجردی

سید حاج آقا حسین طباطبایی بروجردی برگرفته از وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر قابل بازیابی ازhttps://www.iichs.ir/fa/gallery/3398/2/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D8%A2%D9%82%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1

بروجردی، سید حاج آقا حسین طباطبایی، (1292ق / 1875م)، عالم بزرگ و مرجع تقلید شیعیان در سده 14ق.

در بروجرد به دنیا آمد. نسبش به واسطه ابراهیم طباطبا، به امام حسن مجتبی (ع) می‌رسد. او بر آمده از خاندانی بود که شخصیت‌های علمی و دینی بزرگی همچون سید مهدی بحرالعلوم و وحید بهبهانی از آن برخاسته‌اند. سید حسین تحصیلات مقدماتی را در مدرسه علمیه نوربخش زادگاهش، نزد پدر (سیدعلی) و استادانی چند گذراند. در 1310ق / 1892مبه اصفهان رفت و در مدرسه صدر، علوم نقلی را از استادانی همچون سید محمد باقر دُرچه‌ای و علومِ عقلی و ریاضی را نزد آخوند ملا محمد کاشانی و جهانگیرخان قشقایی آموخت. سپس خود، حوزه درس تشکیل داد و به تدریس فقه و اصول پرداخت.

در 1320ق / 1902م به نجف رفت و حدود 9 سال به حلقه درس استادانی از جمله آخوند خراسانی و دیگران پیوست. سپس راهی بروجرد شد، اما فوتِ پدر و آخوند خراسانی (1329ق / 1911م) او را از بازگشت مجدد به نجف منصرف کرد. بنابراین در بروجرد به عنوان مرجع دینی به فعالیت پرداخت و شهرت بسیار یافت. در 1344ق / 1925م به هنگام بازگشت از سفر حج و در پی آن اقامت 8 ماهه در نجف، به اتهام شرکت در جلسات و اقدامات علما بر ضد حکومت رضا خان، در مرز خسروی دستگیر شد. عاقبت پس از چند ماه سکونت در تهران و بیش از یک سال در مشهد و توقفی چند ماهه و تدریس در قم، در 1346ق دوباره به بروجرد بازگشت.

بروجردی تا محرم 1364ق / دی 1323ش در بروجرد به عنوان مرجع تقلید بزرگ غرب ایران، به تألیف و تدریس اشتغال داشت، تا این که در اثر بیماری، به بیمارستان فیروزآبادی تهران منتقل شد. سپس به دنبال خواسته مراجع و علمای حوزه قم و طبقات گوناگون مردم و محمدرضا پهلوی و دولتمردان، وارد قم شد و سکنا گزید. پس از سه سال، متعاقب فوت سید ابوالحسن اصفهانی 1365ق / 1946م و حاج آقا حسین قمی (1366ق / 1947م)، به مرجعیت عام رسید و تا زمان فوت، بزرگ‌ترین مرجع تقلید در جهان تشیع به حساب می‌آمد.

در دوران مرجعیت بروجردی، حوزه علمیه قم به مهم‌ترین مرکز علمی جهان تشیع مبدل گردید و طلاب و علمای بسیاری جهت بهره‌گیری از دانش وی به قم روی آوردند و فضای فراگیری و گسترش علوم دینی وسیعی در قم پدید آمد. بروجردی اقدامات بسیاری برای نشر و گسترش اسلام و علوم اسلامی صورت داد که اعزام مبلّغ و نماینده مذهبی به کشورهای اروپایی، امریکایی و افریقایی، ایجاد مسجد اعظم قم و کتابخانه مسجد اعظم، مدرسه علمیه و کتابخانه‌ای در نجف و مسجد بزرگی به نام مسجد جعفری در بندر هامبورگ آلمان، از آن جمله است.

مسئله وحدت میان مذاهب مختلف اسلامی در قالب حمایت از «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه» از مهم‌ترین دغدغه‌های فکری بروجردی بود که در نتیجه آن به واسطه برقراری روابط دوستانه با مفتیان مصر و رؤسای جامع‌الازهر (شیخ عبدالمجید سلیم و شیخ شلتوت)، سرانجام به فتوای تاریخی شیخ شلتوت در 17 مهر 1337ش / 17 ربیع‌الاول 1378ق انجامید که بر اساس آن مجوز پیروی از مکتب و مذهب جعفری نیز از سوی او صادر شد.

بروجردی در مسائل سیاسی همواره از اقدام فوری خودداری می‌کرد و ظاهراً حفظ مرجعیت و جایگاه حوزه علمیه نوپا به اضافه عدم تضعیف دولت ایران در برابر اجانب را اساس مشی خود قرار داده بود. مخالفت با طرح تغییر خط فارسی به لاتین، مبارزه با فرقه بهائیت در ایران و لایحه اصلاحات ارضی از جمله موضع‌گیری‌های سیاسی اجتماعی اوست.

توضیح المسائل (فارسی)، مجمع الفروع (فارسی)، المسائل الفقهیه (عربی)، الموسوعه الرجالیه (7 جلد) از جمله آثار متعدد اوست. وی در 10 فروردین 1340ش / 12 شوال 1380ق در قم درگذشت.

نیز نگاه کنید به

• بروجرد
• امام حسن مجتبی (ع)
• محمدرضا شاه پهلوی

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

جعفر گلشن