دریاچه ها: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۵

دریاچه‌ها، سطح وسیعی از سرزمین‌ ایران را در گذشته‌های دور آب فرا گرفته بوده است. برخی از دریاچه‌های کنونی بازمانده‌هایی از دریای عظیم معروف الارضی هستند که حد و مرز و آثار آن در پژوهش‌های جغرافیایی و زمین‌شناختی آمده است. دریاچه اورمیه از بقایای دریاهای قدیمی است که پس از تحولات زیاد سرانجام در دوران چهارم زمین‌شناسی به شکل کنونی درآمده است^[۱]. برخی دریاچه‌های ایران نیز در دهانه مخروط‌های آتشفشانی به وجود آمده‌اند که دریاچه‌های موجود در قله‌های سبلان و سهند از آن جمله‌اند^[۲].برخی نیز نظیر «حوض سلطان» آن‌گونه که در اخبار عصر ناصری آمده و حتی «ادوارد براون» نیز آن را نقل کرده است، ظاهراً به دست انسان و با انحراف رودخانه قره‌چای پدید آمده^[۳]، گرچه این ادعا به لحاظ علمی مورد تأیید نیست^[۴].

به هر حال دریاچه‌ها، یکی از چهره‌های آب‌های سطحی ایران هستند که در گستره جغرافیایی این کشور، از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق، با توجه به عوامل پدیدآورنده آن‌ها، به صورت پراکنده به چشم می‌خورند. وسعت این دریاچه‌ها و نیز خشک شدن آن‌ها در فصل‌های گرم سال، بستگی به میزان بارندگی و حجم آبی دارد که از طریق رودخانه‌ها به درون آن‌ها سرازیر می‌شود. بیشتر دریاچه‌های داخلی ایران شور هستند و در بعضی از فصل‌های سال کاملاً خشک شده و به شکل کویری پر از نمک در می‌آیند^[۵].

دریاچه‌های داخلی به لحاظ وسعت نیز متفاوتند. برخی نظیر دریاچه اورمیه، وسیع و محل تردد کشتی‌های مسافری و بارکش و بعضی دیگر نیز همچون دریای «اِوان» دارالموت قزوین آن‌قدر کوچکند که در نقشه‌های جغرافیایی به چشم نمی‌آیند و یا در حد یک آبگیر شناخته می‌شوند.

دریاچه (دریا) خزر*، بزرگ‌تر‌ین دریاچه جهان، دارای 371000 کمـ وسعت و 657 کمـ ساحل از بندر حسن‌قلی در شرق تا بندر آستارا در غرب و در کنار استان‌های گیلان، مازندران گلستان قرار دارد و عمیق‌ترین قسمت‌های آن (بیش از 800 متر) در نزدیکی سواحل ایران واقع شده است. این دریاچه گرچه از نوع داخلی نیست، امّا بخش عمده‌ای از آن، همچون دریای عمان و خلیج فارس در جنوب، متعلق به ایران است.

دریاچه ارومیه ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی ازhttps://safarmarket.com/

اورمیه، بزرگ‌ترین دریاچه داخلی شور و دائمی ایران است که با وسعتی برابر 4868 کم در شمال غربی کشور و بین دو استان آذربایجان غربی و شرقی قرار دارد.

دریاچه نمک، دومین دریاچه داخلی ایران است که دارای 1806 کمـ وسعت و بین سه استان سمنان، قم و اصفهان واقع شده است^[۶].

سایر دریاچه‌های داخلی ایران دارای مشخصه‌های زیر هستند:

1- دریاچه هامون

این دریاچه در دشت سیستان (استان سیستان و بلوچستان- شهرستان زابل) واقع شده و وسعت آن از 458 تا 1400 کمـ متغیر است. عمق متوسط آن (در فصل‌های پر آب) در شمال و شمال شرقی سیستان به 5 متر می‌رسد. هامون شامل سه قسمت به نام‌های هامون صابری (سیستان)، هامون پوزک و هامون هیرمند است. اهمیت این دریاچه، بیشتر به خاطر امکان پرورش و صید ماهی در آن، شکار پرنده، تأمین علوفه دام از نیزارها و استفاده از نی برای حصیربافی است. مازاد آب دریاچه در زمان پر آبی از طریق آب‌راه شیله به طرف مرز افغانستان برمی‌گردد و در پایان در محلی به نام «گودِزره» در شن‌زارها فرو می‌رود^[۷]. این دریاچه دارای حدوداً 465 متر ارتفاع و آبی شور است و به عنوان دریاچه فصلی شناخته می‌شود^[۸].

2- هامون جازموریان

این دریاچه فصلی، در غرب بلوچستان قرار دارد و قسمتی از آن نیز در استان کرمان واقع شده است. رودهای هلیل رود و بمپور به این هامون می‌ریزد. میزان شوری آب هامون جازموریان برخلاف هامون‌ها و بیشتر دریاچه‌های داخلی ایران، بسیار کم است^[۹]؛ امّا به هر حال در مجموعه دریاچه‌های شور ایران قرار دارد^[۱۰]. هامون جازموریان دارای 345 متر ارتفاع و دارای وسعتی متغیر بین 1097 تا 1735 کمـ است^[۱۰]^[۱۱].

3- دریاچه بختگان

با 1550 متر ارتفاع و وسعتی بین 600 تا 750 کمـ، دریاچه‌ای فصلی با آب شور است که در استان فارس و در شرق شیراز (مرکز استان) و بین کوه پیچکان و نیز کوه گنبد و خانه‌ کت با ارتفاع بیش از 2500 متر قرار دارد^[۱۰]^[۱۲].

4- دریاچه طشک

به وسعت 350 تا 442 کمـ و درازای 45 کمـ و ارتفاع 1558 متر، در شمال دریاچه بختگان و در مواقع پر آبی، از قسمت‌های غربی تقریباً متصل به یکدیگر، واقع شده و جاده‌ای کوهستانی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. این دریاچه نیز فصلی و آب آن شور است^[۱۰]^[۱۳].

5- دریاچه‌های شور و دائمی مهارلو

به وسعت 125 تا 208 کمـ و ارتفاع 1460 متر در 20 کیلومتری جنوب شرقی شیراز و پریشان یا فامور در غرب استان فارس و در 15 کیلومتری جنوب شرقی کازرون، با وسعت 11 تا 43 کمـ و ارتفاع 820 متر و درازای 15 کم از جمله دریاچه‌های مهم استان فارس هستند. دریاچه کافتَر به مساحت حدود 45 کمـ، به درازای 13 کمـ و ارتفاع 2350 متر و نیز هامون هَرم در جنوب استان که به هنگام گرما به شکل کویر در می‌آیند^[۱۴]، از دیگر منابع آب‌های سطحی استان فارس هستند که در مجموع 4/1% از مساحت استان را تشکیل می‌دهند. استان فارس بیشترین تعداد دریاچه را در مقایسه با دیگر استان‌های کشور داراست و علت آن وجود گسل و شیب طبقاتی زمین‌های در این استان است^[۱۵].

6- افزون بر دریاچه‌های فوق تعداد بسیاری دریاچه کوچک نیز در استان‌های مختلف وجود دارد که برخی از آن‌ها دائمی و دارای آب شیرین و مورد استفاده ساکنان منطقه برای تفریح و حتی شناست. تعدادی از این نوع دریاچه‌ها عبارتند از^[۱۶]:

ولشت در چالوس (استان مازندران)؛
اِوان در قزوین (استان قزوین)، زریوار در مریوان (استان کردستان)، گُهر در درود (استان لرستان)؛
شورا بیل و نئور در اردبیل (استان اردبیل)؛
بَرم (مور زرد زیلایی) در یاسوج (استان کهگیلویه و بویراحمد)؛
بَرم الوان در لیکک (استان کهگیلویه و بویراحمد)؛
کوه گل در سی‌سخت (استان کهگیلویه و بویراحمد)؛
آلاگل در گنبدکاووس (استان گلستان)؛
تارو هَویر در دماوند (استان تهران)؛
قوری‌گُل در بستان‌آباد (استان آذربایجان شرقی)؛
سیران‌گُل در نقده (استان آذربایجان غربی)؛
آب‌بوندان در ایذه (استان خوزستان)؛
تمی در مسجدسلیمان (استان خوزستان).

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور، ص160.
↑ جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور.ص163.
↑ سفرهای ناصرالدین شاه به قم. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص252.
↑ کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص52.
↑ کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص319-312.
↑ گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص18و19.
↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص27و28.
↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.
↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص28.
↑ ^۱۰٫۰ ^۱۰٫۱ ^۱۰٫۲ ^۱۰٫۳ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.
↑ گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص19.
↑ گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص140.
↑ جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران. چ1، تهران: 1360، گیتاشناسی، ص51.
↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص968.
↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان فارس. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص22.
↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ذیل نام دریاچه‌ها (حرف اول هر دریاچه).

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

[1] جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور، ص160.

[2] جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور.ص163.

[3] سفرهای ناصرالدین شاه به قم. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص252.

[4] کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص52.

[5] کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص319-312.

[6] گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص18و19.

[7] سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص27و28.

[8] سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.

[9] سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص28.

[:0-10] ۱۰٫۰ ^۱۰٫۱ ^۱۰٫۲ ^۱۰٫۳ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.

[11] گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص19.

[12] گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص140.

[13] جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران. چ1، تهران: 1360، گیتاشناسی، ص51.

[14] جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص968.

[15] سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان فارس. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص22.

[16] جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ذیل نام دریاچه‌ها (حرف اول هر دریاچه).

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''درياچه‌ها،''' سطح وسيعي از سرزمين‌ ايران را در گذشته‌هاي دور آب فرا گرفته بوده است. برخي از درياچه‌هاي كنوني بازمانده‌هايي از درياي عظيم معروف الارضي هستند كه حد و مرز و آثار آن در پژوهش‌هاي جغرافيايي و زمين‌شناختي آمده است. درياچة اورميه از بقاياي درياهاي قديمي است كه پس از تحولات زياد سرانجام در دوران چهارم زمين‌شناسي به شكل كنوني درآمده است.<sup>1</sup> برخي درياچه‌هاي ايران نيز در دهانة مخروط‌هاي آتشفشاني به وجود آمده‌اند كه درياچه‌هاي موجود در قله‌هاي سبلان و سهند از آن جمله‌اند.<sup>2</sup> برخي نيز نظير «حوض سلطان» آن‌گونه كه در اخبار عصر ناصري آمده و حتي «ادوارد براون» نيز آن را نقل كرده است، ظاهراً به دست انسان و با انحراف رودخانة قره‌چاي پديد آمده،<sup>3</sup> گرچه اين ادعا به لحاظ علمي مورد تأييد نيست.<sup>4</sup> به هر حال درياچه‌ها، يكي از چهره‌هاي آب‌هاي سطحي ايران هستند كه در گسترة جغرافيايي اين كشور، از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق، با توجه به عوامل پديدآورندة آن‌ها، به صورت پراكنده به چشم مي‌خورند. وسعت اين درياچه‌ها و نيز خشك شدن آن‌ها در فصل‌هاي گرم سال، بستگي به ميزان بارندگي و حجم آبي دارد كه از طريق رودخانه‌ها به درون آن‌ها سرازير مي‌شود. بيشتر درياچه‌هاي داخلي ايران شور هستند و در بعضي از فصل‌هاي سال كاملاً خشك شده و به شكل كويري پر از نمك در مي‌آيند.<sup>5</sup>
+[[پرونده:دریاچه زریوار.jpg|بندانگشتی|دریاچه زریوار مریوان ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
+دریاچه‌ها، سطح وسیعی از سرزمین‌ [[کشور ایران|ایران]] را در گذشته‌های دور آب فرا گرفته بوده است. برخی از دریاچه‌های کنونی بازمانده‌هایی از دریای عظیم معروف الارضی هستند که حد و مرز و آثار آن در پژوهش‌های جغرافیایی و زمین‌شناختی آمده است. [[دریاچه ارومیه|دریاچه اورمیه]] از بقایای دریاهای قدیمی است که پس از تحولات زیاد سرانجام در دوران چهارم زمین‌شناسی به شکل کنونی درآمده است<ref>جداری‌عیوضی، جمشید. '''''جغرافیای آب‌ها'''''. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور، ص160.</ref>. برخی دریاچه‌های ایران نیز در دهانه مخروط‌های آتشفشانی به وجود آمده‌اند که دریاچه‌های موجود در قله‌های [[سبلان]] و سهند از آن جمله‌اند<ref>جداری‌عیوضی، جمشید. '''''جغرافیای آب‌ها'''''. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور.ص163.</ref>.برخی نیز نظیر «حوض سلطان» آن‌گونه که در اخبار عصر ناصری آمده و حتی «ادوارد براون» نیز آن را نقل کرده است، ظاهراً به دست انسان و با انحراف رودخانه قره‌چای پدید آمده<ref> '''''سفرهای ناصرالدین شاه به قم'''''. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص252.</ref>، گرچه این ادعا به لحاظ علمی مورد تأیید نیست<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص52.</ref>.
-درياچه‌هاي داخلي به لحاظ وسعت نيز متفاوتند. برخي نظير درياچة اورميه، وسيع و محل تردد كشتي‌هاي مسافري و باركش و بعضي ديگر نيز همچون درياي «اِوان» دارالموت قزوين آن‌قدر كوچكند كه در نقشه‌هاي جغرافيايي به چشم نمي‌آيند و يا در حد يك آبگير شناخته مي‌شوند.
+به هر حال دریاچه‌ها، یکی از چهره‌های آب‌های سطحی ایران هستند که در گستره جغرافیایی این کشور، از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق، با توجه به عوامل پدیدآورنده آن‌ها، به صورت پراکنده به چشم می‌خورند. وسعت این دریاچه‌ها و نیز خشک شدن آن‌ها در فصل‌های گرم سال، بستگی به میزان بارندگی و حجم آبی دارد که از طریق رودخانه‌ها به درون آن‌ها سرازیر می‌شود. بیشتر دریاچه‌های داخلی [[کشور ایران|ایران]] شور هستند و در بعضی از فصل‌های سال کاملاً خشک شده و به شکل کویری پر از نمک در می‌آیند<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص319-312.</ref>.
-درياچة (دريا) خزر<sup>*</sup>، بزرگ‌تر‌ين درياچة جهان، داراي 371000 كمـ وسعت و 657 كمـ ساحل از بندر حسن‌قلي در شرق تا بندر آستارا در غرب و در كنار استان‌هاي گيلان، مازندران  گلستان قرار دارد و عميق‌ترين قسمت‌هاي آن (بيش از 800 متر) در نزديكي سواحل ايران واقع شده است. اين درياچه گرچه از نوع داخلي نيست، امّا بخش عمده‌اي از آن، همچون درياي عمان و خليج فارس در جنوب، متعلق به ايران است [← خزر (درياچه)].
+دریاچه‌های داخلی به لحاظ وسعت نیز متفاوتند. برخی نظیر [[دریاچه ارومیه|دریاچه اورمیه]]، وسیع و محل تردد کشتی‌های مسافری و بارکش و بعضی دیگر نیز همچون دریای «اِوان» دارالموت قزوین آن‌قدر کوچکند که در نقشه‌های جغرافیایی به چشم نمی‌آیند و یا در حد یک آبگیر شناخته می‌شوند.
-اورميه، بزرگ‌ترين درياچة داخلي شور و دائمي ايران است كه با وسعتي برابر 4868 كم در شمال غربي كشور و بين دو استان آذربايجان غربي و شرقي قرار دارد [← اورميه (درياچه)].
+[[دریاچه خزر|دریاچه (دریا) خزر]]*، بزرگ‌تر‌ین دریاچه جهان، دارای 371000 کمـ وسعت و 657 کمـ ساحل از بندر حسن‌قلی در شرق تا بندر آستارا در غرب و در کنار استان‌های [[استان گیلان|گیلان]]، [[استان مازندران|مازندران]]  [[استان گلستان|گلستان]] قرار دارد و عمیق‌ترین قسمت‌های آن (بیش از 800 متر) در نزدیکی سواحل [[کشور ایران|ایران]] واقع شده است. این دریاچه گرچه از نوع داخلی نیست، امّا بخش عمده‌ای از آن، همچون دریای عمان و [[خلیج فارس]] در جنوب، متعلق به [[کشور ایران|ایران]] است.
+[[پرونده:ارومیه.jpg|بندانگشتی|[[دریاچه ارومیه]] ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
+[[دریاچه ارومیه|اورمیه]]، بزرگ‌ترین دریاچه داخلی شور و دائمی [[کشور ایران|ایران]] است که با وسعتی برابر 4868 کم در شمال غربی کشور و بین دو استان [[آذربایجان غربی]] و شرقی قرار دارد.
-'''درياچة نمك'''، دومين درياچة داخلي ايران است كه داراي 1806 كمـ وسعت و بين سه استان سمنان، قم و اصفهان واقع شده است<sup>6</sup> [← نمك (درياچه)].
+[[دریاچه نمک]]، دومین دریاچه داخلی ایران است که دارای 1806 کمـ وسعت و بین سه استان [[سمنان]]، [[قم]] و [[اصفهان]] واقع شده است<ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص18و19.</ref>.
-ساير درياچه‌هاي داخلي ايران داراي مشخصه‌هاي زير هستند:
+سایر دریاچه‌های داخلی ایران دارای مشخصه‌های زیر هستند:
--   '''درياچة هامون:''' اين درياچه در دشت سيستان (استان سيستان و بلوچستان- شهرستان زابل) واقع شده و وسعت آن از 458 تا 1400 كمـ متغير است. عمق متوسط آن (در فصل‌هاي پر آب) در شمال و شمال شرقي سيستان به 5 متر مي‌رسد. هامون شامل سه قسمت به نام‌هاي هامون صابري (سيستان)، هامون پوزك و هامون هيرمند است. اهميت اين درياچه، بيشتر به خاطر امكان پرورش و صيد ماهي در آن، شكار پرنده، تأمين علوفة دام از نيزارها و استفاده از ني براي حصيربافي است. مازاد آب درياچه در زمان پر آبي از طريق آب‌راه شيله به طرف مرز افغانستان برمي‌گردد و در پايان در محلي به نام «گودِزره» در شن‌زارها فرو مي‌رود.<sup>7</sup> اين درياچه داراي حدوداً 465 متر ارتفاع و آبي شور است و به عنوان درياچة فصلي شناخته مي‌شود.<sup>8</sup>
+==== 1- دریاچه هامون ====
+این دریاچه در دشت سیستان ([[استان سیستان و بلوچستان]]- شهرستان [[زابل]]) واقع شده و وسعت آن از 458 تا 1400 کمـ متغیر است. عمق متوسط آن (در فصل‌های پر آب) در شمال و شمال شرقی سیستان به 5 متر می‌رسد. هامون شامل سه قسمت به نام‌های هامون صابری (سیستان)، هامون پوزک و هامون هیرمند است. اهمیت این دریاچه، بیشتر به خاطر امکان پرورش و صید ماهی در آن، شکار پرنده، تأمین علوفه دام از نیزارها و استفاده از نی برای حصیربافی است. مازاد آب دریاچه در زمان پر آبی از طریق آب‌راه شیله به طرف مرز افغانستان برمی‌گردد و در پایان در محلی به نام «گودِزره» در شن‌زارها فرو می‌رود<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان سیستان و بلوچستان'''''. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص27و28.</ref>. این دریاچه دارای حدوداً 465 متر ارتفاع و آبی شور است و به عنوان دریاچه فصلی شناخته می‌شود<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران'''''). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.</ref>.
-'''2-   هامون جازموريان:''' اين درياچة فصلي، در غرب بلوچستان قرار دارد و قسمتي از آن نيز در استان كرمان واقع شده است. رودهاي هليل رود و بمپور به اين هامون مي‌ريزد. ميزان شوري آب هاموزن جازموريان برخلاف هامون‌ها و بيشتر درياچه‌هاي داخلي ايران، بسيار كم است؛<sup>9</sup> امّا به هر حال در مجموعة درياچه‌هاي شور ايران قرار دارد.<sup>10</sup> هامون جازموريان داراي 345 متر ارتفاع و داراي وسعتي متغير بين 1097 تا 1735 كمـ است.<sup>11</sup>
+==== 2- [[هامون جازموریان]] ====
+این دریاچه فصلی، در غرب بلوچستان قرار دارد و قسمتی از آن نیز در [[استان کرمان]] واقع شده است. رودهای هلیل رود و بمپور به این هامون می‌ریزد. میزان شوری آب [[هامون جازموریان]] برخلاف هامون‌ها و بیشتر دریاچه‌های داخلی [[کشور ایران|ایران]]، بسیار کم است<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان سیستان و بلوچستان'''''. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص28.</ref>؛ امّا به هر حال در مجموعه دریاچه‌های شور [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد<ref name=":0">سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران'''''). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.</ref>. [[هامون جازموریان]] دارای 345 متر ارتفاع و دارای وسعتی متغیر بین 1097 تا 1735 کمـ است<ref name=":0" /><ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص19.</ref>.
-'''3-   درياچة بختگان،''' با 1550 متر ارتفاع و وسعتي بين 600 تا 750 كمـ، درياچه‌اي فصلي با آب شور است كه در استان فارس و در شرق شيراز (مركز استان) و بين كوه پيچكان و نيز كوه گنبد و خانه‌ كت با ارتفاع بيش از 2500 متر قرار دارد.<sup>12</sup>
+==== 3- دریاچه بختگان ====
+با 1550 متر ارتفاع و وسعتی بین 600 تا 750 کمـ، دریاچه‌ای فصلی با آب شور است که در [[استان فارس]] و در شرق [[شیراز]] (مرکز استان) و بین کوه پیچکان و نیز کوه گنبد و خانه‌ کت با ارتفاع بیش از 2500 متر قرار دارد<ref name=":0" /><ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص140.</ref>.
-'''4-   درياچة طشك،''' به وسعت 350 تا 442 كمـ و درازاي 45 كمـ و ارتفاع 1558 متر، در شمال درياچة بختگان و در مواقع پر آبي، از قسمت‌هاي غربي تقريباً متصل به يكديگر، واقع شده و جاده‌اي كوهستاني آن‌ها را از يكديگر جدا مي‌كند. اين درياچه نيز فصلي و آب آن شور است.<sup>13</sup>
+==== 4-  دریاچه طشک ====
+به وسعت 350 تا 442 کمـ و درازای 45 کمـ و ارتفاع 1558 متر، در شمال دریاچه بختگان و در مواقع پر آبی، از قسمت‌های غربی تقریباً متصل به یکدیگر، واقع شده و جاده‌ای کوهستانی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. این دریاچه نیز فصلی و آب آن شور است<ref name=":0" /><ref>جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: 1360، گیتاشناسی، ص51.</ref>.
+[[پرونده:دریاچه مهارلو.jpg|بندانگشتی|دریاچه مهارلو، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
-'''5-   درياچه‌هاي شور و دائمي مهارلو،''' به وسعت 125 تا 208 كمـ و ارتفاع 1460 متر در 20 كيلومتري جنوب شرقي شيراز و پريشان يا فامور در غرب استان فارس و در 15 كيلومتري جنوب شرقي كازرون، با وسعت 11 تا 43 كمـ و ارتفاع 820 متر و درازاي 15 كم از جمله درياچه‌هاي مهم استان فارس هستند. درياچة كافتَر به مساحت حدود 45 كمـ، به درازاي 13 كمـ و ارتفاع 2350 متر و نيز هامون هَرم در جنوب استان كه به هنگام گرما به شكل كوير در مي‌آيند،<sup>14</sup> از ديگر منابع آب‌هاي سطحي استان فارس هستند كه در مجموع 4/1% از مساحت استان را تشكيل مي‌دهند. استان فارس بيشترين تعداد درياچه را در مقايسه با ديگر استان‌هاي كشور داراست و علت آن وجود گسل و شيب طبقاتي زمين‌هاي در اين استان است.<sup>15</sup>
+==== 5-  دریاچه‌های شور و دائمی مهارلو ====
+به وسعت 125 تا 208 کمـ و ارتفاع 1460 متر در 20 کیلومتری جنوب شرقی شیراز و پریشان یا فامور در غرب [[استان فارس]] و در 15 کیلومتری جنوب شرقی کازرون، با وسعت 11 تا 43 کمـ و ارتفاع 820 متر و درازای 15 کم از جمله دریاچه‌های مهم [[استان فارس]] هستند. دریاچه کافتَر به مساحت حدود 45 کمـ، به درازای 13 کمـ و ارتفاع 2350 متر و نیز هامون هَرم در جنوب استان که به هنگام گرما به شکل کویر در می‌آیند<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج3، '''''دایره المعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص968.</ref>، از دیگر منابع آب‌های سطحی استان فارس هستند که در مجموع 4/1% از مساحت استان را تشکیل می‌دهند. [[استان فارس]] بیشترین تعداد دریاچه را در مقایسه با دیگر استان‌های کشور داراست و علت آن وجود گسل و شیب طبقاتی زمین‌های در این استان است<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان فارس'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص22.</ref>.
-'''6-  ''' افزون بر درياچه‌هاي فوق تعداد بسياري درياچة كوچك نيز در استان‌هاي مختلف وجود دارد كه برخي از آن‌ها دائمي و داراي آب شيرين و مورد استفادة ساكنان منطقه براي تفريح و حتي شناست. تعدادي از اين نوع درياچه‌ها عبارتند از<sup>16</sup>:
+-   افزون بر دریاچه‌های فوق تعداد بسیاری دریاچه کوچک نیز در استان‌های مختلف وجود دارد که برخی از آن‌ها دائمی و دارای آب شیرین و مورد استفاده ساکنان منطقه برای تفریح و حتی شناست. تعدادی از این نوع دریاچه‌ها عبارتند از<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج3، '''''دایره المعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ذیل نام دریاچه‌ها (حرف اول هر دریاچه).</ref>:
--     ولشت در چالوس (استان مازندران)
+* ولشت در چالوس ([[استان مازندران]])؛
+* اِوان در قزوین ([[استان قزوین]])، زریوار در مریوان ([[استان کردستان]])، گُهر در درود ([[استان لرستان]])؛
+* شورا بیل و نئور در اردبیل ([[استان اردبیل]])؛
+*  بَرم (مور زرد زیلایی) در یاسوج ([[استان کهگیلویه و بویراحمد]])؛
+*  بَرم الوان در لیکک ([[استان کهگیلویه و بویراحمد]])؛
+*  کوه گل در سی‌سخت ([[استان کهگیلویه و بویراحمد]])؛
+*  آلاگل در گنبدکاووس ([[استان گلستان]])؛
+* تارو هَویر در دماوند ([[استان تهران]])؛
+*  قوری‌گُل در بستان‌آباد ([[آذربایجان شرقی|استان آذربایجان شرقی]])؛
+*   سیران‌گُل در نقده ([[آذربایجان غربی|استان آذربایجان غربی]])؛
+*  آب‌بوندان در ایذه ([[استان خوزستان]])؛
+*   تمی در مسجدسلیمان ([[استان خوزستان]]).
--      اِوان در قزوين (استان قزوين)، زريوار در مريوان (استان كردستان)، گُهر در درود (استان لرستان)
+==  نیز نگاه کنید به ==
--      شورا بيل و نئور در اردبيل (استان اردبيل)
+* [[دریاچه خزر]]
+* [[دریاچه نمک]]
+* [[دریاچه ارومیه]]
+* [[هامون جازموریان]]
--      بَرم (مور زرد زيلايي) در ياسوج (استان كهگيلويه و بويراحمد)
+== مآخذ ==
+<references />
--      بَرم الوان در ليكك (استان كهگيلويه و بويراحمد)
--      كوه گل در سي‌سخت (استان كهگيلويه و بويراحمد)
--      آلاگل در گنبدكاووس (استان گلستان)
--      تارو هَوير در دماوند (استان تهران)
--      قوري‌گُل در بستان‌آباد (استان آذربايجان شرقي)
--      سيران‌گُل در نقده (استان آذربايجان غربي)
--      آب‌بوندان در ايذه (استان خوزستان)
--      تمي در مسجدسليمان (استان خوزستان)
-'''مآخذ:'''
-.     جداري‌عيوضي، جمشيد. '''''جغرافياي آب‌ها'''''. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پيام‌‌نور، ص160.
-.     '''''همان'''''. ص163.
-.     '''''سفرهاي ناصرالدين شاه به قم'''''. به كوشش فاطمه قاضيها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملي ايران، ص252.
-.     كلينسكي، دانيل. '''''كويرهاي ايران'''''. ترجمة دكتر عباس پاشائي، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح، ص52.
-.     '''''همان'''''. ص319-312.
-.     گيتاشناسي (واحد پژوهش و تأليف). '''''اطلس گيتاشناسي استان‌هاي ايران'''''. چ1، تهران: 1383، گيتاشناسي، ص18و19.
-.     سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان سيستان و بلوچستان'''''. چ3، تهران: 1381، شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، ص27و28.
-.     سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''اطلس زمين‌شناسي (اطلس ملي ايران'''''). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، ص12.
-.     منبع 7. ص28.
-.  منبع 8. ص12.
-.  '''''همان'''''. همان‌جا و منبع 6، ص19.
-.  '''''همان'''''. همان‌جا  و منبع 6، ص140.
-.  '''''همان'''''. همان‌جا.
--       جعفري، عباس. '''''شناسنامة جغرافياي طبيعي ايران'''''. چ1، تهران: 1360، گيتاشناسي، ص51.
-.   جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج3، '''''دايرةالمعارف جغرافيايي ايران'''''. چ1، تهران: 1379، گيتاشناسي، ص968.
-.  سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان فارس'''''. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، ص22.
-.                 منبع 14. ذيل نام درياچه‌ها (حرف اول هر درياچه).
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 غلامحسین تکمیل همایون
+[[رده:جغرافیا]]