دریاچه ها: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۵

دریاچه‌ها، سطح وسیعی از سرزمین‌ ایران را در گذشته‌های دور آب فرا گرفته بوده است. برخی از دریاچه‌های کنونی بازمانده‌هایی از دریای عظیم معروف الارضی هستند که حد و مرز و آثار آن در پژوهش‌های جغرافیایی و زمین‌شناختی آمده است. دریاچه اورمیه از بقایای دریاهای قدیمی است که پس از تحولات زیاد سرانجام در دوران چهارم زمین‌شناسی به شکل کنونی درآمده است^[۱]. برخی دریاچه‌های ایران نیز در دهانه مخروط‌های آتشفشانی به وجود آمده‌اند که دریاچه‌های موجود در قله‌های سبلان و سهند از آن جمله‌اند^[۲].برخی نیز نظیر «حوض سلطان» آن‌گونه که در اخبار عصر ناصری آمده و حتی «ادوارد براون» نیز آن را نقل کرده است، ظاهراً به دست انسان و با انحراف رودخانه قره‌چای پدید آمده^[۳]، گرچه این ادعا به لحاظ علمی مورد تأیید نیست^[۴].

به هر حال دریاچه‌ها، یکی از چهره‌های آب‌های سطحی ایران هستند که در گستره جغرافیایی این کشور، از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق، با توجه به عوامل پدیدآورنده آن‌ها، به صورت پراکنده به چشم می‌خورند. وسعت این دریاچه‌ها و نیز خشک شدن آن‌ها در فصل‌های گرم سال، بستگی به میزان بارندگی و حجم آبی دارد که از طریق رودخانه‌ها به درون آن‌ها سرازیر می‌شود. بیشتر دریاچه‌های داخلی ایران شور هستند و در بعضی از فصل‌های سال کاملاً خشک شده و به شکل کویری پر از نمک در می‌آیند^[۵].

دریاچه‌های داخلی به لحاظ وسعت نیز متفاوتند. برخی نظیر دریاچه اورمیه، وسیع و محل تردد کشتی‌های مسافری و بارکش و بعضی دیگر نیز همچون دریای «اِوان» دارالموت قزوین آن‌قدر کوچکند که در نقشه‌های جغرافیایی به چشم نمی‌آیند و یا در حد یک آبگیر شناخته می‌شوند.

دریاچه (دریا) خزر*، بزرگ‌تر‌ین دریاچه جهان، دارای 371000 کمـ وسعت و 657 کمـ ساحل از بندر حسن‌قلی در شرق تا بندر آستارا در غرب و در کنار استان‌های گیلان، مازندران گلستان قرار دارد و عمیق‌ترین قسمت‌های آن (بیش از 800 متر) در نزدیکی سواحل ایران واقع شده است. این دریاچه گرچه از نوع داخلی نیست، امّا بخش عمده‌ای از آن، همچون دریای عمان و خلیج فارس در جنوب، متعلق به ایران است.

دریاچه ارومیه ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی ازhttps://safarmarket.com/

اورمیه، بزرگ‌ترین دریاچه داخلی شور و دائمی ایران است که با وسعتی برابر 4868 کم در شمال غربی کشور و بین دو استان آذربایجان غربی و شرقی قرار دارد.

دریاچه نمک، دومین دریاچه داخلی ایران است که دارای 1806 کمـ وسعت و بین سه استان سمنان، قم و اصفهان واقع شده است^[۶].

سایر دریاچه‌های داخلی ایران دارای مشخصه‌های زیر هستند:

1- دریاچه هامون

این دریاچه در دشت سیستان (استان سیستان و بلوچستان- شهرستان زابل) واقع شده و وسعت آن از 458 تا 1400 کمـ متغیر است. عمق متوسط آن (در فصل‌های پر آب) در شمال و شمال شرقی سیستان به 5 متر می‌رسد. هامون شامل سه قسمت به نام‌های هامون صابری (سیستان)، هامون پوزک و هامون هیرمند است. اهمیت این دریاچه، بیشتر به خاطر امکان پرورش و صید ماهی در آن، شکار پرنده، تأمین علوفه دام از نیزارها و استفاده از نی برای حصیربافی است. مازاد آب دریاچه در زمان پر آبی از طریق آب‌راه شیله به طرف مرز افغانستان برمی‌گردد و در پایان در محلی به نام «گودِزره» در شن‌زارها فرو می‌رود^[۷]. این دریاچه دارای حدوداً 465 متر ارتفاع و آبی شور است و به عنوان دریاچه فصلی شناخته می‌شود^[۸].

2- هامون جازموریان

این دریاچه فصلی، در غرب بلوچستان قرار دارد و قسمتی از آن نیز در استان کرمان واقع شده است. رودهای هلیل رود و بمپور به این هامون می‌ریزد. میزان شوری آب هامون جازموریان برخلاف هامون‌ها و بیشتر دریاچه‌های داخلی ایران، بسیار کم است^[۹]؛ امّا به هر حال در مجموعه دریاچه‌های شور ایران قرار دارد^[۱۰]. هامون جازموریان دارای 345 متر ارتفاع و دارای وسعتی متغیر بین 1097 تا 1735 کمـ است^[۱۰]^[۱۱].

3- دریاچه بختگان

با 1550 متر ارتفاع و وسعتی بین 600 تا 750 کمـ، دریاچه‌ای فصلی با آب شور است که در استان فارس و در شرق شیراز (مرکز استان) و بین کوه پیچکان و نیز کوه گنبد و خانه‌ کت با ارتفاع بیش از 2500 متر قرار دارد^[۱۰]^[۱۲].

4- دریاچه طشک

به وسعت 350 تا 442 کمـ و درازای 45 کمـ و ارتفاع 1558 متر، در شمال دریاچه بختگان و در مواقع پر آبی، از قسمت‌های غربی تقریباً متصل به یکدیگر، واقع شده و جاده‌ای کوهستانی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. این دریاچه نیز فصلی و آب آن شور است^[۱۰]^[۱۳].

5- دریاچه‌های شور و دائمی مهارلو

به وسعت 125 تا 208 کمـ و ارتفاع 1460 متر در 20 کیلومتری جنوب شرقی شیراز و پریشان یا فامور در غرب استان فارس و در 15 کیلومتری جنوب شرقی کازرون، با وسعت 11 تا 43 کمـ و ارتفاع 820 متر و درازای 15 کم از جمله دریاچه‌های مهم استان فارس هستند. دریاچه کافتَر به مساحت حدود 45 کمـ، به درازای 13 کمـ و ارتفاع 2350 متر و نیز هامون هَرم در جنوب استان که به هنگام گرما به شکل کویر در می‌آیند^[۱۴]، از دیگر منابع آب‌های سطحی استان فارس هستند که در مجموع 4/1% از مساحت استان را تشکیل می‌دهند. استان فارس بیشترین تعداد دریاچه را در مقایسه با دیگر استان‌های کشور داراست و علت آن وجود گسل و شیب طبقاتی زمین‌های در این استان است^[۱۵].

6- افزون بر دریاچه‌های فوق تعداد بسیاری دریاچه کوچک نیز در استان‌های مختلف وجود دارد که برخی از آن‌ها دائمی و دارای آب شیرین و مورد استفاده ساکنان منطقه برای تفریح و حتی شناست. تعدادی از این نوع دریاچه‌ها عبارتند از^[۱۶]:

ولشت در چالوس (استان مازندران)؛
اِوان در قزوین (استان قزوین)، زریوار در مریوان (استان کردستان)، گُهر در درود (استان لرستان)؛
شورا بیل و نئور در اردبیل (استان اردبیل)؛
بَرم (مور زرد زیلایی) در یاسوج (استان کهگیلویه و بویراحمد)؛
بَرم الوان در لیکک (استان کهگیلویه و بویراحمد)؛
کوه گل در سی‌سخت (استان کهگیلویه و بویراحمد)؛
آلاگل در گنبدکاووس (استان گلستان)؛
تارو هَویر در دماوند (استان تهران)؛
قوری‌گُل در بستان‌آباد (استان آذربایجان شرقی)؛
سیران‌گُل در نقده (استان آذربایجان غربی)؛
آب‌بوندان در ایذه (استان خوزستان)؛
تمی در مسجدسلیمان (استان خوزستان).

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور، ص160.
↑ جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور.ص163.
↑ سفرهای ناصرالدین شاه به قم. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص252.
↑ کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص52.
↑ کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص319-312.
↑ گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص18و19.
↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص27و28.
↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.
↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص28.
↑ ^۱۰٫۰ ^۱۰٫۱ ^۱۰٫۲ ^۱۰٫۳ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.
↑ گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص19.
↑ گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص140.
↑ جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران. چ1، تهران: 1360، گیتاشناسی، ص51.
↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص968.
↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان فارس. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص22.
↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ذیل نام دریاچه‌ها (حرف اول هر دریاچه).

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

[1] جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور، ص160.

[2] جداری‌عیوضی، جمشید. جغرافیای آب‌ها. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور.ص163.

[3] سفرهای ناصرالدین شاه به قم. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص252.

[4] کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص52.

[5] کلینسکی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص319-312.

[6] گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص18و19.

[7] سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص27و28.

[8] سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.

[9] سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان سیستان و بلوچستان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص28.

[:0-10] ۱۰٫۰ ^۱۰٫۱ ^۱۰٫۲ ^۱۰٫۳ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.

[11] گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص19.

[12] گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص140.

[13] جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران. چ1، تهران: 1360، گیتاشناسی، ص51.

[14] جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص968.

[15] سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان فارس. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص22.

[16] جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ذیل نام دریاچه‌ها (حرف اول هر دریاچه).

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-دریاچه‌ها، سطح وسیعی از سرزمین‌ [[کشور ایران|ایران]] را در گذشته‌های دور آب فرا گرفته بوده است. برخی از دریاچه‌های کنونی بازمانده‌هایی از دریای عظیم معروف الارضی هستند که حد و مرز و آثار آن در پژوهش‌های جغرافیایی و زمین‌شناختی آمده است. [[دریاچه ارومیه|دریاچه اورمیه]] از بقایای دریاهای قدیمی است که پس از تحولات زیاد سرانجام در دوران چهارم زمین‌شناسی به شکل کنونی درآمده است<ref>جداری‌عیوضی، جمشید. '''''جغرافیای آب‌ها'''''. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور، ص160.</ref>. برخی دریاچه‌های ایران نیز در دهانه مخروط‌های آتشفشانی به وجود آمده‌اند که دریاچه‌های موجود در قله‌های [[سبلان]] و سهند از آن جمله‌اند<ref>'''''همان'''''. ص163.</ref>.برخی نیز نظیر «حوض سلطان» آن‌گونه که در اخبار عصر ناصری آمده و حتی «ادوارد براون» نیز آن را نقل کرده است، ظاهراً به دست انسان و با انحراف رودخانه قره‌چای پدید آمده<ref> '''''سفرهای ناصرالدین شاه به قم'''''. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص252.</ref>، گرچه این ادعا به لحاظ علمی مورد تأیید نیست.4 به هر حال دریاچه‌ها، یکی از چهره‌های آب‌های سطحی ایران هستند که در گستره جغرافیایی این کشور، از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق، با توجه به عوامل پدیدآورنده آن‌ها، به صورت پراکنده به چشم می‌خورند. وسعت این دریاچه‌ها و نیز خشک شدن آن‌ها در فصل‌های گرم سال، بستگی به میزان بارندگی و حجم آبی دارد که از طریق رودخانه‌ها به درون آن‌ها سرازیر می‌شود. بیشتر دریاچه‌های داخلی ایران شور هستند و در بعضی از فصل‌های سال کاملاً خشک شده و به شکل کویری پر از نمک در می‌آیند.5
+[[پرونده:دریاچه زریوار.jpg|بندانگشتی|دریاچه زریوار مریوان ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
+دریاچه‌ها، سطح وسیعی از سرزمین‌ [[کشور ایران|ایران]] را در گذشته‌های دور آب فرا گرفته بوده است. برخی از دریاچه‌های کنونی بازمانده‌هایی از دریای عظیم معروف الارضی هستند که حد و مرز و آثار آن در پژوهش‌های جغرافیایی و زمین‌شناختی آمده است. [[دریاچه ارومیه|دریاچه اورمیه]] از بقایای دریاهای قدیمی است که پس از تحولات زیاد سرانجام در دوران چهارم زمین‌شناسی به شکل کنونی درآمده است<ref>جداری‌عیوضی، جمشید. '''''جغرافیای آب‌ها'''''. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور، ص160.</ref>. برخی دریاچه‌های ایران نیز در دهانه مخروط‌های آتشفشانی به وجود آمده‌اند که دریاچه‌های موجود در قله‌های [[سبلان]] و سهند از آن جمله‌اند<ref>جداری‌عیوضی، جمشید. '''''جغرافیای آب‌ها'''''. چ3، تهران: 1376، دانشگاه پیام‌‌نور.ص163.</ref>.برخی نیز نظیر «حوض سلطان» آن‌گونه که در اخبار عصر ناصری آمده و حتی «ادوارد براون» نیز آن را نقل کرده است، ظاهراً به دست انسان و با انحراف رودخانه قره‌چای پدید آمده<ref> '''''سفرهای ناصرالدین شاه به قم'''''. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص252.</ref>، گرچه این ادعا به لحاظ علمی مورد تأیید نیست<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص52.</ref>.
-دریاچه‌های داخلی به لحاظ وسعت نیز متفاوتند. برخی نظیر دریاچه اورمیه، وسیع و محل تردد کشتی‌های مسافری و بارکش و بعضی دیگر نیز همچون دریای «اِوان» دارالموت قزوین آن‌قدر کوچکند که در نقشه‌های جغرافیایی به چشم نمی‌آیند و یا در حد یک آبگیر شناخته می‌شوند.
+به هر حال دریاچه‌ها، یکی از چهره‌های آب‌های سطحی ایران هستند که در گستره جغرافیایی این کشور، از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق، با توجه به عوامل پدیدآورنده آن‌ها، به صورت پراکنده به چشم می‌خورند. وسعت این دریاچه‌ها و نیز خشک شدن آن‌ها در فصل‌های گرم سال، بستگی به میزان بارندگی و حجم آبی دارد که از طریق رودخانه‌ها به درون آن‌ها سرازیر می‌شود. بیشتر دریاچه‌های داخلی [[کشور ایران|ایران]] شور هستند و در بعضی از فصل‌های سال کاملاً خشک شده و به شکل کویری پر از نمک در می‌آیند<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص319-312.</ref>.
-دریاچه (دریا) خزر*، بزرگ‌تر‌ین دریاچه جهان، دارای 371000 کمـ وسعت و 657 کمـ ساحل از بندر حسن‌قلی در شرق تا بندر آستارا در غرب و در کنار استان‌های گیلان، مازندران  گلستان قرار دارد و عمیق‌ترین قسمت‌های آن (بیش از 800 متر) در نزدیکی سواحل ایران واقع شده است. این دریاچه گرچه از نوع داخلی نیست، امّا بخش عمده‌ای از آن، همچون دریای عمان و خلیج فارس در جنوب، متعلق به ایران است [← خزر (دریاچه)].
+دریاچه‌های داخلی به لحاظ وسعت نیز متفاوتند. برخی نظیر [[دریاچه ارومیه|دریاچه اورمیه]]، وسیع و محل تردد کشتی‌های مسافری و بارکش و بعضی دیگر نیز همچون دریای «اِوان» دارالموت قزوین آن‌قدر کوچکند که در نقشه‌های جغرافیایی به چشم نمی‌آیند و یا در حد یک آبگیر شناخته می‌شوند.
-اورمیه، بزرگ‌ترین دریاچه داخلی شور و دائمی ایران است که با وسعتی برابر 4868 کم در شمال غربی کشور و بین دو استان آذربایجان غربی و شرقی قرار دارد [← اورمیه (دریاچه)].
+[[دریاچه خزر|دریاچه (دریا) خزر]]*، بزرگ‌تر‌ین دریاچه جهان، دارای 371000 کمـ وسعت و 657 کمـ ساحل از بندر حسن‌قلی در شرق تا بندر آستارا در غرب و در کنار استان‌های [[استان گیلان|گیلان]]، [[استان مازندران|مازندران]]  [[استان گلستان|گلستان]] قرار دارد و عمیق‌ترین قسمت‌های آن (بیش از 800 متر) در نزدیکی سواحل [[کشور ایران|ایران]] واقع شده است. این دریاچه گرچه از نوع داخلی نیست، امّا بخش عمده‌ای از آن، همچون دریای عمان و [[خلیج فارس]] در جنوب، متعلق به [[کشور ایران|ایران]] است.
+[[پرونده:ارومیه.jpg|بندانگشتی|[[دریاچه ارومیه]] ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
+[[دریاچه ارومیه|اورمیه]]، بزرگ‌ترین دریاچه داخلی شور و دائمی [[کشور ایران|ایران]] است که با وسعتی برابر 4868 کم در شمال غربی کشور و بین دو استان [[آذربایجان غربی]] و شرقی قرار دارد.
-دریاچه نمک، دومین دریاچه داخلی ایران است که دارای 1806 کمـ وسعت و بین سه استان سمنان، قم و اصفهان واقع شده است6 [← نمک (دریاچه)].
+[[دریاچه نمک]]، دومین دریاچه داخلی ایران است که دارای 1806 کمـ وسعت و بین سه استان [[سمنان]]، [[قم]] و [[اصفهان]] واقع شده است<ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص18و19.</ref>.
 سایر دریاچه‌های داخلی ایران دارای مشخصه‌های زیر هستند:
--   دریاچه هامون: این دریاچه در دشت سیستان (استان سیستان و بلوچستان- شهرستان زابل) واقع شده و وسعت آن از 458 تا 1400 کمـ متغیر است. عمق متوسط آن (در فصل‌های پر آب) در شمال و شمال شرقی سیستان به 5 متر می‌رسد. هامون شامل سه قسمت به نام‌های هامون صابری (سیستان)، هامون پوزک و هامون هیرمند است. اهمیت این دریاچه، بیشتر به خاطر امکان پرورش و صید ماهی در آن، شکار پرنده، تأمین علوفه دام از نیزارها و استفاده از نی برای حصیربافی است. مازاد آب دریاچه در زمان پر آبی از طریق آب‌راه شیله به طرف مرز افغانستان برمی‌گردد و در پایان در محلی به نام «گودِزره» در شن‌زارها فرو می‌رود.7 این دریاچه دارای حدوداً 465 متر ارتفاع و آبی شور است و به عنوان دریاچه فصلی شناخته می‌شود.8
+==== 1- دریاچه هامون ====
+این دریاچه در دشت سیستان ([[استان سیستان و بلوچستان]]- شهرستان [[زابل]]) واقع شده و وسعت آن از 458 تا 1400 کمـ متغیر است. عمق متوسط آن (در فصل‌های پر آب) در شمال و شمال شرقی سیستان به 5 متر می‌رسد. هامون شامل سه قسمت به نام‌های هامون صابری (سیستان)، هامون پوزک و هامون هیرمند است. اهمیت این دریاچه، بیشتر به خاطر امکان پرورش و صید ماهی در آن، شکار پرنده، تأمین علوفه دام از نیزارها و استفاده از نی برای حصیربافی است. مازاد آب دریاچه در زمان پر آبی از طریق آب‌راه شیله به طرف مرز افغانستان برمی‌گردد و در پایان در محلی به نام «گودِزره» در شن‌زارها فرو می‌رود<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان سیستان و بلوچستان'''''. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص27و28.</ref>. این دریاچه دارای حدوداً 465 متر ارتفاع و آبی شور است و به عنوان دریاچه فصلی شناخته می‌شود<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران'''''). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.</ref>.
--   هامون جازموریان: این دریاچه فصلی، در غرب بلوچستان قرار دارد و قسمتی از آن نیز در استان کرمان واقع شده است. رودهای هلیل رود و بمپور به این هامون می‌ریزد. میزان شوری آب هاموزن جازموریان برخلاف هامون‌ها و بیشتر دریاچه‌های داخلی ایران، بسیار کم است؛9 امّا به هر حال در مجموعه دریاچه‌های شور ایران قرار دارد.10 هامون جازموریان دارای 345 متر ارتفاع و دارای وسعتی متغیر بین 1097 تا 1735 کمـ است.11
+==== 2- [[هامون جازموریان]] ====
+این دریاچه فصلی، در غرب بلوچستان قرار دارد و قسمتی از آن نیز در [[استان کرمان]] واقع شده است. رودهای هلیل رود و بمپور به این هامون می‌ریزد. میزان شوری آب [[هامون جازموریان]] برخلاف هامون‌ها و بیشتر دریاچه‌های داخلی [[کشور ایران|ایران]]، بسیار کم است<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان سیستان و بلوچستان'''''. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص28.</ref>؛ امّا به هر حال در مجموعه دریاچه‌های شور [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد<ref name=":0">سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران'''''). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.</ref>. [[هامون جازموریان]] دارای 345 متر ارتفاع و دارای وسعتی متغیر بین 1097 تا 1735 کمـ است<ref name=":0" /><ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص19.</ref>.
--   دریاچه بختگان، با 1550 متر ارتفاع و وسعتی بین 600 تا 750 کمـ، دریاچه‌ای فصلی با آب شور است که در استان فارس و در شرق شیراز (مرکز استان) و بین کوه پیچکان و نیز کوه گنبد و خانه‌ کت با ارتفاع بیش از 2500 متر قرار دارد.12
+==== 3- دریاچه بختگان ====
+با 1550 متر ارتفاع و وسعتی بین 600 تا 750 کمـ، دریاچه‌ای فصلی با آب شور است که در [[استان فارس]] و در شرق [[شیراز]] (مرکز استان) و بین کوه پیچکان و نیز کوه گنبد و خانه‌ کت با ارتفاع بیش از 2500 متر قرار دارد<ref name=":0" /><ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص140.</ref>.
--   دریاچه طشک، به وسعت 350 تا 442 کمـ و درازای 45 کمـ و ارتفاع 1558 متر، در شمال دریاچه بختگان و در مواقع پر آبی، از قسمت‌های غربی تقریباً متصل به یکدیگر، واقع شده و جاده‌ای کوهستانی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. این دریاچه نیز فصلی و آب آن شور است.13
+==== 4-  دریاچه طشک ====
+به وسعت 350 تا 442 کمـ و درازای 45 کمـ و ارتفاع 1558 متر، در شمال دریاچه بختگان و در مواقع پر آبی، از قسمت‌های غربی تقریباً متصل به یکدیگر، واقع شده و جاده‌ای کوهستانی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. این دریاچه نیز فصلی و آب آن شور است<ref name=":0" /><ref>جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: 1360، گیتاشناسی، ص51.</ref>.
+[[پرونده:دریاچه مهارلو.jpg|بندانگشتی|دریاچه مهارلو، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
--   دریاچه‌های شور و دائمی مهارلو، به وسعت 125 تا 208 کمـ و ارتفاع 1460 متر در 20 کیلومتری جنوب شرقی شیراز و پریشان یا فامور در غرب استان فارس و در 15 کیلومتری جنوب شرقی کازرون، با وسعت 11 تا 43 کمـ و ارتفاع 820 متر و درازای 15 کم از جمله دریاچه‌های مهم استان فارس هستند. دریاچه کافتَر به مساحت حدود 45 کمـ، به درازای 13 کمـ و ارتفاع 2350 متر و نیز هامون هَرم در جنوب استان که به هنگام گرما به شکل کویر در می‌آیند،14 از دیگر منابع آب‌های سطحی استان فارس هستند که در مجموع 4/1% از مساحت استان را تشکیل می‌دهند. استان فارس بیشترین تعداد دریاچه را در مقایسه با دیگر استان‌های کشور داراست و علت آن وجود گسل و شیب طبقاتی زمین‌های در این استان است.15
+==== 5-  دریاچه‌های شور و دائمی مهارلو ====
+به وسعت 125 تا 208 کمـ و ارتفاع 1460 متر در 20 کیلومتری جنوب شرقی شیراز و پریشان یا فامور در غرب [[استان فارس]] و در 15 کیلومتری جنوب شرقی کازرون، با وسعت 11 تا 43 کمـ و ارتفاع 820 متر و درازای 15 کم از جمله دریاچه‌های مهم [[استان فارس]] هستند. دریاچه کافتَر به مساحت حدود 45 کمـ، به درازای 13 کمـ و ارتفاع 2350 متر و نیز هامون هَرم در جنوب استان که به هنگام گرما به شکل کویر در می‌آیند<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج3، '''''دایره المعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص968.</ref>، از دیگر منابع آب‌های سطحی استان فارس هستند که در مجموع 4/1% از مساحت استان را تشکیل می‌دهند. [[استان فارس]] بیشترین تعداد دریاچه را در مقایسه با دیگر استان‌های کشور داراست و علت آن وجود گسل و شیب طبقاتی زمین‌های در این استان است<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان فارس'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص22.</ref>.
--   افزون بر دریاچه‌های فوق تعداد بسیاری دریاچه کوچک نیز در استان‌های مختلف وجود دارد که برخی از آن‌ها دائمی و دارای آب شیرین و مورد استفاده ساکنان منطقه برای تفریح و حتی شناست. تعدادی از این نوع دریاچه‌ها عبارتند از16:
+-   افزون بر دریاچه‌های فوق تعداد بسیاری دریاچه کوچک نیز در استان‌های مختلف وجود دارد که برخی از آن‌ها دائمی و دارای آب شیرین و مورد استفاده ساکنان منطقه برای تفریح و حتی شناست. تعدادی از این نوع دریاچه‌ها عبارتند از<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج3، '''''دایره المعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ذیل نام دریاچه‌ها (حرف اول هر دریاچه).</ref>:
--     ولشت در چالوس (استان مازندران)
+* ولشت در چالوس ([[استان مازندران]])؛
+* اِوان در قزوین ([[استان قزوین]])، زریوار در مریوان ([[استان کردستان]])، گُهر در درود ([[استان لرستان]])؛
+* شورا بیل و نئور در اردبیل ([[استان اردبیل]])؛
+*  بَرم (مور زرد زیلایی) در یاسوج ([[استان کهگیلویه و بویراحمد]])؛
+*  بَرم الوان در لیکک ([[استان کهگیلویه و بویراحمد]])؛
+*  کوه گل در سی‌سخت ([[استان کهگیلویه و بویراحمد]])؛
+*  آلاگل در گنبدکاووس ([[استان گلستان]])؛
+* تارو هَویر در دماوند ([[استان تهران]])؛
+*  قوری‌گُل در بستان‌آباد ([[آذربایجان شرقی|استان آذربایجان شرقی]])؛
+*   سیران‌گُل در نقده ([[آذربایجان غربی|استان آذربایجان غربی]])؛
+*  آب‌بوندان در ایذه ([[استان خوزستان]])؛
+*   تمی در مسجدسلیمان ([[استان خوزستان]]).
--      اِوان در قزوین (استان قزوین)، زریوار در مریوان (استان کردستان)، گُهر در درود (استان لرستان)
+==  نیز نگاه کنید به ==
--      شورا بیل و نئور در اردبیل (استان اردبیل)
+* [[دریاچه خزر]]
+* [[دریاچه نمک]]
+* [[دریاچه ارومیه]]
+* [[هامون جازموریان]]
--      بَرم (مور زرد زیلایی) در یاسوج (استان کهگیلویه و بویراحمد)
+== مآخذ ==
+<references />
--      بَرم الوان در لیکک (استان کهگیلویه و بویراحمد)
--      کوه گل در سی‌سخت (استان کهگیلویه و بویراحمد)
--      آلاگل در گنبدکاووس (استان گلستان)
--      تارو هَویر در دماوند (استان تهران)
--      قوری‌گُل در بستان‌آباد (استان آذربایجان شرقی)
--      سیران‌گُل در نقده (استان آذربایجان غربی)
--      آب‌بوندان در ایذه (استان خوزستان)
--      تمی در مسجدسلیمان (استان خوزستان)
-.     کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص52.
-.     '''''همان'''''. ص319-312.
-.     گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: 1383، گیتاشناسی، ص18و19.
-.     سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان سیستان و بلوچستان'''''. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص27و28.
-.     سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران'''''). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص12.
-.     منبع 7. ص28.
-.  منبع 8. ص12.
-.  '''''همان'''''. همان‌جا و منبع 6، ص19.
-.  '''''همان'''''. همان‌جا  و منبع 6، ص140.
-.  '''''همان'''''. همان‌جا.
--       جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: 1360، گیتاشناسی، ص51.
-.   جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج3، '''''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص968.
-.  سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان فارس'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ص22.
-.                 منبع 14. ذیل نام دریاچه‌ها (حرف اول هر دریاچه).
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 غلامحسین تکمیل همایون
+[[رده:جغرافیا]]